Cuộc đua trì hoãn 'vách đá thuế quan' xe điện Anh-EU năm 2027 của các hãng xe châu Âu

Ngành công nghiệp ô tô ở cả hai bờ eo biển Manche đang chạy đua với thời gian. Khi thời hạn 1 tháng 1 năm 2027 đang đến gần, các nhà sản xuất ô tô đang thực hiện nỗ lực cuối cùng để trì hoãn các quy tắc xuất xứ hậu Brexit đầy thách thức đối với xe điện, đồng thời cảnh báo chuỗi cung ứng pin của châu Âu vẫn còn nhiều năm nữa mới có thể sẵn sàng. Nếu không có thêm một lần gia hạn nữa, thuế suất 10% sẽ áp lên các dòng xe điện giao dịch giữa EU và Anh, đe dọa làm tăng giá xe thêm hàng nghìn euro và cản trở quá trình chuyển đổi điện khí hóa của châu lục ngay khi nó đang cần được thúc đẩy mạnh mẽ nhất.

Quy định sắp thay đổi

Theo Thỏa thuận Hợp tác và Thương mại EU-Anh (TCA), xe điện hiện có thể được giao dịch miễn thuế giữa hai thị trường, miễn là đáp ứng các ngưỡng nội địa hóa linh hoạt đã được gia hạn vào tháng 12 năm 2023 và có hiệu lực đến ngày 31 tháng 12 năm 2026 .

Thành phần	Ngưỡng hiện tại (đến 31/12/2026)	Ngưỡng dự kiến (từ 1/1/2027)
Tổng giá trị xe	40% xuất xứ từ EU/Anh	55% xuất xứ từ EU/Anh
Cell và module pin	50–60% (thay đổi theo thành phần)	65%
Bộ pin (battery packs)	50–60% (thay đổi)	70%

Xe hoặc pin không đáp ứng các tiêu chí phần trăm này sẽ phải chịu thuế nhập khẩu 10% tại biên giới . Mặc dù ngưỡng 55% cho tổng giá trị xe cũng giống quy tắc chung áp dụng cho xe động cơ đốt trong theo TCA, thì các yêu cầu riêng biệt dành cho pin – đặc biệt là 65% cho cell và 70% cho bộ pin – mới là thách thức tuân thủ thực sự đối với các nhà sản xuất .

Một nỗ lực cuối cùng của ngành để có thêm thời gian

Khi thời hạn 2027 đến gần, Hiệp hội các Nhà sản xuất Ô tô châu Âu (ACEA) – với các thành viên bao gồm Ford, Jaguar Land Rover và Stellantis – đang dẫn đầu một nỗ lực phối hợp để trì hoãn các quy định mới . Các nhà sản xuất ở cả EU và Anh đều cùng nhau tìm kiếm thêm thời gian, cảnh báo rằng chuỗi cung ứng pin nội địa đang không theo kịp để đạt các ngưỡng yêu cầu cao này . Chính phủ Anh cũng đã liên tục nhấn mạnh những lo ngại này trong Ủy ban Chuyên trách Thương mại EU-Anh .

Đây không phải là lần hoãn đầu tiên. TCA ban đầu được đàm phán năm 2020 đã quy định một “vách đá” tuân thủ vào năm 2024. Nỗ lực vận động hành lang của ngành đã giúp đạt được một lần gia hạn ba năm duy nhất vào tháng 12 năm 2023, và khi đó Ủy ban châu Âu mô tả đây là động thái “một lần” không ảnh hưởng đến việc các quy tắc khó hơn vào năm 2027 sẽ có hiệu lực như kế hoạch . Hiện tại, ngành công nghiệp đang thử nghiệm xem tình trạng “chỉ một lần” đó có thể được kéo dài thêm một lần nữa hay không.

Về mặt pháp lý, liệu quy định có thể sửa đổi lần nữa?

Con đường pháp lý cho một lần trì hoãn nữa là rất hẹp. Lần gia hạn năm 2023 đã được thông qua bằng quyết định của Hội đồng Đối tác, cơ chế cho phép cả hai bên sửa đổi Phụ lục 5 của TCA mà không cần đàm phán lại toàn bộ hiệp định . Bất kỳ sửa đổi nào tiếp theo gần như chắc chắn sẽ đòi hỏi một quyết định đồng thuận khác của Hội đồng Đối tác. EU đã nhiều lần báo hiệu rằng lần gia hạn 2023 là ngoại lệ, và một số quan chức Ủy ban châu Âu đã bày tỏ sự miễn cưỡng trong việc ban hành thêm một sự nhân nhượng nữa . Thời hạn cứng là ngày 31 tháng 12 năm 2026 của lần gia hạn hiện tại đồng nghĩa với việc thời gian đang cạn dần cho một quyết định phức tạp về mặt pháp lý và nhạy cảm về chính trị.

Tại sao chuỗi cung ứng pin của châu Âu chưa sẵn sàng

Ba vấn đề cốt lõi đang thúc đẩy những lo ngại về tuân thủ của ngành:

• Năng lực sản xuất pin châu Âu không đủ. Các nhà máy pin quy mô lớn (gigafactory) của châu Âu vẫn chưa sản xuất ở quy mô hoặc chi phí cần thiết để đáp ứng các ngưỡng yêu cầu. ACEA đã tuyên bố rằng sản lượng pin châu Âu còn “thấp hơn rất nhiều” so với mục tiêu năm 2027 .
• Phụ thuộc quá nhiều vào nguyên liệu và cell pin từ châu Á. Hầu hết cell pin và các nguyên liệu thô quan trọng như lithium, nickel, cobalt đều được nhập khẩu từ Trung Quốc, Hàn Quốc và Nhật Bản. Sự phụ thuộc này khiến việc thỏa mãn các ngưỡng nội địa hóa 65–70% cho các thành phần pin trở nên cực kỳ khó khăn .
• Sự gián đoạn chuỗi cung ứng kéo dài. Ngành vẫn viện dẫn những tác động dai dẳng từ đại dịch COVID-19 và cuộc xâm lược Ukraine của Nga như các yếu tố làm chậm trễ sự phát triển hệ sinh thái pin châu Âu .

Tham vọng "Made in Europe" đối mặt với thực tế phũ phàng

Các quy tắc xuất xứ leo thang của TCA đã được thiết kế có chủ đích để khuyến khích một chuỗi giá trị pin hoàn toàn nội địa tại châu Âu và giảm sự phụ thuộc chiến lược vào châu Á, đặc biệt là Trung Quốc . Các ngưỡng năm 2027 ban đầu được ấn định thời gian để khớp với sự trưởng thành dự kiến của các gigafactory châu Âu. Thế bế tắc hiện tại phản ánh một sự không khớp cơ bản về mặt thời gian: các nhà hoạch định chính sách đặt ra quy tắc để thúc đẩy sản xuất nội địa, nhưng các nhà máy, mỏ khai thác và cơ sở chế biến cần thiết để đạt được điều đó lại không phát triển đủ nhanh. ACEA ủng hộ mục tiêu về một hệ sinh thái pin “Made in Europe” nhưng cảnh báo rằng mục tiêu đó sẽ còn mất nhiều năm nữa so với lịch trình của TCA .

Mức thuế này sẽ thực sự gây tốn kém thế nào?

Các khoản tiền liên quan là rất đáng kể. Mô hình do Đài Quan sát Chính sách Thương mại Anh ủy quyền từ AutoAnalysis đã ước tính rằng mức thuế 10% sẽ làm tăng thêm từ 2,8 đến 3,2 tỷ bảng Anh mỗi năm vào chi phí sản xuất ô tô của Vương quốc Anh .

Đối với người tiêu dùng, mức thuế này rất có thể sẽ được chuyển thẳng vào giá bán. Ước tính của ngành, được trích dẫn trong nhiều báo cáo, cho rằng thuế 10% sẽ đội thêm khoảng 3.500 đến 4.700 euro (tương đương 3.000 đến 4.000 bảng Anh) vào giá của một chiếc xe điện trung bình . Trong một đệ trình trực tiếp lên Ủy ban châu Âu, ACEA đã tính toán một kịch bản tồi tệ nhất là các quy tắc có thể dẫn đến việc mất đi khoảng 480.000 xe điện không được sản xuất tại EU trong thời gian ba năm, cùng với 4,3 tỷ euro chi phí thuế quan trực tiếp . SMMT cũng đã cảnh báo rằng cú sốc giá này có thể làm giảm nhu cầu về xe thuần điện ít nhất 20% trong năm tới, làm ảnh hưởng đến các mục tiêu khí hậu .

Khi thời hạn 1 tháng 1 năm 2027 chỉ còn tính bằng tháng, kết quả của nỗ lực vận động này vẫn chưa chắc chắn. Một quyết định của Hội đồng Đối tác sẽ đòi hỏi cả Brussels và London đồng ý rằng thêm một lần trì hoãn nữa sẽ tốt hơn thiệt hại kinh tế của một “vách đá thuế quan” – một phép tính sẽ định hình chi phí và sự sẵn có của xe điện trên khắp châu Âu trong nhiều năm tới.