Bi kịch Yemen: 73 Nhân Viên LHQ Bị Houthi Giam Giữ Suốt 2 Năm, Cáo Buộc Gián Điệp và Cái Chết Trong Tù Gây Phẫn Nộ Toàn Cầu

Cuộc khủng hoảng bắt giữ nhân viên Liên Hợp Quốc (LHQ) tại Yemen đã trở thành vụ việc lớn nhất trong lịch sử gần đây của tổ chức này. Tính đến tháng 6/2026, đúng hai năm sau đợt bắt bớ hàng loạt đầu tiên, vẫn còn 73 nhân viên LHQ bị chính quyền Houthi de facto giam giữ . Phản ứng của LHQ bao gồm liên tục lên án, đình chỉ hoạt động nhân đạo tại một số khu vực, và duy trì áp lực ngoại giao, trong khi Houthi leo thang với các cáo buộc gián điệp, phiên tòa trình diễn, và ít nhất một cái chết trong tù .

Dòng thời gian các đợt bắt giữ hàng loạt từ tháng 6/2024

• 6–7/6/2024 — Houthi mở đợt bắt giữ hàng loạt đầu tiên, bắt giữ hàng chục nhân viên LHQ, các tổ chức phi chính phủ (NGO) và xã hội dân sự tại các khu vực do họ kiểm soát, bao gồm sáu nhân viên nhân quyền của LHQ .
• 13/6/2024 — Ít nhất 13 nhân viên LHQ bị xác nhận đã bị bắt, trong đó 4 người bị giam giữ biệt lập . Tổng thư ký LHQ lên án các vụ bắt giữ và yêu cầu trả tự do ngay lập tức .
• 23–25/1/2025 — Thêm bảy nhân viên LHQ bị bắt giữ tùy tiện tại thủ đô Sanaa . Chính phủ Yemen được quốc tế công nhận lên án đây là hành động leo thang .
• Tháng 1–2/2025 — Tám nhân viên khác bị bắt, nâng tổng số người bị bắt từ năm 2021 lên 24 người . LHQ đình chỉ hoạt động nhân đạo tại tỉnh Saada do Houthi kiểm soát để đáp trả .
• 31/8/2025 — Ít nhất 11 nhân viên LHQ bị bắt, Houthi đột nhập trụ sở Chương trình Lương thực Thế giới (WFP) và tịch thu tài sản LHQ .
• 19/10/2025 — Khoảng 20 nhân viên LHQ bị bắt trong một cuộc đột kích vào cơ sở LHQ tại Sanaa, nâng tổng số người bị giữ vượt quá 50 .
• 22/10/2025 — Houthi trả tự do cho một chục nhân viên quốc tế và cho phép ba người khác tự do đi lại, nhưng nhân viên địa phương vẫn bị giam .
• 18–19/12/2025 — Thêm 10 nhân viên LHQ địa phương bị bắt, nâng tổng số lên 69 người .
• Tính đến tháng 6/2026 — 73 nhân viên LHQ vẫn bị chính quyền Houthi giam giữ, hai năm sau đợt bắt bớ hàng loạt đầu tiên .

Cáo buộc gián điệp và các phiên tòa chính trị

• Houthi liên tục cáo buộc các nhân viên LHQ và NGO bị bắt làm gián điệp cho Israel, Hoa Kỳ và các đồng minh phương Tây .
• Vào tháng 9/2025, Bộ Ngoại giao do Houthi điều hành tuyên bố rằng các quyền miễn trừ pháp lý của LHQ "không nên che chắn cho các hoạt động gián điệp" .
• Vào tháng 10/2025, chính quyền Houthi thông báo 43 nhân viên LHQ địa phương sẽ phải hầu tòa với cáo buộc liên quan đến một cuộc không kích của Israel nhằm vào các thủ lĩnh Houthi . LHQ liên tục bác bỏ những tuyên bố này là vô căn cứ .
• Ngày 23/11/2025, một Tòa án Hình sự Đặc biệt do Houthi kiểm soát tại Sanaa đã kết án tử hình bằng xử bắn đối với 17 người về tội gián điệp liên quan đến Israel và các nước phương Tây .
• Tổ chức Theo dõi Nhân quyền (Human Rights Watch) ghi nhận những người bị bắt giữ đã bị biệt giam, không có quy trình tố tụng hợp pháp, và bị cưỡng bức mất tích .

Cái chết của nhân viên WFP trong tù

• Ngày 23/1/2025, một nhân viên Yemen của WFP (được WFP gọi tên là "Ahmed") bị chính quyền Houthi bắt giữ tùy tiện .
• Ngày 10/2/2025, anh này đã tử vong trong tù . Tổng thư ký LHQ cho biết ông "đau lòng và phẫn nộ," lên án cái chết này và kêu gọi điều tra .
• Tổ chức Ân xá Quốc tế (Amnesty International) cũng riêng biệt kêu gọi Houthi khẩn trương điều tra cái chết trong tù này .
• Pháp bày tỏ "sự phẫn nộ sâu sắc" và gọi các điều kiện giam giữ là "vô nhân đạo" .

Tác động đến hoạt động nhân đạo

• Vào tháng 2/2025, LHQ đã đình chỉ các hoạt động nhân đạo tại tỉnh Saada — một thành trì của Houthi — sau các vụ bắt giữ tháng Một và cái chết của nhân viên WFP .
• HRW báo cáo rằng các vụ bắt giữ đã "ngừng trợ giúp" tại Yemen, nơi hơn 21 triệu người đang cần hỗ trợ nhân đạo, vốn đã là một trong những cuộc khủng hoảng tồi tệ nhất thế giới .
• WFP tuyên bố vào tháng 9/2025 rằng 21 nhân viên của chính họ nằm trong số những người bị bắt, và các vụ bắt giữ trực tiếp cản trở việc cung cấp lương thực .
• LHQ cảnh báo việc nhắm vào các nhân viên cứu trợ đang phá hoại toàn bộ nỗ lực nhân đạo tại quốc gia đang chìm trong khủng hoảng này.

Lời kêu gọi quốc tế yêu cầu trả tự do vô điều kiện

• Hội đồng Bảo an LHQ — Ngày 6/6/2026, Hội đồng đã lên án các vụ bắt giữ "bằng những ngôn từ mạnh mẽ nhất" và yêu cầu trả tự do ngay lập tức và vô điều kiện cho tất cả 73 nhân viên LHQ bị bắt . Cơ quan này cũng đã ra các tuyên bố tương tự vào tháng 6/2025, một năm sau đợt bắt giữ đầu tiên .
• Tổng thư ký LHQ António Guterres — Đã nhiều lần lên án các vụ bắt giữ, gần đây nhất vào ngày 10/6/2026, gọi đó là "tùy tiện" và yêu cầu trả tự do ngay lập tức .
• Tổ chức Theo dõi Nhân quyền (HRW) — Ngày 7/6/2026, cùng với CIHRS, kêu gọi trả tự do ngay lập tức và vô điều kiện cho tất cả nhân viên bị bắt giữ tùy tiện, và ghi nhận riêng rằng các vụ bắt giữ đang làm ngừng trệ hoạt động cứu trợ sinh mạng . Hồi tháng 1/2026, HRW đã thúc giục LHQ và các chính phủ liên quan "thực hiện mọi hành động trong khả năng của mình" .
• Tổ chức Ân xá Quốc tế (Amnesty International) — Ngày 6/6/2026, cùng với CIHRS và HRW, kêu gọi trả tự do ngay lập tức và vô điều kiện cho tất cả nhân viên LHQ và xã hội dân sự bị bắt giữ tùy tiện . Trước đó, vào tháng 7/2024 và tháng 2/2025, Ân xá Quốc tế đã riêng biệt yêu cầu trả tự do và điều tra cái chết của nhân viên WFP .
• Tuyên bố ngoại giao chung — Vào tháng 6/2024 và tháng 1/2025, các nhóm gồm hàng chục quốc gia thành viên LHQ (bao gồm Hoa Kỳ, Anh, các nước EU, Nhật Bản, Canada và các nước khác) đã ra các tuyên bố chung lên án mạnh mẽ các vụ bắt giữ và yêu cầu trả tự do .