Trump Dự Đoán 'Chiến Thắng Toàn Diện' Trước Iran, Nhưng Thực Tế Đàm Phán Vẫn Bế Tắc

Khoảng Cách Giữa Lạc Quan Công Khai và Thực Tế Đàm Phán

Hình ảnh công chúng về một thỏa thuận sắp hoàn tất bị mâu thuẫn bởi bằng chứng về những bất đồng sâu sắc, chưa được giải quyết và lịch sử các mốc thời gian liên tục thay đổi. Đằng sau những cánh cửa đóng kín, chính ông Trump đã yêu cầu thay đổi thỏa thuận mà các phái viên của mình đã đàm phán trong một cuộc họp tại Phòng Tình huống vào ngày 30 tháng 5, cho thấy thỏa thuận này còn lâu mới được hoàn thiện . Đây không phải là một kiểu mẫu mới; một phân tích của CNN lưu ý rằng ông Trump đã tuyên bố một thỏa thuận với Iran sắp xảy ra vô số lần kể từ lệnh ngừng bắn ngày 8 tháng 4 mà không có giải pháp cụ thể nào thành hiện thực .

Theo tờ The New York Times, các nhà đàm phán Mỹ và Iran được cho là đã thu hẹp các cuộc đàm phán xuống còn bốn thành phần hạt nhân then chốt có thể tạm dừng chương trình của Iran trong khoảng 15 năm . Tuy nhiên, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi đã công khai tuyên bố rằng "chưa có tiến triển rõ rệt nào" đạt được, trực tiếp mâu thuẫn với những đánh giá lạc quan của ông Trump .

Một số vấn đề cốt lõi vẫn nằm nguyên trên bàn đàm phán mà không có lộ trình giải quyết rõ ràng:

• Trừng phạt và Tài sản bị phong tỏa: Ông Trump đã tuyên bố Mỹ sẽ không dỡ bỏ trừng phạt hoặc giải phóng tài sản bị đóng băng của Iran cho đến khi đạt được một thỏa thuận chính thức . Iran đang yêu cầu Mỹ ngay lập tức giải phóng tài sản của họ đang bị giữ ở nước ngoài, nhưng các quan chức Mỹ nhấn mạnh việc gỡ bỏ trừng phạt phải gắn liền với sự tuân thủ của Iran, đây là một điểm mâu thuẫn kinh điển đã từng cản trở nhiều thỏa thuận trước đây .
• Lệnh Phong tỏa Hải quân tại Eo biển Hormuz: Lệnh phong tỏa, nguyên nhân chính khiến giá nhiên liệu toàn cầu tăng vọt, tiếp tục là một bất bình lớn của Iran . Mặc dù ông Trump đã nói vào cuối tháng 5 rằng một thỏa thuận sẽ bao gồm việc mở cửa trở lại eo biển, nhưng nơi đây vẫn bị Iran và các lực lượng đồng minh Houthi đóng cửa trong hơn 100 ngày .
• Chương trình Làm giàu Uranium của Iran: Chương trình làm giàu của Iran vẫn ở mức 60%—về mặt kỹ thuật đã gần với cấp độ vũ khí . Ông Trump đã nói rằng ông muốn có các điều khoản vượt ra ngoài những nhượng bộ mà Iran đã báo cáo, nhưng Tehran chưa đồng ý . Các quan chức Iran cũng đã phủ nhận các báo cáo rằng họ chấp nhận những nhượng bộ lớn về vấn đề làm giàu uranium .

Lệnh Ngừng Bắn Như 'Chỉ Mành Treo Chuông': Cuộc Trao Đổi Israel-Iran

Sự mong manh của toàn bộ khuôn khổ ngoại giao đã được phơi bày trần trụi vào ngày 7-8 tháng 6, khi lệnh ngừng bắn ngày 8 tháng 4 giữa Israel và Iran tan vỡ. Một cuộc không kích của Israel vào Beirut đã kích hoạt một chuỗi phản ứng nhanh chóng và đáng báo động: Iran lần đầu tiên sau hai tháng bắn hàng loạt tên lửa vào Israel, và Israel đáp trả bằng cách tấn công một tổ hợp hóa dầu của Iran .

Sự leo thang diễn ra dữ dội nhưng ngắn ngủi, kéo dài chưa đầy 24 giờ. Cả hai bên nhanh chóng rút lui sau khi Tổng thống Trump trực tiếp kêu gọi xuống thang căng thẳng . Một nguồn tin quân sự Israel cho biết các cuộc không kích vào Iran đã bị tạm dừng sau một yêu cầu từ ông Trump .

Tuy nhiên, lệnh ngừng bắn này mang tính điều kiện đầy nguy hiểm. Trong một tuyên bố trên truyền hình, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu nói rằng Israel sẽ "tạm ngừng bắn vào Iran vào lúc này", nhưng đe dọa Israel sẽ đáp trả "một cách mạnh mẽ" nếu bị tấn công lần nữa . Iran cũng tuyên bố chấm dứt các hoạt động quân sự nhưng cảnh báo sẽ tiếp tục nếu Israel duy trì "các hành động hung hăng", đặc biệt là ở Lebanon . Bất chấp hai tháng đàm phán, các quan chức vẫn không thể biến lệnh ngừng bắn ban đầu thành một dàn xếp lâu dài .

Các Bên then chốt và Lập trường Khác biệt

Ngoài Mỹ và Iran, lập trường của các bên quan trọng khác càng làm tăng thêm mức độ phức tạp cho con đường hướng tới bất kỳ thỏa thuận nào.

Israel của ông Netanyahu: Lập trường của Israel là hiếu chiến và có điều kiện. Ông Netanyahu chỉ đồng ý tạm dừng các cuộc tấn công dưới áp lực rõ ràng từ Mỹ, và sự kiềm chế của Israel rõ ràng chỉ là tạm thời. Việc Israel nối lại các cuộc không kích vào cả Beirut và lãnh thổ Iran trong đợt leo thang ngày 7-8 tháng 6 nhấn mạnh sự sẵn sàng hành động đơn phương của họ .

Giới Lãnh đạo Iran: Iran tiếp tục định hình các hành động quân sự của mình như là sự đáp trả các cuộc không kích của Israel và lệnh phong tỏa hải quân đang diễn ra của Mỹ . Trong khi tham gia ngoại giao thông qua các kênh trung gian như Pakistan, Tehran chưa đồng ý với phạm vi nhượng bộ mà ông Trump công khai tuyên bố . Ngoại trưởng của họ cũng đã bác bỏ các quốc gia E3 (Anh, Pháp, Đức) là "không còn phù hợp" với tiến trình hiện tại, báo hiệu sự tập trung vào một thỏa thuận song phương với Washington .

Một Châu Âu Bị Gạt Ra Ngoài Lề: Anh, Pháp và Đức đang tích cực thúc đẩy để có được một vị trí chính thức trên bàn đàm phán, nơi mà họ phần lớn đã bị loại trừ . Đại diện Cấp cao EU Kaja Kallas đã cảnh báo rằng bất kỳ thỏa thuận nào được đàm phán mà không có các chuyên gia hạt nhân tại bàn đều có nguy cơ yếu hơn thỏa thuận JCPOA mang tính bước ngoặt năm 2015 . Việc Iran bác bỏ E3 là "không còn phù hợp" phản ánh mức độ ảnh hưởng của châu Âu đã bị xói mòn sâu sắc như thế nào kể từ khi thỏa thuận hạt nhân ban đầu sụp đổ .

Điểm mấu chốt là một khoảng cách lớn và nguy hiểm giữa nhận thức và thực tế. Ông Trump đang công khai hứa hẹn một "chiến thắng toàn diện" chóng vánh và một thỏa thuận trong vòng vài ngày đến hai tuần. Đằng sau hậu trường, các nhà đàm phán đã thu hẹp một số vấn đề hạt nhân, nhưng những bất đồng cơ bản về trừng phạt, phong tỏa hải quân và các khía cạnh quân sự của cuộc xung đột vẫn còn. Mặt trận Israel-Iran đang ở trong trạng thái tạm dừng có vũ trang, có điều kiện, không phải hòa bình, và châu Âu đứng nhìn từ bên lề. Mốc thời gian do ông Trump tuyên bố đang đối mặt với những thực tế không thể phủ nhận của một cuộc xung đột phức tạp, đa mặt trận còn rất xa mới đạt được bất kỳ giải pháp lâu dài nào.