Tôi là người quyết định: Bên trong rạn nứt Trump-Netanyahu về thỏa thuận Mỹ - Iran

Sức ép chính trị là hiện hữu. Chỉ cần những tín hiệu lạc quan về một lệnh ngừng bắn, giá dầu thô đã lao dốc gần 20% so với đỉnh của năm 2026, cho thấy thị trường đang khao khát sự ổn định đến nhường nào . Một thỏa thuận với Iran, dù chỉ là tạm thời, chính là chiếc phao cứu sinh cho Trump. Theo các nguồn tin, thỏa thuận dự kiến bao gồm việc kéo dài lệnh ngừng bắn 60 ngày, mở lại eo biển Hormuz trong vòng 30 ngày, cho phép Iran xuất khẩu dầu để đổi lấy việc dỡ bỏ trừng phạt theo lộ trình, và bắt đầu các cuộc đàm phán hạt nhân .

Tuy nhiên, điểm mấu chốt và cũng là nỗi ám ảnh của Israel, nằm ở chỗ chương trình hạt nhân của Iran sẽ được thảo luận sau, thay vì buộc phải bị loại bỏ ngay lập tức . Trump đang ở thế bị kẹp: một mặt là sự phản đối từ các nghị sĩ diều hâu trong đảng Cộng hòa, mặt khác là sức ép từ cử tri muốn giá xăng hạ nhiệt. Thậm chí, Hạ viện Mỹ còn thông qua một nghị quyết mang tính biểu tượng (215-208) nhằm hạn chế quyền hạn chiến tranh của ông với Iran . Tất cả những điều đó buộc Trump phải tìm kiếm một lối thoát ngoại giao, ngay cả khi điều đó đồng nghĩa với việc gạt lợi ích của đồng minh thân cận nhất sang một bên.

Tối hậu thư an ninh của Netanyahu: Giải giáp hoàn toàn, không phải trì hoãn

Ở bên kia chiến tuyến địa chính trị, Thủ tướng Netanyahu nhìn nhận thỏa thuận mà Trump đang theo đuổi như một thảm họa tiềm tàng. Với Israel, việc cho phép Iran giữ lại dù chỉ một phần năng lực làm giàu uranium hay cơ sở hạ tầng hạt nhân là một mối đe dọa không thể chấp nhận, một "quả bom nổ chậm" có thể kích hoạt bất cứ lúc nào.

Văn phòng của Netanyahu đã chính thức tuyên bố Israel "không phải là một bên" trong bản ghi nhớ giữa Mỹ và Iran, ngầm khẳng định họ không bị ràng buộc bởi bất kỳ điều khoản nào mà họ không phê chuẩn . Yêu cầu của ông là tối hậu và không khoan nhượng: Iran phải loại bỏ toàn bộ vật liệu đã làm giàu, phá dỡ mọi cơ sở làm giàu, chấm dứt chương trình tên lửa đạn đạo, và cắt đứt hỗ trợ cho các lực lượng ủy nhiệm trong khu vực như Hezbollah . Ông từng nói một cách hoài nghi rằng mình không tin một thỏa thuận không có những điều kiện này là khả thi .

Hơn cả những tính toán chiến lược, sự sống còn chính trị của Netanyahu cũng phụ thuộc vào vẻ ngoài cứng rắn này. Ông không thể cho phép mình bị coi là đang "khoán trắng" an ninh quốc gia cho Washington, đặc biệt khi đối mặt với một kẻ thù đã nhiều lần tuyên bố muốn xóa sổ Israel. Điều này trực tiếp đẩy ông vào thế đối đầu với Trump, người đang yêu cầu chính xác điều ngược lại: sự phục tùng.

Màn phô trương sức mạnh của Trump: "Chính tôi mới là người quyết định"

Rạn nứt đã không còn là tin đồn trong giới ngoại giao, mà đã bùng nổ thành một màn kịch công khai. Sau khi Iran phóng tên lửa đạn đạo vào Israel vào ngày 7 tháng 6, Trump đã gọi điện cho Netanyahu và khẩn thiết yêu cầu ông không được đáp trả, cảnh báo rằng bất kỳ sự leo thang nào cũng có thể phá hủy tiến trình đàm phán mà ông đã dày công xây dựng . Như một sự khẳng định cứng rắn, ông nói với Financial Times rằng Netanyahu sẽ "không có lựa chọn nào khác" và phải chấp nhận bất kỳ thỏa thuận nào mà Washington đạt được .

Nhưng Netanyahu đã không nghe theo. Vào ngày 8 tháng 6, Israel tiến hành một loạt vụ không kích vào Iran, coi lời kêu gọi từ Nhà Trắng như "nước đổ lá khoai" . Sự không vâng lời này là một cú tát trực diện vào uy quyền của Trump. Phản ứng của ông sau đó với Axios thậm chí còn đáng sợ hơn: "Tôi đã nói, 'Bibi, ông nên cẩn thận đấy, nếu không ông sẽ phải tự mình mà chiến đấu rất sớm thôi'" . Những lời lẽ này, giữa những nhà lãnh đạo từng thân thiết đến mức Trump đã rút Mỹ khỏi thỏa thuận hạt nhân Iran năm 2015 phần lớn theo lời khẩn cầu của chính Netanyahu, cho thấy một cuộc khủng hoảng lòng tin ở mức độ chưa từng có .

Hành động trái ngược: Leo thang quân sự hay kiềm chế ngoại giao?

Sự chia rẽ không chỉ nằm trên lời nói, mà còn thể hiện rõ ràng trên thực địa. Israel đã liên tục tấn công các mục tiêu mà Washington yêu cầu phải giữ nguyên, đặc biệt là cơ sở hạ tầng dầu mỏ dân sự của Iran. Một chuỗi sự kiện đã phơi bày sự bất đồng sâu sắc:

• Vào ngày 7 tháng 3, Israel ném bom 30 kho nhiên liệu của Iran, một hành động vượt xa những gì Washington dự liệu. Ngay sau đó, các quan chức Mỹ đã nói với Israel rằng họ "không hài lòng" và khuyến cáo không nên lặp lại những vụ tấn công tương tự nếu không có sự chấp thuận trước .
• Đến ngày 18 tháng 3, một vụ tấn công của Israel vào mỏ khí Nam Pars và nhà máy lọc dầu Asaluyeh, dù được cho là có sự phối hợp với Mỹ, nhưng sau đó chính Trump lại phủ nhận việc biết trước và tuyên bố sẽ không có thêm cuộc không kích nào nữa .
• Vòng xoáy bạo lực vẫn tiếp diễn. Tehran và Tel Aviv liên tục ăn miếng trả miếng: Iran tấn công tàu thuyền ở eo biển Hormuz, Israel đáp trả bằng các cuộc không kích vào Beirut và các kho dầu .

Nghịch lý ở chỗ, Mỹ đang cố gắng đàm phán một thỏa thuận hòa bình với một quốc gia mà đồng minh thân cận nhất của họ vẫn đang tiếp tục ném bom, thường xuyên bất chấp cả những phản đối công khai từ Nhà Trắng.

Con đường phía trước: Ai mới thực sự là người quyết định?

Cuộc đối đầu Trump-Netanyahu là vụ va chạm không thể tránh khỏi giữa hai chiến lược gia với những mục tiêu không thể dung hòa. Trump nhìn thấy một thỏa thuận là con bài sống còn để tồn tại về mặt chính trị và hạ nhiệt nền kinh tế toàn cầu đang bên bờ suy thoái vì giá năng lượng. Netanyahu nhìn thấy bất kỳ thỏa thuận nào để Iran còn năng lực hạt nhân tiềm tàng như một lưỡi dao kề cổ quốc gia mình, một mối đe dọa xứng đáng để đơn phương hành động quân sự, bất chấp mọi ràng buộc đồng minh.

Kết quả là một liên minh không còn hoạt động như một khối thống nhất, mà là một mớ mâu thuẫn công khai. Và ở trung tâm của nó là một câu hỏi nhức nhối có thể định đoạt vận mệnh của cả khu vực: rốt cuộc, ai mới là người thực sự nắm quyền quyết định?