Bên trong khủng hoảng ngân sách thời chiến của Nga: Thâm hụt kỷ lục, tăng thuế và giải cứu nợ địa phương

Chiến tranh là động cơ của thâm hụt

Chi tiêu quân sự là động lực chính đằng sau mức thâm hụt ngày càng phình to. Ngân sách liên bang Nga phân bổ khoảng một phần ba tổng chi tiêu, tương đương 6,3% GDP, cho quốc phòng, một mức chưa từng thấy kể từ thời Chiến tranh Lạnh . Khoản chi này ngày càng lấn át đầu tư vào các lĩnh vực khác, nhưng các tài liệu ngân sách chính thức không phản ánh hết bức tranh toàn cảnh. Một khối lượng đáng kể chi tiêu liên quan đến chiến tranh được thực hiện ngoài ngân sách, có nghĩa là chi phí tài khóa thực sự của cuộc xung đột cao hơn đáng kể so với những gì số liệu thống kê được công bố chỉ ra . Tình báo Đức đã công khai thách thức các con số của Điện Kremlin, tuyên bố rằng mức thâm hụt liên bang thực tế là gần 8,01 nghìn tỷ rúp, chứ không phải 5,65 nghìn tỷ như báo cáo chính thức, và các lệnh trừng phạt của phương Tây đang có "tác động rõ ràng" .

Lợi nhuận doanh nghiệp sụp giảm tàn phá ngân sách địa phương

Khủng hoảng tài chính địa phương không chỉ đơn thuần là tiếng vọng của việc bội chi liên bang; nó mang một cơ chế riêng biệt và đáng báo động. Chính quyền các địa phương ở Nga phụ thuộc rất nhiều vào nguồn thu từ thuế thu nhập doanh nghiệp. Khi nền kinh tế tăng trưởng chậm lại dưới sức nặng của các lệnh trừng phạt, tình trạng thiếu hụt lao động và lãi suất cao, lợi nhuận doanh nghiệp sụt giảm, trực tiếp rút cạn nguồn thu chính của các địa phương . Bộ trưởng Tài chính Siluanov đã xác định sự sụt giảm lợi nhuận doanh nghiệp này là nguyên nhân trung tâm khiến thâm hụt địa phương ngày càng nới rộng . Ảnh hưởng này đặc biệt rõ rệt ở những vùng vốn có truyền thống thặng dư, một dấu hiệu cho thấy cú sốc về thu nhập đang lan đến các thành trì trước đây của nền kinh tế . Trong năm 2025, số thu thuế lợi nhuận doanh nghiệp được báo cáo là đã giảm 8,5% , ngay cả khi chi tiêu của các địa phương tiếp tục tăng để hỗ trợ các hoạt động liên quan đến chiến tranh và các nghĩa vụ xã hội.

Tấm đệm dầu khí đang xẹp xuống

Sự suy giảm trong doanh thu năng lượng của Nga đã làm trầm trọng thêm cuộc khủng hoảng. Thuế nhiên liệu hóa thạch, vốn từng chiếm khoảng 40% ngân sách liên bang, đã chứng kiến thị phần của mình giảm mạnh. Đến ba quý đầu năm 2025, chúng chỉ còn đại diện cho khoảng 25% doanh thu liên bang, bị bóp chặt bởi giá dầu toàn cầu giảm và vòng vây siết chặt của các lệnh trừng phạt phương Tây . Sự dịch chuyển cơ cấu này buộc ngân sách phải dựa vào các nguồn thuế phi dầu mỏ vào thời điểm nền kinh tế nói chung đang hạ nhiệt. Với hơn 75% doanh thu liên bang hiện đến từ các nguồn khác ngoài dầu khí, bất kỳ sự suy thoái nào trong hoạt động kinh tế trong nước cũng sẽ trực tiếp và ngay lập tức làm giảm số thu thuế . Khuôn khổ tài khóa 2026-2028 của chính phủ hiện chính thức dự báo bảy năm liên tiếp thâm hụt ngân sách ở mức cao, một chuỗi bội chi mà đất nước này chưa từng phải chịu đựng kể từ năm 1999 .

Cuộc chạy đua vì khả năng thanh toán của Điện Kremlin

Phản ứng từ Moscow là một nỗ lực đa hướng nhằm ổn định tài chính công mà không cắt giảm chi tiêu quốc phòng, một nỗ lực đã buộc chính phủ phải thực hiện một loạt các biện pháp gây đau đớn về mặt chính trị.

Xóa nợ. Tổng thống Vladimir Putin đã ra lệnh xóa hai phần ba số nợ liên bang mà các địa phương đang nợ, một hoạt động khổng lồ ảnh hưởng đến các khoản vay trị giá hơn một nghìn tỷ rúp trên 79 chủ thể liên bang . Điều kiện kèm theo cho sự cứu trợ này là số tiền được giải phóng phải được hướng vào các dự án đầu tư và cơ sở hạ tầng, mặc dù một phần đáng kể trên thực tế là để bù đắp cho các nguồn lực mà các địa phương đã chi cho "chiến dịch quân sự đặc biệt" . Thủ tướng Mikhail Mishustin đã và đang thực hiện việc xóa nợ theo từng đợt, với đợt gần nhất vào tháng 6 năm 2026 đã hủy bỏ 37,5 tỷ rúp cho sáu địa phương , và các lệnh trước đó trong năm đã xóa thêm 114 tỷ rúp cho 21 địa phương khác . Một phần ba số nợ còn lại đã được hoãn trả .

Tăng thuế. Chính phủ đã sử dụng đòn bẩy tài khóa mạnh nhất có sẵn bằng cách tăng thuế giá trị gia tăng (VAT). Các cuộc thảo luận, được Reuters đưa tin, đã khám phá khả năng tăng mức thuế suất từ 20% lên 22% để kiềm chế thâm hụt . Việc tăng VAT dự kiến sẽ tạo ra thêm 1,7 nghìn tỷ rúp doanh thu, mặc dù con số này chưa bằng một nửa mức thâm hụt hàng năm theo kế hoạch . Trong một động thái mang tính cưỡng chế hơn, Cục Thuế Liên bang đã chuyển một loạt các lựa chọn tăng thu cho các thống đốc địa phương, bất chấp lời hứa trước đó của ông Putin về việc không có thuế mới cho đến năm 2030 . Các địa phương đã được khuyên nên đánh thuế nhiều bất động sản hơn theo giá thị trường, tối đa hóa thuế phương tiện, và phân loại lại đất đai để thu phí cao gấp nhiều lần mức hiện tại để bù đắp lỗ hổng ngân sách của mình .

Thắt lưng buộc bụng ở phía chân trời. Chính phủ liên bang đang chuẩn bị một kế hoạch thắt lưng buộc bụng chính thức, nhắm vào các khoản chi tiêu phi quốc phòng và phi xã hội, một sự thừa nhận rằng kỷ nguyên kích thích tài khóa vô hạn đang kết thúc . Biểu tượng rõ ràng nhất cho thực tế mới đã xuất hiện từ chính Moscow. Thủ đô, vùng giàu có nhất nước Nga, đang cắt giảm chương trình đầu tư quy mô lớn của mình lần đầu tiên kể từ khi bùng phát đại dịch COVID-19, một sự phản ánh trực tiếp tình trạng căng thẳng tài chính ngày càng sâu sắc . Trong khi đó, ngân sách liên bang năm 2026 đã phải đối mặt với một sự thực tế phũ phàng; chi tiêu dồn vào đầu năm đã đẩy mức thâm hụt tháng Một lên gần một nửa mục tiêu của cả năm, làm dấy lên những nghi ngờ nghiêm trọng về tính khả thi của kế hoạch giảm thâm hụt .

Điện Kremlin vẫn chưa hết lựa chọn. Họ vẫn có thể khai thác một quỹ dự trữ quốc gia khoảng 11 nghìn tỷ rúp và vay mượn với các điều kiện ưu đãi từ một hệ thống ngân hàng đã sẵn sàng hấp thụ nợ chính phủ . Nhưng cấu trúc tài chính đã giúp nước Nga trụ vững trong ba năm đầu của cuộc chiến đang bị bào mòn một cách rõ rệt. Các biện pháp hiện đang được thực hiện — hủy nợ hàng loạt, tăng thuế mạnh tay và thắt lưng buộc bụng bắt buộc — không còn chỉ đơn thuần là những sự điều chỉnh. Chúng đại diện cho việc tái cấu trúc vĩnh viễn bộ máy tài chính của nhà nước Nga để phục vụ cho một ưu tiên duy nhất, tiêu tốn tất cả.