Thuật toán và Chế độ độc tài: Bên trong phiên điều trần về cuộc chạy đua vũ trang AI năm 2026 của Quốc hội Mỹ

Phòng điều trần tại Washington đã vang lên một đồng thuận cứng rắn vào tháng 6 năm 2026. Trong phiên họp của Ủy ban Đặc biệt Hạ viện về Cạnh tranh Chiến lược giữa Hoa Kỳ và Đảng Cộng sản Trung Quốc, các quan chức từ cả hai đảng không chỉ đơn thuần khẳng định nước Mỹ nên dẫn đầu về trí tuệ nhân tạo (AI)—họ lập luận rằng thất bại trong cuộc đua này là một mối đe dọa sống còn đối với an ninh và tương lai kinh tế của quốc gia. Với tiêu đề "Thuật toán và Chế độ độc tài: Tại sao AI của Mỹ phải dẫn đầu", phiên điều trần đã kết tinh một quan điểm chính sách coi AI không chỉ là một lĩnh vực thương mại, mà là một mặt trận của cuộc xung đột giữa các cường quốc mới .

AI là mặt trận trung tâm trong "Chiến tranh Lạnh mới"

Chủ tịch Ủy ban John Moolenaar đã định hình giọng điệu bằng cách gọi cuộc cạnh tranh này là một "Chiến tranh Lạnh mới", đặt AI vào vị trí trung tâm. Ông tuyên bố công nghệ này "sẽ định hình nền kinh tế, quân đội, ngoại giao và an ninh quốc gia của chúng ta trong nhiều thập kỷ tới" và gọi nó là "tài sản chiến lược định hình của thế kỷ 21" . Cách nhìn nhận này đã vượt xa các cuộc thảo luận chính sách công nghệ thông thường, định vị vị trí dẫn đầu về AI như một trụ cột cơ bản của sức mạnh quốc gia.

Sự đồng thuận là lợi thế của Mỹ đang tồn tại nhưng rất mong manh. Chủ tịch Moolenaar lưu ý rằng Mỹ hiện đang dẫn đầu "về nhân tài, nghiên cứu và cơ sở hạ tầng AI", nhưng ngay lập tức cảnh báo rằng vị trí dẫn đầu này đang chịu "sức ép không ngừng" từ những nỗ lực có hệ thống của Trung Quốc nhằm thu hẹp khoảng cách .

Mệnh lệnh an ninh quốc gia và quân sự

Có lẽ lời khai mạnh mẽ nhất đến từ cựu Phó Cố vấn An ninh Quốc gia Hoa Kỳ Matt Pottinger, người đã trình bày chi tiết mối liên hệ trực tiếp từ sức mạnh tính toán AI tiên tiến đến năng lực trên chiến trường. Ông làm chứng rằng việc bán chip AI tiên tiến cho Trung Quốc sẽ giúp Bắc Kinh "thúc đẩy mạnh mẽ quá trình hiện đại hóa quân sự", cụ thể là tăng cường năng lực về vũ khí hạt nhân, chiến tranh mạng, máy bay không người lái tự hành, tác chiến điện tử và chiến tranh không gian, cùng nhiều lĩnh vực khác .

Quan điểm này được đồng tình bởi Chủ tịch Brian Mast của Ủy ban Đối ngoại Hạ viện trong một phiên điều trần liên quan, khi ông tuyên bố ngắn gọn: "Có một sự thật rằng cuộc chạy đua vũ trang AI ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng cạnh tranh quân sự của chúng ta với Trung Quốc. Điều đó không thể chối cãi" . Lời khai đã làm rõ rằng những con chip vận hành các mô hình ngôn ngữ lớn cũng chính là động cơ của các mạng lưới chỉ huy và kiểm soát cùng các hệ thống tự hành thế hệ tiếp theo, những thứ sẽ thay đổi cục diện chiến tranh .

Rủi ro cao về sự thống trị kinh tế

Phiên điều trần liên tục gắn kết an ninh quân sự với thịnh vượng kinh tế. Thượng nghị sĩ Jim Banks đã nắm bắt được mệnh lệnh kép này, nói với ủy ban rằng "quốc gia nào dẫn đầu về AI sẽ thiết lập các điều khoản của nền kinh tế thế giới và chiếm lĩnh vị trí cao nhất về sức mạnh quân sự" . Các nhân chứng cảnh báo rằng việc để các công ty được nhà nước Trung Quốc trợ cấp vượt lên sẽ khiến Mỹ mất thị phần trong "thị trường có thể là có giá trị nhất trong lịch sử loài người" . Thông điệp bao trùm là nhường lại vị trí dẫn đầu về AI đồng nghĩa với việc mất quyền kiểm soát các luật chơi và tiêu chuẩn kinh tế toàn cầu trong thế kỷ 21.

Tuyến đầu: Chip đối đầu với Triển khai

Trong khi Mỹ duy trì lợi thế rõ ràng về các mô hình và con chip thường xuất hiện trên mặt báo, các lời khai từ những phiên điều trần khác cùng giai đoạn đã chỉ ra một thực tế phức tạp hơn. Một phân tích trình bày trước Ủy ban An ninh Nội địa đã cảnh báo về sự bất cân xứng nguy hiểm: "Hoa Kỳ đang chiến thắng trong cuộc đua AI ở những khía cạnh chúng ta có thể nhìn thấy — mô hình và chip. Chúng ta đang thua ở những khía cạnh sẽ quyết định kết quả cuối cùng: dữ liệu và sự triển khai" .

Đánh giá này cảnh báo rằng chiến lược của Trung Quốc tập trung vào chiến thắng thông qua việc triển khai quy mô lớn và phổ biến công nghệ của họ ra toàn cầu, một cách tiếp cận có thể phủ nhận vị trí dẫn đầu kỹ thuật hiện tại của Mỹ trong dài hạn . Cuộc cạnh tranh hai tốc độ này—một cho đổi mới thuần túy và một cho sự thống trị thực tế—là chủ đề lặp đi lặp lại, càng làm tăng thêm tính cấp bách cho những lời kêu gọi hành động của các nhà lập pháp.

Các đề xuất chính sách: Tính trung tâm của kiểm soát xuất khẩu

Phản ứng chính sách được các nhân chứng ủng hộ là thống nhất và không khoan nhượng. Khuyến nghị hàng đầu là cấm hoàn toàn việc bán chip AI tiên tiến và thiết bị sản xuất chất bán dẫn cho Trung Quốc. Các nhân chứng lập luận rằng lợi thế của Mỹ về sức mạnh tính toán cao cấp chính là điểm nghẽn cơ bản ngăn Trung Quốc chiếm vị trí dẫn đầu, khiến việc kiểm soát xuất khẩu trở thành đòn bẩy hiệu quả nhất của cạnh tranh chiến lược . Oren M. Cass, Kinh tế trưởng tại American Compass, đã làm chứng trực tiếp rằng để "duy trì và phát triển lợi thế về AI của chúng ta... Hoa Kỳ phải cấm mọi hoạt động bán chip AI tiên tiến và thiết bị sản xuất chất bán dẫn cho Trung Quốc" .

Sự tập trung chiến lược vào sức mạnh tính toán này không chỉ vì hiện tại mà còn nhằm ngăn Trung Quốc thu hẹp một khoảng cách quan trọng. Một nhân chứng khác cảnh báo rằng "không nên có bất kỳ giấy phép nào được cấp cho chip AI tiên tiến xuất sang Trung Quốc, chấm hết" . Đồng tình với quan điểm này, Hạ nghị sĩ Michael McCaul đã thảo luận về tầm quan trọng của Đạo luật ENFORCE, một dự luật được thiết kế chính xác để ngăn chặn việc bán công nghệ AI cấp quân sự cho Trung Quốc .

Chủ tịch Moolenaar cũng giới thiệu một công cụ lập pháp khác, Đạo luật An ninh Chip, yêu cầu xác minh vị trí trên các chip AI tiên tiến để ngăn chúng bị chuyển hướng sang Trung Quốc thông qua các nước thứ ba hoặc mạng lưới buôn lậu . Điều này nhằm giải quyết những phát hiện chi tiết của ủy ban về chiến dịch đa mũi nhọn của Trung Quốc nhằm thu thập công nghệ Mỹ thông qua đánh cắp sở hữu trí tuệ, buôn lậu chip bất hợp pháp và trợ cấp nhà nước mạnh tay .

Phiên điều trần tháng 6 năm 2026 đã chứng minh rằng đối với các nhà hoạch định chính sách Mỹ, cuộc cạnh tranh AI với Trung Quốc không phải là một câu hỏi về chính sách công nghiệp mà là một thách thức an ninh quốc gia cốt lõi. Các lời khai đã tạo ra một câu chuyện rõ ràng: để một đối thủ chiến lược dẫn đầu về AI là một quyết định có hậu quả trực tiếp và tức thì đối với an ninh quốc phòng, sức khỏe kinh tế và vị thế của đất nước trên thế giới.