Bên trong cuộc truy quét chip AI của Đài Loan: Triệt phá buôn lậu, siết chặt kiểm soát xuất khẩu, và chuỗi cung ứng toàn cầu chao đảo

Đài Loan đang hành động nhanh chóng để siết chặt quyền kiểm soát đối với hoạt động xuất khẩu chip AI tiên tiến, chuyển mình từ nhà sản xuất chất bán dẫn không thể thiếu nhất thế giới thành một trong những người thực thi quyết liệt nhất lệnh phong tỏa công nghệ do Mỹ dẫn đầu nhằm vào Trung Quốc. Chất xúc tác: các vụ truy tố hình sự đầu tiên trên hòn đảo này về tội buôn lậu chất bán dẫn, vốn đã vạch trần các mạng lưới chuyển hướng tinh vi tuồn phần cứng Nvidia cho người mua Trung Quốc. Chỉ trong năm qua, Đài Bắc đã đại tu chế độ kiểm soát xuất khẩu, đưa hàng trăm thực thể Trung Quốc vào danh sách đen, bổ sung các hạn chế thiết bị trên diện rộng và định vị mình là đối tác đáng tin cậy nhất của Washington trong cuộc chiến chip toàn cầu. Hệ lụy đối với một chuỗi cung ứng toàn cầu đang phân mảnh chỉ mới bắt đầu.

Vụ triệt phá buôn lậu làm thay đổi mọi thứ

Ngày 21 tháng 5 năm 2026, các công tố viên Đài Loan đã thực thi chiến dịch trấn áp buôn lậu chất bán dẫn chính thức đầu tiên của Đài Loan, đột kích 12 địa điểm và nhận được lệnh tạm giam ba cá nhân, bao gồm cả người đồng sáng lập Supermicro, ông Wally Liaw . Các bị cáo bị cáo buộc sử dụng chứng từ xuất khẩu giả mạo để vận chuyển các máy chủ cao cấp chứa chip AI Nvidia dòng Hopper đến Trung Quốc, Hồng Kông và Ma Cao .

Chiến dịch đã vạch trần một mạng lưới chuyển hướng sử dụng các máy chủ của Super Micro Computer qua Nhật Bản như một điểm trung chuyển—lần đầu tiên ghi nhận việc sử dụng tuyến đường này . Nhà chức trách đã thu giữ khoảng 50 máy chủ trị giá hơn 15 triệu USD chỉ trong một vụ triệt phá đó . Một số máy chủ đã thông quan hải quan Đài Loan và rời khỏi đảo trước cuộc đột kích .

Vụ án ở Đài Bắc đánh dấu đỉnh điểm của nhiều tháng bằng chứng ngày càng gia tăng cho thấy các mạng lưới tội phạm đã tìm ra những cách có hệ thống để lách các biện pháp kiểm soát xuất khẩu. Tháng 3 năm 2026, Bộ Tư pháp Mỹ đã công bố một bản cáo trạng buộc tội ba cá nhân liên quan đến Supermicro âm mưu buôn lậu chip AI trị giá 2,5 tỷ USD cho khách hàng Trung Quốc trong giai đoạn 2022-2024, sử dụng các tuyến đường qua Đài Loan, Thái Lan và Hồng Kông . Các nhà điều tra Đài Loan tin rằng số lượng máy chủ đã đến được các phòng thí nghiệm AI của Trung Quốc còn nhiều hơn nhiều so với số đã bị thu hồi .

Sự chuyển dịch từ thực thi hành chính sang truy tố hình sự là một bước ngoặt. "Đây là cuộc trấn áp chính thức đầu tiên của Đài Loan đối với các lô hàng phần cứng máy tính AI bị hạn chế bất hợp pháp," Văn phòng Công tố Quận Cơ Long tuyên bố . Động thái này báo hiệu Đài Bắc hiện coi buôn lậu chip là một tội ác an ninh quốc gia, chứ không chỉ là vấn đề tuân thủ thương mại.

Những biện pháp kiểm soát mới nào Đài Loan đang cân nhắc

Sau những tiết lộ về buôn lậu, Đài Loan đang đánh giá các hạn chế rộng hơn đối với xuất khẩu chip AI sang Trung Quốc nhằm thu hẹp những khoảng trống còn lại so với các quy định của Mỹ . Các biện pháp được đề xuất sẽ trao cho nhà chức trách các công cụ pháp lý mở rộng để quản lý việc xuất khẩu các công nghệ nhạy cảm, đặc biệt nhắm vào việc chuyển hướng phần cứng tiên tiến .

Các chi tiết cụ thể—loại chip nào sẽ bị kiểm soát, ngưỡng hiệu suất hay lịch trình thực thi—vẫn chưa được công bố công khai . Động thái này diễn ra sau khi Mỹ loại Đài Loan khỏi vòng hạn chế xuất khẩu chip AI mới nhất, với lý do Washington viện dẫn rõ ràng các biện pháp kiểm soát vốn đã mạnh mẽ của hòn đảo này .

Chính quyền Đài Loan đã định hình sự loại trừ này như một sự xác nhận cho cách tiếp cận của mình. "Việc Đài Loan bị loại khỏi các hạn chế mới của Mỹ về xuất khẩu chip và công nghệ AI sẽ giúp củng cố niềm tin vào các biện pháp kiểm soát của chính Đài Bắc và sự tôn trọng luật pháp," chính phủ cho biết trong một tuyên bố .

Chính sách thương mại của Đài Loan đã thắt chặt như thế nào

Các hạn chế chip AI được đề xuất là bước đi mới nhất trong một quá trình leo thang kéo dài suốt một năm qua. Kể từ giữa năm 2025, Đài Loan đã thay đổi căn bản lập trường kiểm soát xuất khẩu của mình:

• Tháng 6 năm 2025 — Đưa Huawei và SMIC vào danh sách đen: Đài Loan đã thêm hai gã khổng lồ công nghệ Trung Quốc này vào danh sách thực thể Hàng hóa Công nghệ cao Chiến lược (SHTC), yêu cầu các công ty Đài Loan phải có giấy phép của chính phủ trước khi xuất khẩu bất cứ thứ gì cho họ . Các nhà phân tích mô tả động thái này là một "sự leo thang then chốt" giúp liên kết chính sách của Đài Loan chặt chẽ hơn với Hoa Kỳ .

• Tháng 6 năm 2025 — Mở rộng danh sách đen 601 thực thể: Trong cùng đợt cập nhật, Đài Loan đã thêm 601 thực thể nước ngoài vào sổ đen thương mại của mình, phần lớn là người Trung Quốc, bên cạnh các tổ chức như al-Qaida và Taliban . Việc mở rộng này đặt các nhà sản xuất chip Trung Quốc vào cùng vị thế pháp lý với các công ty bị trừng phạt của Nga, Iran và Triều Tiên, yêu cầu phải có sự chấp thuận trước cho bất kỳ hoạt động xuất khẩu nào .

• Tháng 11 năm 2025 — Kiểm soát thiết bị tiên tiến: Đài Loan đã thêm 18 danh mục vào danh sách kiểm soát xuất khẩu của mình, bao gồm máy in 3D cao cấp, thiết bị sản xuất chất bán dẫn tiên tiến và máy tính lượng tử . Một quan chức chính phủ cho biết bản cập nhật được phối hợp "cùng với các đồng minh của chúng tôi" nhưng "không nhắm vào bất kỳ quốc gia cụ thể nào" .

• Tháng 9 năm 2025 — Kiểm soát đơn phương với Nam Phi: Đài Bắc đã áp đặt các hạn chế xuất khẩu chất bán dẫn trong thời gian ngắn đối với Nam Phi do tranh chấp về việc di dời văn phòng đại diện của Đài Loan, cho thấy sự sẵn sàng sử dụng đòn bẩy chip vượt ra ngoài Trung Quốc và vì các mục tiêu phi công nghệ .

• Cuối năm 2024 — Lệnh dừng của TSMC: Mỹ yêu cầu TSMC ngừng vận chuyển chip AI tiên tiến cho Trung Quốc; Đài Loan đã tuân thủ .

Tổng hợp lại, các bước đi này phản ánh một chiến lược có chủ đích nhằm định vị Đài Loan như một người thực thi không thể thiếu của chế độ kiểm soát công nghệ do Mỹ dẫn đầu, chứ không chỉ là một nhà sản xuất tuân thủ.

Hệ lụy đối với chuỗi cung ứng chip toàn cầu

Đài Loan chiếm hơn 60% doanh thu đúc chất bán dẫn toàn cầu, trong đó riêng TSMC sản xuất khoảng 90% số chip AI tiên tiến nhất thế giới được xây dựng trên tiến trình dưới 7nm. Việc hòn đảo này thắt chặt kiểm soát đối với những ai có thể tiếp cận những con chip đó gây ra những hệ lụy to lớn và lan tỏa:

Phân mảnh chuỗi cung ứng

Các hạn chế chặt chẽ hơn giữa Đài Loan và Trung Quốc đang đẩy nhanh sự hình thành của hai hệ sinh thái bán dẫn riêng biệt—một liên kết với Mỹ, một liên kết với Trung Quốc—buộc các công ty phải chọn phe để phục vụ . Khung Khuếch tán AI và Quy tắc Thẩm định Nhà máy từ thời Biden, vốn chỉ định Đài Loan là đối tác Cấp 1, đã giới hạn mức độ sản xuất tiên tiến có thể diễn ra bên ngoài các quốc gia đáng tin cậy . Các biện pháp kiểm soát của chính Đài Loan càng làm sâu sắc thêm sự phân chia đó.

Lỗ hổng của Trung Quốc như một điểm nghẽn

Trung Quốc phụ thuộc rất nhiều vào thiết bị, vật liệu và dịch vụ thiết kế sản xuất chip của Đài Loan, tất cả đều đang bị hạn chế một cách có hệ thống . Quyết định đưa vào danh sách đen của Đài Loan trực tiếp nhắm vào tham vọng AI của Huawei và nỗ lực bắt kịp của SMIC trong sản xuất chip tiên tiến, nhằm chặn Trung Quốc tiếp cận các công nghệ ở mức 7-nanomet trở xuống .

Cuộc chiến ngầm buôn lậu leo thang

Khi các kênh hợp pháp bị đóng lại, nhu cầu về các tuyến đường chợ đen tăng cao, và các mạng lưới liên quan đến Supermicro cho thấy người mua sẵn sàng đi xa đến mức nào . Những kẻ buôn lậu đang phát triển các tuyến đường trung chuyển ngày càng phức tạp qua Nhật Bản, Thái Lan và Hồng Kông, khiến việc thực thi luật pháp trở thành một trò chơi "đánh chuột chũi" .

Liên kết công nghệ Mỹ-Đài Loan sâu sắc hơn

Việc Đài Loan bị loại khỏi các hạn chế xuất khẩu AI gần đây của Mỹ phản ánh lòng tin sâu sắc của Washington vào các biện pháp kiểm soát của Đài Bắc . Điều này làm sâu sắc thêm quan hệ đối tác công nghệ Mỹ-Đài nhưng có nguy cơ bị Trung Quốc trả đũa mạnh mẽ hơn—dù là thông qua việc mở rộng kiểm soát xuất khẩu đất hiếm, áp lực thương mại hay bất ổn chính trị .

Biện pháp đối phó của Trung Quốc

Bắc Kinh đã sử dụng đòn bẩy của chính mình, mở rộng kiểm soát xuất khẩu đối với gali, germani và các vật liệu quan trọng khác cần cho sản xuất chip . Động thái ăn miếng trả miếng này có nghĩa là mỗi hạn chế của Đài Loan đều có nguy cơ dẫn đến một phản ứng leo thang, gây ra hiệu ứng gợn sóng trong một mạng lưới cung ứng toàn cầu phụ thuộc lẫn nhau sâu sắc.

Các nhà phân tích lưu ý rằng kiểm soát xuất khẩu chip của Mỹ đơn thuần "sẽ không ngăn được Trung Quốc phát triển hơn nữa AI tiên tiến" . Câu hỏi không phải là liệu Trung Quốc có tiếp tục tiến lên hay không, mà là với cái giá nào, tốc độ nào, và thông qua những kênh bí mật nào—và lập trường thực thi mới của Đài Loan có nghĩa là hòn đảo này sẽ là trung tâm để trả lời câu hỏi đó trong nhiều năm tới.