Bên Trong Kế Hoạch 295 Tỉ USD Của Trung Quốc Xây Dựng Mạng Lưới Điện Toán AI Quốc Gia Do Nhà Nước Dẫn Dắt

Trung Quốc đang soạn thảo một kế hoạch khổng lồ do nhà nước dẫn dắt, dự kiến đầu tư khoảng 2 nghìn tỷ nhân dân tệ (tương đương 295 tỷ USD) trong vòng 5 năm tới để xây dựng một mạng lưới các trung tâm dữ liệu AI liên kết trên toàn quốc . Bản thiết kế chiến lược này, do Ủy ban Cải cách và Phát triển Quốc gia (NDRC) và các cơ quan chính phủ cốt lõi khác định hình, nhằm thúc đẩy ngành công nghiệp AI nội địa và giảm sự phụ thuộc vào công nghệ nước ngoài trong cuộc đua then chốt với Hoa Kỳ .

Điểm cốt lõi của sáng kiến này là quy định bắt buộc ít nhất 80% công nghệ – bao gồm cả chip AI – phải được cung cấp bởi các nhà sản xuất nội địa như Huawei Technologies, qua đó loại bỏ hiệu quả các nhà sản xuất chip Mỹ như Nvidia và AMD khỏi các dự án được nhà nước tài trợ . Kế hoạch cũng yêu cầu các doanh nghiệp nhà nước, cụ thể là China Mobile và China Telecom, vận hành phần lớn các trung tâm dữ liệu và đảm bảo khả năng kết nối dữ liệu, biến các cơ sở khu vực rời rạc thành một "mạng lưới điện toán quốc gia" thống nhất .

Tuy nhiên, việc xây dựng hạ tầng AI này không phải là một dự án đơn lẻ. Nó là trụ cột sức mạnh tính toán của một chương trình hạ tầng quốc gia lớn hơn nhiều, được gọi là "Sáu Mạng Lưới" – nền tảng của Kế hoạch 5 năm lần thứ 15 (2026–2030), coi sức mạnh tính toán như một tiện ích công cộng chiến lược ngang hàng với nước và điện .

Kế Hoạch Đầu Tư 2 Nghìn Tỷ Nhân Dân Tệ: Chi Tiết

Kế hoạch đầu tư cho trung tâm dữ liệu AI trị giá 2 nghìn tỷ nhân dân tệ đánh dấu một bước leo thang đáng kể trong cách tiếp cận hạ tầng công nghệ theo mô hình tư bản nhà nước của Trung Quốc. Các chi tiết chính được những người am hiểu vấn đề tiết lộ bao gồm:

• Quy mô đầu tư và lộ trình: Tổng vốn đầu tư khoảng 2 nghìn tỷ nhân dân tệ (~295 tỷ USD) được lên kế hoạch trong vòng 5 năm tới. Mục tiêu là kết nối các cơ sở tính toán hiện có, còn phân mảnh thành một mạng lưới thống nhất vào năm 2028, phù hợp với kế hoạch quốc gia từng giai đoạn về hạ tầng dữ liệu, đặt mục tiêu kết nối dữ liệu quy mô lớn vào giai đoạn 2027–2028 .
• Yêu cầu bắt buộc về nội địa hóa: Công cụ chính sách công nghiệp trực tiếp nhất của kế hoạch là yêu cầu ít nhất 80% công nghệ, cụ thể là chip AI, phải đến từ các nhà cung cấp nội địa. Huawei được nêu tên là bên hưởng lợi chính, điều này sẽ loại bỏ Nvidia và AMD khỏi đợt mở rộng do nhà nước tài trợ này . Động thái này củng cố cho các hướng dẫn trước đó vào năm 2025, yêu cầu các trung tâm dữ liệu do nhà nước tài trợ phải loại bỏ chip AI ngoại .
• Nhà vận hành quốc doanh: Các trung tâm dữ liệu sẽ chủ yếu được vận hành bởi các nhà mạng viễn thông quốc doanh China Mobile và China Telecom. Điều này trái ngược với mô hình của Mỹ, nơi các "đại gia" tư nhân như Amazon, Microsoft, Google và Meta thống trị đầu tư hạ tầng AI . Chi tiêu vốn cho AI của các ông lớn công nghệ Mỹ ước tính đạt hơn 350 tỷ USD vào năm 2025, gấp gần 10 lần chi tiêu của các nhà cung cấp đám mây lớn của Trung Quốc cùng năm, làm nổi bật sự khác biệt trong cách tiếp cận cấu trúc .
• Mạng lưới điện toán quốc gia: Chính quyền Trung Quốc đang đẩy nhanh việc xây dựng một "Mạng lưới điện toán quốc gia", cho phép người dùng mua token tính toán giống như mua gói dữ liệu di động. Mục tiêu là biến hạ tầng AI thành một tiện ích công cộng, thay vì là nguồn lực bị kiểm soát bởi các công ty công nghệ riêng lẻ .

Sáu Mạng Lưới: Khi Hạ Tầng AI Ngang Hàng Nước Và Điện

Kế hoạch trung tâm dữ liệu AI là thành phần nổi bật nhất của một sáng kiến hạ tầng vĩ mô. Vào năm 2026, Bộ Chính trị Trung Quốc đã nâng mạng lưới điện toán lên ngang hàng chiến lược với mạng lưới nước, lưới điện, mạng lưới thông tin, đường ống và hậu cần – một khái niệm được chính thức hóa thành "Sáu Mạng Lưới" .

Động thái này định hình lại cách nhìn về điện toán AI, từ mối quan tâm của ngành công nghệ thành "một tiện ích văn minh ngang hàng với nước uống và điện" . Sáu Mạng Lưới bao gồm:

1. Mạng lưới nước
2. Lưới điện kiểu mới
3. Mạng lưới sức mạnh tính toán ← Kế hoạch 2 nghìn tỷ nhân dân tệ nằm ở đây
4. Mạng lưới thông tin thế hệ mới
5. Mạng lưới đường ống ngầm đô thị
6. Mạng lưới hậu cần

Quy mô của toàn bộ chương trình Sáu Mạng Lưới là đáng kinh ngạc. Tổng vốn đầu tư hàng năm cho cả sáu hạng mục dự kiến vượt 7 nghìn tỷ nhân dân tệ (~970 tỷ USD) chỉ trong năm 2026, một con số gợi nhớ đến gói kích thích kinh tế 4 nghìn tỷ nhân dân tệ năm 2009 của Trung Quốc . Người đứng đầu NDRC, ông Trịnh Sách Khiết, đã xác nhận ước tính này, mô tả đây là động lực để "mở rộng đầu tư và ổn định tăng trưởng" đồng thời hỗ trợ phát triển công nghiệp và an ninh quốc gia .

Con Số 5 Nghìn Tỷ Nhân Dân Tệ Đến Từ Đâu?

Câu hỏi về tổng mức đầu tư tiềm năng lên tới 5 nghìn tỷ nhân dân tệ bắt nguồn từ một khoản đầu tư riêng biệt nhưng có mối liên hệ mật thiết: một kế hoạch nâng cấp lưới điện trị giá 5 nghìn tỷ nhân dân tệ (722 tỷ USD) trong cùng giai đoạn Kế hoạch 5 năm lần thứ 15 (2026–2030) .

Khoản đầu tư vào lưới điện này không trực tiếp là ngân sách của trụ cột "điện toán" trong Sáu Mạng Lưới, nhưng nó là yếu tố thiết yếu để các trung tâm dữ liệu AI có thể hoạt động. Các nhà phân tích của Goldman Sachs nhận định rằng đầu tư vào lưới điện của Trung Quốc đã phát triển thành một sự tái cấu trúc mang tính cơ cấu, tập trung vào việc hỗ trợ các yêu cầu năng lượng của AI . Kế hoạch đầu tư 574 tỷ USD đến năm 2030 của Tập đoàn Lưới điện Nhà nước Trung Quốc đã tăng 40% so với giai đoạn 5 năm trước đó, tập trung phần lớn vào việc tích hợp các nguồn năng lượng tái tạo cho các cơ sở AI ngốn điện .

Trung Quốc đang phối hợp quy hoạch trung tâm dữ liệu với hạ tầng năng lượng tại các khu vực giàu tài nguyên như Thanh Hải, Tân Cương và Hắc Long Giang, nhằm mục tiêu cung cấp năng lượng xanh cho cơn sốt AI . Vì vậy, trong khi 2 nghìn tỷ nhân dân tệ dành riêng cho hạ tầng tính toán, thì khoản đầu tư 5 nghìn tỷ nhân dân tệ vào lưới điện là yếu tố hỗ trợ không thể thiếu, tạo nên tổng mức đầu tư hệ sinh thái lên tới xấp xỉ 7 nghìn tỷ nhân dân tệ khi tính gộp.

Sự Phân Kỳ Chiến Lược Mỹ - Trung: Nhà Nước và Doanh Nghiệp Tư Nhân

Kế hoạch này củng cố một sự phân kỳ chiến lược cơ bản. Mô hình của Mỹ được thúc đẩy bởi chi tiêu vốn khổng lồ từ khu vực tư nhân, tập trung vào một số ít gã khổng lồ công nghệ. Ngược lại, Trung Quốc đang xây dựng một hạ tầng AI do nhà nước chỉ đạo và điều phối bởi các cơ quan kế hoạch trung ương .

Bằng cách bắt buộc sử dụng chip nội địa, Bắc Kinh cũng đang thúc đẩy sự phân tách hệ sinh thái công nghệ. Chính sách này củng cố động lực "hai vòng lặp", nơi chiến lược AI mã nguồn mở của Trung Quốc và chính sách công nghiệp nội địa củng cố lẫn nhau, nhằm xây dựng một chuỗi cung ứng điện toán tự cường, từ chất bán dẫn đến vận hành trung tâm dữ liệu .

---

Tóm lại, kế hoạch 2 nghìn tỷ nhân dân tệ của Trung Quốc là một nỗ lực có cấu trúc, do nhà nước chỉ đạo nhằm xây dựng mạng lưới điện toán quốc gia, được thực thi bởi quy định cứng về nội địa hóa và vận hành bởi các tập đoàn viễn thông quốc doanh, tất cả nằm trong khuôn khổ chiến lược "Sáu Mạng Lưới" rộng lớn hơn của Kế hoạch 5 năm lần thứ 15 .