Bên trong các phiên điều trần tháng 6/2026: Vì sao Quốc hội Mỹ nói chiến thắng trong cuộc đua AI với Trung Quốc là điều không thể thương lượng

Mối đe dọa hiện đại hóa quân sự: Chip như vũ khí

Lời khai đáng báo động nhất đến từ các nhân chứng, những người đã trình bày chi tiết mối liên hệ trực tiếp giữa chip AI tiên tiến và năng lực quân sự của Trung Quốc. Matt Pottinger, cựu Phó Cố vấn An ninh Quốc gia Mỹ, làm chứng rằng việc cấp phép cho Nvidia bán chip AI H200 của hãng cho Trung Quốc sẽ "giúp Trung Quốc siêu nạp công cuộc hiện đại hóa quân sự" trên một loạt các lĩnh vực: vũ khí hạt nhân, thu thập tình báo và giám sát, chiến tranh mạng, máy bay không người lái và phương tiện tự hành, chiến tranh điện tử, hệ thống tấn công chính xác, chiến tranh sinh học, mạng lưới chỉ huy và kiểm soát, chiến tranh vũ trụ, và các mô phỏng tiên tiến cho huấn luyện và lập kế hoạch tác chiến .

Pottinger cảnh báo thêm rằng chính những con chip này sẽ giúp các công ty được trợ cấp mạnh mẽ của Trung Quốc cạnh tranh với các nhà phát triển AI và nhà cung cấp dịch vụ đám mây của Mỹ, đặt lợi thế kinh tế của Hoa Kỳ vào tình thế rủi ro . Mối nguy hiểm lưỡng dụng này – nơi công nghệ thương mại trực tiếp thúc đẩy tiến bộ quân sự – đã trở thành một chủ đề lặp đi lặp lại trong suốt các phiên điều trần.

Chiến trường dữ liệu: Lợi thế bất đối xứng của Trung Quốc

Trong khi Hoa Kỳ duy trì vị trí dẫn đầu về mô hình AI và sức mạnh tính toán, các nhân chứng đã chỉ ra một lỗ hổng nghiêm trọng. Lời khai trước Ủy ban An ninh Nội địa lưu ý rằng Trung Quốc đã thiết lập được "những lợi thế đáng kể về dữ liệu và triển khai quy mô lớn" . Điều này tạo ra một sự bất đối xứng cơ bản: Mỹ tập trung vào ưu thế công nghệ, trong khi Trung Quốc hướng tới chiến thắng thông qua việc triển khai và phổ biến công nghệ của mình ra toàn cầu .

Cảnh báo này mang một hàm ý lạnh người: các mô hình AI đang được huấn luyện trên dữ liệu Trung Quốc và tích hợp vào các nền tảng ngày hôm nay có thể trở thành "ứng cử viên cho việc triển khai trong các gia đình, cảng biển, bệnh viện, nhà kho và cơ sở quốc phòng của Mỹ vào ngày mai" .

Vấn nạn đánh cắp: Mua những gì có thể, đánh cắp những gì không thể

Tại phiên điều trần ngày 16 tháng 4 năm 2026 có tiêu đề "Chiến dịch Đánh cắp Lợi thế AI của Mỹ của Trung Quốc", Chủ tịch John Moolenaar đã tuyên bố thẳng thừng rằng Trung Quốc "sẵn sàng mua những gì họ có thể, và đánh cắp những gì họ không thể, để thúc đẩy tham vọng AI của họ" . Phiên điều trần này, dù diễn ra trước tháng 6 hai tháng, đã trực tiếp thúc đẩy sự cấp bách trong lập pháp vào mùa hè.

Nhân chứng Yusuf Mahmood mô tả Trung Quốc là một "đối thủ bắt chước nhanh" với tham vọng vượt mặt Hoa Kỳ vào năm 2030, nhưng lưu ý rằng những điểm yếu về vốn, nhân tài và chất bán dẫn buộc Trung Quốc phải "ngày càng cạnh tranh thông qua các phương tiện bất hợp pháp" . Ủy ban Lựa chọn đã ghi nhận cách hệ sinh thái AI của Trung Quốc phụ thuộc vào thiết bị sản xuất chất bán dẫn phương Tây, chip AI phương Tây và các mô hình AI phương Tây để phát triển năng lực của chính họ .

Phản ứng chính sách: Kiểm soát xuất khẩu và bảo vệ hệ thống công nghệ

Mike Flynn từ Hội đồng Công nghiệp Công nghệ Thông tin (ITI) đã làm chứng trước Ủy ban Ngân hàng Thượng viện, thúc giục Quốc hội bảo vệ hệ thống công nghệ Mỹ và củng cố vị thế dẫn đầu về AI của Hoa Kỳ . Flynn đặc biệt kêu gọi đảm bảo Cục Công nghiệp và An ninh (BIS) có đủ nguồn lực để thực thi các biện pháp kiểm soát xuất khẩu .

Sự thúc đẩy kiểm soát xuất khẩu mạnh mẽ hơn này đã được lặp lại trên khắp các ủy ban. Cuộc tranh luận càng trở nên gay gắt khi Thượng nghị sĩ Elizabeth Warren mời CEO của Nvidia, Jensen Huang, ra điều trần về việc bán chip cho Trung Quốc và những tác động an ninh quốc gia của các quy định xuất khẩu hiện hành .

Sự đồng thuận ngầm

Điều nổi lên từ các phiên điều trần tháng 6 năm 2026 không phải là một cuộc tranh luận về việc liệu cuộc đua AI có quan trọng hay không, mà là một sự đồng thuận cấp bách rằng những rủi ro là mang tính sống còn. Các đánh giá tình báo đã củng cố quan điểm này: Bản Đánh giá Đe dọa Toàn cầu năm 2026 của Văn phòng Giám đốc Tình báo Quốc gia xác định AI là "công nghệ định hình cho thế kỷ 21" và gọi tên Trung Quốc là "đối thủ cạnh tranh có năng lực nhất" với Hoa Kỳ . Mục tiêu đã nêu của Trung Quốc là trở thành "cường quốc AI có ảnh hưởng nhất thế giới vào năm 2030" đã bị các nhà lập pháp coi không phải là khát vọng mà là một mối đe dọa .

Các phiên điều trần đã làm rõ rằng đối với Quốc hội vào giữa năm 2026, cuộc cạnh tranh AI với Trung Quốc đã vượt ra ngoài khuôn khổ chính sách công nghệ và trở thành nguyên tắc tổ chức trung tâm cho chiến lược an ninh quốc gia. Câu hỏi không còn là liệu có nên chiến thắng trong cuộc đua này hay không, mà là liệu các công cụ hiện có – kiểm soát xuất khẩu, tài trợ nghiên cứu và xây dựng liên minh – có đủ để duy trì vị trí dẫn đầu mà các nhân chứng mô tả là đang "chịu áp lực không ngừng" .