Bí ẩn về bước chân: Vì sao con người trên toàn thế giới đều vô thức rẽ trái?

Một cuộc điều tra xuyên văn hóa và đa lứa tuổi

Để loại trừ những đặc điểm riêng biệt của từng địa phương, nhóm nghiên cứu đã thiết kế các thí nghiệm có kiểm soát tại Tây Ban Nha và Nhật Bản, hai quốc gia có những quy tắc ứng xử dành cho người đi bộ khác nhau. Ví dụ, ở Nhật Bản, mọi người có xu hướng đi bộ ở phía bên trái hành lang, trong khi các chuẩn mực ở Tây Ban Nha thì linh hoạt hơn .

Các thử nghiệm trải dài trên:

• Hàng trăm người lớn di chuyển tự do trong các phòng kín và sân trường mở .
• Thanh thiếu niên tham gia các trò chơi tự do trong một sân trường ở Tây Ban Nha .
• Trẻ em ở độ tuổi nhà trẻ tại Nhật Bản, được quan sát trong một môi trường mở, không có rào chắn .

Trong tất cả các bối cảnh, mô hình di chuyển ngược chiều kim đồng hồ đều xuất hiện. Ngay cả một người đi bộ đơn lẻ trong một không gian trống trải cũng thể hiện thiên kiến này, xác nhận rằng hiệu ứng đến từ cơ chế sinh học của từng cá nhân chứ không phải từ động lực học đám đông hay các tương tác xã hội .

Những yếu tố nào không liên quan?

Một điểm mạnh của nghiên cứu là cách nó loại trừ một cách có hệ thống các giả thuyết thay thế. Các nhà nghiên cứu kết luận rằng xu hướng rẽ trái này hoàn toàn độc lập với:

• Tay thuận: Những người tham gia thuận tay trái hay tay phải đều thể hiện xu hướng ngược chiều kim đồng hồ như nhau. Phát hiện này nhất quán với các nghiên cứu phát triển trẻ em trước đây .
• Độ tuổi: Trẻ mới biết đi ở một trường mầm non Nhật Bản thậm chí còn thể hiện xu hướng rẽ trái mạnh mẽ hơn người lớn, cho thấy đây là một thiên hướng bẩm sinh thay vì một hành vi học được .
• Bối cảnh văn hóa: Hành vi này nhất quán giữa Tây Ban Nha và Nhật Bản, bất chấp các chuẩn mực xã hội khác nhau về việc tạo làn đường và tránh va chạm khi đi bộ .
• Hiệu ứng biên/ranh giới: Thiên kiến này xuất hiện ở những không gian trống, không có tường hay rào chắn để định hướng .
• Chuẩn mực xã hội và sự tránh va chạm: Dữ liệu từ các cuộc khảo sát ẩn danh không cho thấy một chuẩn mực xã hội rõ ràng nào về việc di chuyển ngược chiều kim đồng hồ, và thiên kiến này vẫn tồn tại ngay cả khi các nhà nghiên cứu đã kiểm soát các mô hình tương tác giữa các cá nhân .

Yếu tố thị giác không được cô lập cụ thể như một biến số trong bài báo trên Nature Communications, nhưng các tác giả đã loại trừ các giải thích về môi trường và tâm lý, thay vào đó chỉ ra một nguồn gốc sinh học cơ bản hơn .

Nguyên lý sinh học sâu xa về sự phá vỡ tính đối xứng

Nghiên cứu mô tả thiên kiến này là "một biểu hiện của một nguyên lý sinh học sâu xa hơn về sự phá vỡ tính đối xứng" . Về bản chất, cơ thể con người không vận hành một cách đối xứng khi di chuyển. Xu hướng này có lẽ liên quan đến cơ chế sinh học, bắt rễ từ cách não bộ xử lý và khởi động vận động, hơn là một tạo tác văn hóa hay tâm lý.

Đồng tác giả Claudio Feliciani nhấn mạnh rằng điều này khiến con người trở nên khác thường: hầu hết các loài động vật khác không thể hiện sự ưu tiên bên nhất quán như vậy khi di chuyển . Các nghiên cứu trước đây gọi đây là "thuận bên khi vận động" nhưng lưu ý rằng nó không liên quan đến tay thuận – một phát hiện mà nghiên cứu mới này đã tái khẳng định một cách mạnh mẽ . Việc mô hình này vẫn tồn tại ở trẻ em độ tuổi nhà trẻ, những đối tượng có rất ít thời gian để tiếp thu các quy tắc văn hóa, càng củng cố cho giả thuyết về một nguyên nhân đã được lập trình sẵn .

Những ứng dụng thực tế cho không gian an toàn hơn

Hiểu được thiên kiến đi bộ phổ quát này mang lại những ý nghĩa thiết thực cho việc thiết kế không gian công cộng:

• Các đầu mối giao thông: Các sân bay, sân ga tàu điện ngầm và nhà ga xe lửa có thể được thiết kế để luồng di chuyển ngược chiều kim đồng hồ tự nhiên giúp giảm thiểu giao cắt và tắc nghẽn .
• Địa điểm văn hóa và bán lẻ: Các bảo tàng, trung tâm mua sắm và sân vận động có thể bố trí các gian hàng hoặc lối đi sao cho phù hợp với chuyển động bản năng của du khách, mang lại trải nghiệm trực quan hơn .
• Lập kế hoạch khẩn cấp: Các mô hình mô phỏng đám đông chính xác phải tính đến thiên kiến này. Trong một cuộc sơ tán, việc bỏ qua bản năng rẽ trái có thể dẫn đến tình trạng chen lấn hoặc chậm trễ nguy hiểm khi không gian bị giới hạn .
• Mô phỏng người đi bộ: Các mô hình máy tính về động lực học đám đông sẽ trở nên thực tế hơn bằng cách kết hợp quy luật ở cấp độ cá nhân mới được xác định này, cải thiện mọi thứ từ kiến trúc đến quản lý sự kiện .

Nhóm nghiên cứu có kế hoạch mở rộng công trình này bằng cách sử dụng thực tế ảo (VR) để nghiên cứu thiên kiến trong các điều kiện được kiểm soát chặt chẽ hơn và có thể lặp lại, có khả năng tiết lộ các lộ trình thần kinh và cơ học chính xác đằng sau lý do tại sao hầu hết mọi người, ở khắp mọi nơi, đều có xu hướng rẽ trái .