Làn sóng IPO vũ trụ thương mại Trung Quốc: Khi SpaceX vô tình 'tiếp lửa' cho đối thủ

Bắc Kinh 'mở đường cao tốc': 'Làn xanh' IPO mở ra cánh cửa lũ

Ngòi nổ trực tiếp cho cơn sốt niêm yết trong nước là một cú xoay trục quy định vào cuối tháng 12 năm 2025. Sở Giao dịch Chứng khoán Thượng Hải (SSE) đã ban hành hướng dẫn mới, tạo ra một 'làn xanh' IPO dành riêng cho các công ty tên lửa thương mại phát triển công nghệ phóng tái sử dụng . Theo bộ tiêu chuẩn niêm yết thứ năm được sửa đổi của STAR Market, các công ty giờ đây có thể bỏ qua các yêu cầu về lợi nhuận tiêu chuẩn, miễn là họ chứng minh được đột phá trong các công nghệ lõi và phù hợp với các ưu tiên chiến lược quốc gia .

Đây là một phản ứng trực tiếp trước sự cạnh tranh đang ngày càng gay gắt với SpaceX. Chính sách này có mục tiêu rõ ràng là bơm vốn từ thị trường đại chúng vào một lĩnh vực vốn thiếu hụt nguồn tài trợ dài hạn và kiên nhẫn mà đối thủ Mỹ của nó đã được hưởng từ lâu . Hiệu ứng thực tế quan trọng nhất là các công ty thua lỗ giờ đây đã được phép lên sàn, một thay đổi sống còn cho một ngành công nghiệp mà lợi nhuận ổn định vẫn còn là điều xa vời .

Hệ quả đến ngay lập tức. Chỉ số ngành hàng không vũ trụ thương mại trên thị trường chứng khoán A-share của Trung Quốc đã tăng vọt hơn 71% từ đầu năm 2026 đến cuối năm, một đợt phục hồi được kích hoạt trực tiếp bởi các quy định mới .

Cuộc đổ bộ lên STAR Market: 14 công ty, không lợi nhuận, một sứ mệnh chung

Ít nhất 14 doanh nghiệp vũ trụ thương mại Trung Quốc hiện đang xếp hàng chờ IPO trên sàn STAR Market, đánh dấu nỗ lực huy động vốn đầy tham vọng nhất trong lịch sử ngành vũ trụ tư nhân của nước này . Những cái tên dẫn đầu bao gồm:

• LandSpace (Lam Tiễn Hàng Thiên): Nhà sản xuất tên lửa có trụ sở tại Bắc Kinh đã được chấp thuận hồ sơ IPO trên Sở Giao dịch Chứng khoán Thượng Hải vào ngày 31/12/2025, chỉ vài ngày sau khi quy định mới được công bố. Công ty đặt mục tiêu huy động 7,5 tỷ nhân dân tệ (khoảng 1,07 tỷ USD), đây sẽ là đợt IPO lớn nhất của một công ty vũ trụ tư nhân Trung Quốc trong lịch sử. Trước đó, công ty đã hoàn tất quá trình 'phụ đạo' bắt buộc với cơ quan quản lý vào tháng 12 năm 2025 .
• CAS Space: Một công ty spin-off thương mại của Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc, hồ sơ IPO của CAS Space đã được SSE chấp thuận vào tháng 4 năm 2026. Công ty có trụ sở tại Quảng Châu đang tìm cách huy động 4,18 tỷ nhân dân tệ (607 triệu USD) với mức định giá khoảng 15 tỷ nhân dân tệ và đã chiếm lĩnh hơn 60% thị phần phóng tư nhân của Trung Quốc .
• Spacety: Công ty vệ tinh có trụ sở tại Trường Sa này đã huy động được 1,3 tỷ nhân dân tệ (190 triệu USD) trong vòng gọi vốn tiền IPO vào tháng 4 năm 2026 và đang tích cực chuẩn bị cho đợt niêm yết của riêng mình .
• Đội ngũ đông đảo phía sau: Các công ty khác đang chạy đua để lên sàn bao gồm iSpace, Galactic Energy, Space Pioneer, Deep Blue Aerospace, GalaxySpace, và ít nhất 8 nhà sản xuất và nhà cung cấp linh kiện khác, tất cả đều đang ở các giai đoạn khác nhau của quá trình phụ đạo, tư vấn hoặc thẩm vấn IPO .

Tốc độ nộp hồ sơ chóng mặt này là chưa từng có đối với ngành vũ trụ Trung Quốc. Mới giữa năm 2025, những công ty này vẫn chủ yếu dựa vào vốn đầu tư mạo hiểm và trợ cấp của chính phủ. Giờ đây, họ đang chuẩn bị khai thác nguồn vốn sâu rộng từ các nhà đầu tư cá nhân và tổ chức trong nước, bị thúc đẩy bởi một mệnh lệnh chiến lược là xây dựng các giải pháp thay thế nội địa cho mảng kinh doanh phóng và internet vệ tinh của SpaceX .

Bị gạt khỏi cuộc chơi của SpaceX: Dòng tiền Trung Quốc bị ép 'chảy ngược'

Một trong những chi tiết quan trọng nhất trong bản cáo bạch IPO của SpaceX là hạn chế các nhà đầu tư từ Trung Quốc đại lục và Hồng Kông tham gia . Lệnh cấm, với lý do quy định an ninh quốc gia của Mỹ và ITAR (Quy định Buôn bán Vũ khí Quốc tế), đã khóa chặt một số nhà đầu tư không gian háo hức nhất thế giới khỏi thương vụ được mong chờ nhất trong năm .

Dòng vốn bị chặn đứng không hề bốc hơi. Các nhà đầu tư giàu có Trung Quốc, những người lẽ ra đã mua cổ phiếu SPCX, đã tìm kiếm các con đường vòng – mua vào các cổ phiếu và quỹ ủy thác của Mỹ và Nhật Bản – nhưng sự chuyển hướng này chủ yếu mang lại lợi ích cho hệ sinh thái nội địa của Trung Quốc . Dòng vốn bị chi phối bởi tâm lý FOMO (sợ bỏ lỡ cơ hội) này giờ đây đang đổ thẳng vào các thương vụ IPO vũ trụ trên STAR Market, tiếp sức cho chính những công ty mà Bắc Kinh đang định vị như những đối trọng chiến lược với SpaceX .

Hiệu ứng thanh khoản là rất rõ ràng. Các nhà phân tích đã ghi nhận Hồng Kông sắp mất vị thế thị trường IPO sầm uất nhất thế giới vào tay Mỹ trong năm 2026, và chỉ số Star Market 50 của Trung Quốc đã có lúc lao dốc gần 4% trong một ngày, phần nào phản ánh dòng vốn bị siết chặt bởi thương vụ của SpaceX .

Hạ tầng bảo hiểm đồng thời được xây dựng

Cuộc đua vũ trụ không chỉ có tên lửa và vốn. Khi ngày càng có nhiều vụ phóng thương mại của Trung Quốc mang theo các thiết bị phần cứng ngày càng đắt tiền, một hệ sinh thái bảo hiểm vũ trụ chuyên biệt đã nhanh chóng hình thành.

Tổ chức mới dễ thấy nhất là tập đoàn bảo hiểm vũ trụ thương mại tại Bắc Kinh, được thành lập vào tháng 3 năm 2025 dưới sự hướng dẫn của cơ quan quản lý. Ngay trong năm hoạt động đầu tiên, tập đoàn này đã cung cấp hơn 10 tỷ nhân dân tệ (1,47 tỷ USD) giá trị bảo hiểm cho 25 vụ phóng vũ trụ thương mại tư nhân, chia sẻ rủi ro giữa các công ty bảo hiểm và tái bảo hiểm cho quá trình sản xuất tên lửa, phóng và vận hành trên quỹ đạo .

Bất chấp sự tăng trưởng này, lĩnh vực này vẫn kém phát triển so với quy mô hoạt động. Tổng phí bảo hiểm vũ trụ ở Trung Quốc chỉ đạt khoảng 800 triệu nhân dân tệ, để lại những khoảng trống đáng kể trong bảo hiểm R&D, bảo vệ chuỗi cung ứng và bảo hiểm doanh thu . Với một vụ phóng thương mại có chi phí lên đến hàng trăm triệu nhân dân tệ, khoảng trống bảo lãnh này vừa là một điểm yếu, vừa là một cơ hội tăng trưởng .

Các con số tổng thể cho thấy động lực này. Thị trường bảo hiểm vũ trụ toàn cầu đạt ước tính 4,43 tỷ USD vào năm 2026 và dự báo sẽ tăng lên 6,23 tỷ USD vào năm 2030, trong đó Trung Quốc được xác định là động lực tăng trưởng chính. Khu vực Châu Á - Thái Bình Dương cũng được dự đoán là thị trường khu vực tăng trưởng nhanh nhất, nhờ sự mở rộng nhanh chóng của các chương trình vũ trụ quốc gia và các chòm sao vệ tinh thương mại ở Trung Quốc, Ấn Độ và Nhật Bản .

Các công cụ tài chính này không chỉ đơn thuần là tác dụng phụ của sự bùng nổ phóng tên lửa. Như một phân tích ngành đã chỉ ra, các công ty bảo hiểm đã và đang phát triển các sản phẩm tùy chỉnh nhắm vào toàn bộ vòng đời của các siêu chòm sao vệ tinh và tàu vũ trụ thương mại có phi hành đoàn, coi sự mở rộng này như một biên giới mới cho tăng trưởng phí bảo hiểm .

Cuộc đua chiến lược không có vạch đích trong tầm mắt

Ba động lực – nới lỏng chính sách, chuyển hướng dòng vốn và xây dựng hạ tầng – đang diễn ra trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ Mỹ - Trung rộng lớn hơn, điều tạo nên bối cảnh chiến lược. Bắc Kinh lần đầu tiên đã nâng hàng không vũ trụ lên thành một ngành công nghiệp chiến lược mới nổi quốc gia trong báo cáo công tác chính phủ năm 2026, và đã chỉ đạo chính sách đẩy nhanh phát triển internet vệ tinh .

Các rủi ro đã được vạch ra rõ ràng. Riêng khoản huy động 75 tỷ USD của SpaceX thôi cũng đã lớn hơn toàn bộ nguồn tài trợ hàng năm cho ngành vũ trụ của Trung Quốc trong bất kỳ năm nào . Mức định giá ngầm gần 1,8 nghìn tỷ USD đặt ra một chuẩn mực mà không đối thủ Trung Quốc nào hiện có thể tiệm cận. Tuy nhiên, phản ứng chính sách đã rất nhanh chóng và có chủ ý: tạo điều kiện dễ dàng hơn cho các công ty nội địa huy động số tiền tương đương, ngăn chặn dòng vốn Trung Quốc chảy sang các đối thủ Mỹ, và xây dựng hạ tầng tài chính để duy trì một hệ sinh thái phóng và vệ tinh nội địa .

Kết quả là một dòng thời gian bị nén lại. Những gì đáng lẽ cần một thập kỷ tiến hóa dần dần của thị trường vốn thì nay đang bị ép phải diễn ra trong vài tháng, một tốc độ phản ánh quyết tâm của Bắc Kinh trong việc tạo ra một nền kinh tế vũ trụ tự cường, được tài trợ công khai, có khả năng hoạt động trong một thế giới mà SpaceX đặt ra các tiêu chuẩn .