NewOrbit huy động 18,5 triệu USD: Hành trình đưa vệ tinh thương mại đầu tiên vào vùng quỹ đạo từng là 'cấm địa' suốt 60 năm

Một dải không gian hẹp nằm ở độ cao từ 200 đến 300 kilômét phía trên Trái Đất đã gần như bị bỏ trống trong suốt sáu thập kỷ. Trong khi phần lớn các vệ tinh thương mại đang 'thong dong' trên quỹ đạo cách mặt đất hơn 500 km, khu vực mang tên Quỹ đạo Trái Đất tầm rất thấp (Very Low Earth Orbit - VLEO) này lại là 'vùng cấm' bởi môi trường cực kỳ khắc nghiệt có thể phá hủy mọi tàu vũ trụ không được bảo vệ chỉ trong vài tuần. Startup công nghệ vũ trụ có trụ sở tại Reading (Anh) mang tên NewOrbit Space vừa nhận được một 'phiếu tín nhiệm' khổng lồ trị giá 18,5 triệu USD để thay đổi điều đó. Vào ngày 8 tháng 6 năm 2026, công ty đã công bố vòng gọi vốn Series A vượt mức đăng ký nhằm xây dựng những vệ tinh đầu tiên có khả năng sống sót và hoạt động thương mại tại biên giới mới này .

Vòng gọi vốn được dẫn dắt bởi Voyager Ventures, một quỹ đầu tư mạo hiểm đang quản lý 475 triệu USD, với sự hỗ trợ mạnh mẽ từ các nhà đầu tư hiện tại gồm Atlantic, Lifeline Ventures, LGF và Illusian . Thương vụ này còn thu hút hàng loạt nhà đầu tư thiên thần danh tiếng, nổi bật nhất là David Kirk, cựu Giám đốc Khoa học của NVIDIA, và Lawrence Leuschner, đồng sáng lập kiêm cựu CEO của TIER Mobility . Với khoản tiền mới này, tổng số vốn mà NewOrbit huy động được đã lên tới 27,8 triệu USD .

'Con quái vật ba đầu' ngăn cản con người chinh phục VLEO

Lý do khiến VLEO trở thành 'quỹ đạo trống cuối cùng của Trái Đất' nằm ở ba lực lượng vật lý không ngừng tấn công bất kỳ vật thể nào dám 'bén mảng' tới đây .

Lực cản khí động học là mối đe dọa trực tiếp nhất. Ở độ cao 200–300 km, bầu khí quyển còn sót lại vẫn đủ đặc để hoạt động như một chiếc phanh. Nếu không có lực đẩy ngược liên tục, lực cản sẽ khiến vệ tinh giảm tốc và rơi theo hình xoắn ốc trở lại bầu khí quyển, bốc cháy chỉ trong vài tuần chứ không phải vài năm .

Oxy nguyên tử là một 'cơn ác mộng' hóa học. Trong tầng khí quyển cao, bức xạ tia cực tím phân tách các phân tử O₂ thông thường thành từng nguyên tử oxy đơn lẻ có tính phản ứng cực mạnh. Loại oxy nguyên tử này nhanh chóng 'ăn mòn' hầu hết các vật liệu dùng trong chế tạo vệ tinh thông thường, bào mòn bề mặt, làm suy giảm cảm biến và phá hủy các thành phần cấu trúc .

Mô-men xoắn khí động học là lực gây mất ổn định thứ ba. Các luồng khí quyển mỏng nhưng không đồng đều ở tầng cao liên tục đẩy và xoay các vật thể, khiến chúng bị lệch khỏi hướng định sẵn. Một vệ tinh không thể điều chỉnh những mô-men xoắn này sẽ nhanh chóng quay cuồng và mất kiểm soát .

Mặc dù các vệ tinh do thám của chính phủ và Trạm Vũ trụ Quốc tế (ISS) từng hoạt động ở dải độ cao này, nhưng chưa một nhà khai thác thương mại nào đóng gói được giải pháp cho cả ba vấn đề trên vào một nền tảng vệ tinh có hiệu quả kinh tế – cho đến nay .

Vệ tinh NEO-1 sống sót như thế nào ở nơi những kẻ khác gục ngã

Câu trả lời của NewOrbit là sự thay đổi toàn diện về tư duy thiết kế vệ tinh cho môi trường đặc biệt này. Thay vì cố gắng 'vá víu' thiết kế tàu vũ trụ truyền thống, công ty đã chế tạo nền tảng NEO-1 của mình để biến 'tử huyệt' của VLEO – chính bầu khí quyển – thành một lợi thế .

Trái tim của cải tiến này là động cơ đẩy AURA, một hệ thống động cơ đẩy điện 'thở bằng không khí' độc quyền . Không giống như các động cơ ion thông thường phải mang theo và tiêu thụ chất đẩy hữu hạn trên tàu, AURA hoạt động bằng cách thu thập các phân tử khí quyển theo thời gian thực, ion hóa chúng bên trong một động cơ ion dạng lưới tần số vô tuyến, và gia tốc chúng để tạo ra lực đẩy . Trong các cuộc thử nghiệm trong phòng thí nghiệm có kiểm soát, NewOrbit đã trình diễn khả năng vận hành liên tục một động cơ ion hoàn toàn bằng không khí trong buồng chân không – một kỳ tích đầu tiên trong ngành – đạt được xung lực đẩy riêng (specific impulse) lên tới 6.380 giây .

Khả năng 'thở bằng không khí' này giải quyết triệt để bài toán lực cản mà không đè nặng con tàu bằng những bình nhiên liệu cồng kềnh. Nó cho phép NEO-1 thực hiện việc giữ vị trí (station-keeping) và bù đắp lực cản một cách bền vững, với thời gian hoạt động dự kiến lên đến 5 năm ở độ cao từ 200 đến 300 km .

Xoay quanh lõi động cơ đẩy này, NewOrbit đã tích hợp thêm nhiều lớp bảo vệ sinh tồn khác:

• Vật liệu và các biện pháp xử lý bề mặt chuyên dụng có khả năng chống chịu oxy nguyên tử, ngăn chặn sự xuống cấp hóa học của các bộ phận quan trọng .
• Kiến trúc tàu vũ trụ có tính ổn định khí động học, được thiết kế để giảm thiểu tối đa các tương tác gây mô-men xoắn với tầng thượng khí quyển .
• Hệ thống xác định và kiểm soát tư thế tùy chỉnh, được hiệu chỉnh đặc biệt cho các điều kiện hỗn loạn của quỹ đạo tầm rất thấp .

Từ vòng Series A đến sản xuất hàng loạt: Tổ hợp sản xuất NEO

Số tiền từ vòng Series A đang ngay lập tức được phân bổ vào cơ sở hạ tầng vật chất. NewOrbit có kế hoạch khai trương Tổ hợp Sản xuất NEO (NEO Production Complex), một cơ sở sản xuất vệ tinh chuyên dụng tại khu vực Thung lũng Thames ở Reading, vào năm 2027 . Cơ sở rộng khoảng 2.000 mét vuông này được định vị là nhà máy đầu tiên tại châu Âu được xây dựng dành riêng cho mục đích sản xuất vệ tinh VLEO .

Lộ trình của công ty được xác định rất rõ ràng: tổ hợp này trước tiên sẽ hoàn tất việc tích hợp vệ tinh trình diễn NEO-1 đầu tiên, với mục tiêu phóng thử nghiệm vào năm 2028 . Sau cột mốc đó, sản lượng sẽ được nâng từ khoảng 10 vệ tinh mỗi năm lên đến vài chiếc mỗi tuần, tùy thuộc vào nhu cầu của khách hàng .

Bài toán kinh doanh của việc 'bay nguy hiểm đến khó tin'

Logic thương mại cho việc phải chịu đựng môi trường khắc nghiệt của VLEO thực ra rất đơn giản: bay gần Trái Đất hơn từ 15 đến 30 lần so với các chòm sao vệ tinh quỹ đạo thấp LEO thông thường sẽ mang lại những bước nhảy vọt về độ phân giải của cảm biến và cường độ tín hiệu liên lạc .

NewOrbit ban đầu đang nhắm tới ba phân khúc thương mại chính :

Quan sát Trái Đất và chụp ảnh độ phân giải cao là trường hợp ứng dụng chín muồi nhất. Hoạt động ở độ cao chỉ bằng khoảng một phần ba so với các vệ tinh chụp ảnh truyền thống, các thiết bị quang học có thể thu được thứ mà NewOrbit mô tả là 'hình ảnh chất lượng như máy bay không người lái từ quỹ đạo', với chi phí ước tính rẻ hơn tới 20 lần . Các nghiên cứu từ Đại học University College London cũng ủng hộ đề xuất giá trị này: việc giảm độ cao quỹ đạo giúp cải thiện đáng kể độ phân giải không gian quang học cho cùng một kích thước thiết bị, hoặc ngược lại, đạt được hiệu suất tương đương với khối lượng và thể tích tiết kiệm đáng kể .

Kết nối 5G trực tiếp đến thiết bị cầm tay là một phân khúc thị trường tham vọng hơn cả. Từ độ cao của VLEO, NewOrbit tuyên bố vệ tinh của họ có thể kết nối trực tiếp tới các điện thoại di động tiêu chuẩn, chưa qua sửa đổi mà không cần bộ khuếch đại mặt đất hay ăng-ten chuyên dụng . Điều này sẽ loại bỏ rào cản lớn nhất về chi phí và hậu cần vốn đã ngăn cản các dịch vụ vệ tinh-đến-điện thoại trực tiếp mở rộng ra ngoài phạm vi nhắn tin khẩn cấp băng thông thấp.

Ứng dụng Quốc phòng và tình báo đại diện cho lĩnh vực đã chứng minh giá trị của VLEO ngay từ ban đầu. Hình ảnh sắc nét hơn, độ trễ thấp hơn cho việc thu thập tín hiệu, và khả năng bay qua mục tiêu thường xuyên hơn đều là những lợi thế hấp dẫn đối với các khách hàng chính phủ và an ninh .

Một lộ trình thận trọng nhưng được hậu thuẫn mạnh mẽ

Bất chấp mọi tham vọng kỹ thuật, NewOrbit đang đối mặt với một phép thử sống còn: công ty vẫn chưa từng bay thử trên bất kỳ quỹ đạo nào . Động cơ đẩy AURA của họ đã chứng minh khả năng 'thở' bằng không khí trong các buồng chân không tại phòng thí nghiệm, và Cơ quan Vũ trụ Châu Âu (ESA) đã trao cho công ty một hợp đồng trị giá 175.000 Euro vào năm 2024 để phát triển công nghệ cathode 'thở bằng không khí' . Tuy nhiên, việc chứng minh nền tảng tích hợp này có thể sống sót trước 'cơn bão tổng hợp' của lực cản, oxy nguyên tử và mô-men xoắn khí động học trong nhiều năm liền ở môi trường thực tế của VLEO mới chính là cột mốc sẽ xác thực—hoặc thách thức—luận điểm cốt lõi của công ty.

Nếu sứ mệnh trình diễn vào năm 2028 của NewOrbit thành công, nó sẽ không chỉ mở ra một tầng quỹ đạo thương mại mới mà còn có khả năng định hình lại cơ bản bối cảnh kinh tế của lĩnh vực quan sát Trái Đất và kết nối trực tiếp đến thiết bị. Các nhà đầu tư của công ty, từ một quỹ đầu tư mạo hiểm giàu kinh nghiệm trong lĩnh vực vũ trụ cho đến kiến trúc sư của cuộc cách mạng GPU nhà NVIDIA, đang đặt cược rằng nền tảng kỹ thuật được 'đo ni đóng giày' của họ cuối cùng cũng có thể chinh phục được vùng quỹ đạo đã 'bất khả xâm phạm' suốt 60 năm qua.