Tại Sao Cả Châu Phi Lại Cổ Vũ Cho Mexico Thay Vì Nam Phi Trong Trận Khai Mạc World Cup 2026?

Khi tiếng còi khai cuộc vang lên tại sân vận động Estadio Azteca ở Mexico City vào ngày 11 tháng 6 năm 2026, một điều kỳ lạ đã xảy ra trên khắp châu Phi: hàng triệu người hâm mộ đang cổ vũ cho... nhầm đội. Không phải cho những người anh em châu lục Bafana Bafana, mà cho Mexico. Phong trào trực tuyến này không đơn thuần là về bóng đá. Đó là một cuộc biểu tình được tổ chức kỹ lưỡng nhằm phản đối làn sóng bạo lực bài ngoại chết người đã càn quét Nam Phi trong những tháng trước thềm giải đấu — và nó đã làm rạn nứt một cách cơ bản ý tưởng về sự đoàn kết của lục địa này.

Nguồn Cơn Bạo Lực Dẫn Đến Cuộc Nổi Dậy Của Cả Lục Địa

Vào tháng 4 và tháng 5 năm 2026, một phong trào do người dân lãnh đạo có tên March & March đã tổ chức một loạt các cuộc biểu tình chống lại người di cư không có giấy tờ tại các thành phố lớn của Nam Phi bao gồm Johannesburg, Pretoria và Durban . Những gì bắt đầu chỉ là tuần hành đã nhanh chóng leo thang thành các cuộc tấn công cảnh vệ bạo lực nhắm vào người nước ngoài gốc Phi và châu Á. Human Rights Watch đã đưa ra một cảnh báo nghiêm trọng, ghi nhận rằng các cuộc tấn công được thực hiện "với rất ít hoặc dường như không có phản ứng từ phía cảnh sát và các nhà chức trách khác" .

Bạo lực không phải là điều trừu tượng hay xa vời đối với các quốc gia châu Phi khác. Vào đầu tháng 6, Mozambique báo cáo rằng năm công dân của họ đã bị giết trong các cuộc tấn công bài ngoại tại thị trấn ven biển Mossel Bay, mặc dù chính quyền Nam Phi chỉ chính thức xác nhận có hai người chết . Người di cư mô tả họ đang sống trong "nỗi sợ hãi tột cùng", với một số người phải chạy trốn vào các khu vực đồi núi để thoát khỏi các nhóm cảnh vệ .

Phản ứng ngoại giao diễn ra nhanh chóng. Nigeria đã triệu tập quyền Cao ủy Nam Phi vào tháng 5 và công bố kế hoạch tạo điều kiện cho công dân của mình hồi hương từ Nam Phi, với lý do ít nhất hai người Nigeria đã thiệt mạng trong các vụ bạo lực . Ghana thậm chí còn leo thang vấn đề hơn nữa, chính thức kiến nghị Liên minh châu Phi giải quyết các cuộc tấn công bài ngoại tại cuộc họp điều phối giữa năm vào tháng 6 năm 2026 ở Ai Cập . Nhiều quốc gia châu Phi, bao gồm Kenya, Malawi, Lesotho và Zimbabwe, đã cảnh báo công dân của họ tại Nam Phi nên ở trong nhà .

"Mặc Áo Mexico": Giải Mã Cuộc Tẩy Chay Trực Tuyến

Trong bối cảnh đó, trận khai mạc World Cup mang đến một cơ hội chiến lược độc đáo để phản đối. Vài ngày trước trận đấu ngày 11 tháng 6, một chiến dịch truyền thông xã hội phi tập trung đã lan truyền trên X (trước đây là Twitter), Facebook và YouTube kêu gọi người châu Phi ủng hộ Mexico thay vì Nam Phi . Các thông điệp nhất quán một cách đáng kể và đầy cảm xúc.

Các bài đăng từ người dùng ở Nigeria, Ghana, Kenya, Malawi và Zimbabwe trích dẫn rõ ràng "các video về cảnh người Nam Phi đuổi những người châu Phi khác ra khỏi Nam Phi" như lý do họ từ bỏ Bafana Bafana . Chiến dịch này được định hình không phải là hành vi côn đồ mà là một "cuộc biểu tình trực tuyến tinh tế chống lại làn sóng tấn công bài ngoại gần đây của đất nước" . Một bài đăng phổ biến trên X đã nói thẳng: "Lúc đầu, toàn bộ châu Phi sẽ ủng hộ mọi đội châu Phi, nhưng sau khi họ xem video người Nam Phi đuổi những người châu Phi khác ra khỏi Nam Phi, họ đã chuyển sang ủng hộ Mexico" .

Trang bình luận châu Phi, Africana Voice, đã nắm bắt được sức nặng biểu tượng của sự việc: "Tình đoàn kết Liên Phi có một vết nứt. Nó lớn tiếng, nó công khai, và nó đang mặc áo đấu của Mexico" .

Phản ứng dữ dội từ bên trong Nam Phi cũng gay gắt không kém. Nhà hoạt động chống nhập cư Jacinta Zinhle MaNgobese Zuma đã công khai bác bỏ cuộc tẩy chay, nói thẳng với những người chỉ trích: "Công dân của các người vẫn sẽ rời khỏi đất nước chúng tôi thôi" . Một số người dùng mạng xã hội Nam Phi cho rằng cuộc tẩy chay này là một chiến thắng: "Miễn là họ cổ vũ cho Mexico từ chính nhà của họ, thì đó là một chiến thắng cho chúng tôi trước khi trận đấu bắt đầu" .

Trận Đấu: Mexico 2–0 Nam Phi

Cuối cùng, khi trận đấu bắt đầu trên sân Estadio Azteca trước 80.800 người hâm mộ, màn trình diễn bóng đá gần như bị lu mờ bởi mọi thứ diễn ra xung quanh nó .

Mexico, đồng chủ nhà của giải đấu cùng với Hoa Kỳ và Canada, đã giành chiến thắng lịch sử 2-0 — chiến thắng đầu tiên của họ trong một trận khai mạc World Cup sau bảy lần thất bại trước đó . Tiền đạo Julián Quiñones mở tỉ số, và tiền đạo kỳ cựu Raúl Jiménez đã ấn định kết quả bằng một cú đánh đầu trong hiệp hai .

Nhưng trận đấu không hề suôn sẻ. Nó đã thiết lập một kỷ lục World Cup không mong muốn khi trở thành trận khai mạc đầu tiên có tới ba thẻ đỏ: Nam Phi bị đuổi xuống còn chín người, Mexico còn mười người, trong một cuộc đụng độ được nhiều hãng tin mô tả là "đầy sóng gió" . Một phóng viên nhận xét, làn khói pháo hoa của lễ khai mạc đã nhường chỗ cho "một đám mây mù đỏ của sự giận dữ" .

Thêm vào sự hỗn loạn bên ngoài sân vận động, khoảng 18.000 người biểu tình — bao gồm giáo viên đình công, thân nhân của những người mất tích ở Mexico, và các nhà hoạt động sinh viên — đã đụng độ với cảnh sát chống bạo động vì những bất bình trong nước hoàn toàn tách biệt với cuộc biểu tình chống bài ngoại . Tổng thống Claudia Sheinbaum tuyên bố tình hình "đã được kiểm soát", nhưng hình ảnh cảnh sát chống bạo động bắn hơi cay khi trận đấu đang diễn ra đã tạo nên một phông nền siêu thực cho ngày khai mạc giải đấu .

Hậu Quả Chính Trị Vượt Ra Ngoài Sân Cỏ

Cuộc tẩy chay trực tuyến không kết thúc khi tiếng còi mãn cuộc vang lên. Chính phủ Nigeria đã tiến hành các chuyến bay hồi hương công dân, vượt ra ngoài phản đối ngoại giao để thực hiện hành động cụ thể vì lo ngại an toàn . Đơn kiến nghị của Ghana lên Liên minh châu Phi đã thành công trong việc đưa cuộc khủng hoảng bài ngoại vào chương trình nghị sự chính thức của tổ chức lục địa này, tìm kiếm sự can thiệp ở cấp độ ngoại giao cao nhất .

Human Rights Watch tiếp tục khuếch đại lời kêu gọi hành động có ý nghĩa từ chính phủ, nhấn mạnh rằng bạo lực cảnh vệ của phong trào March & March đòi hỏi phải có phản ứng khẩn cấp từ cảnh sát và các biện pháp chính sách . Ủy ban Châu Phi về Nhân quyền và Quyền của các Dân tộc trước đó đã bày tỏ lo ngại sâu sắc vào cuối tháng 4 về "bạo lực bài ngoại và các hành vi đe dọa đối với công dân của các quốc gia châu Phi khác", cảnh báo về những tác động rộng lớn hơn đối với nhân quyền .

Đối với nhiều nhà quan sát, cuộc tẩy chay World Cup đã kết tinh một vết nứt đã hình thành từ lâu. Nam Phi, với tư cách là nền kinh tế lớn nhất lục địa, từ lâu đã là thỏi nam châm thu hút người di cư châu Phi tìm kiếm cơ hội — và trong nhiều năm qua, nơi đây cũng là điểm nóng cho các làn sóng bạo lực bài ngoại tái diễn mà các nhóm nhân quyền và Liên Hợp Quốc đã nhiều lần lên án . Giải đấu năm 2026 không tạo ra những căng thẳng này. Nó chỉ đơn giản đặt chúng lên sân khấu lớn nhất thế giới, được phát sóng tới hàng trăm triệu khán giả, và chứng minh rằng khi tình đoàn kết lục địa bị thử thách, nhiều người châu Phi sẵn sàng từ bỏ nó để đổi lấy sự trừng phạt mang tính biểu tượng nhưng không thể nhầm lẫn.

Liệu cuộc tẩy chay có thay đổi suy nghĩ của bất kỳ ai ở thủ đô Pretoria hay không vẫn chưa chắc chắn. Nhưng điều nó đã chứng minh là trong thời đại của video lan truyền và mạng xã hội xuyên quốc gia, bóng đá không bao giờ chỉ là bóng đá — và khi ngoại giao thất bại, đôi khi tuyên bố lớn tiếng nhất lại được thực hiện trên khán đài.