Trọng tâm của đề xuất này không phải toàn bộ 60 hòn đảo nhỏ, mà là Đảo Diego Garcia – một đảo san hô vòng mang giá trị quân sự sống còn, nơi Washington và London cùng vận hành một trong những căn cứ không quân và hải quân tối mật nhất hành tinh . Dù kế hoạch này vẫn chỉ ở giai đoạn dự thảo và chưa được xác nhận chính thức, sự tồn tại của nó đã đặt ra một viễn cảnh địa chính trị mới đầy bất ngờ .

'Vượt mặt' đồng minh Anh để 'chốt deal' với Mauritius

Để hiểu tại sao đây là một nước cờ gây sốc, cần nhìn lại bối cảnh pháp lý phức tạp. Vào tháng 10 năm 2024, Vương quốc Anh đã ký một thỏa thuận lịch sử, đồng ý trao trả chủ quyền quần đảo Chagos cho Mauritius sau nhiều thập kỷ tranh chấp. Chính quyền Mỹ khi đó, dưới thời Tổng thống Biden, đã bật đèn xanh cho thỏa thuận này .

Tuy nhiên, mọi chuyện thay đổi chóng mặt khi ông Trump trở lại nắm quyền. Ông không chỉ rút lại sự ủng hộ, mà còn công khai chỉ trích quyết định của London là một hành động “cực kỳ ngu xuẩn”. Bằng cách ngăn chặn các thủ tục lập pháp cần thiết từ phía Mỹ, Washington đã đẩy thỏa thuận Anh-Mauritius vào ngõ cụt vào đầu năm 2026 .

Giải pháp được vạch ra trong dự thảo mới là một cú 'đi tắt': Phớt lờ hoàn toàn vai trò trung gian của Anh, Mỹ sẽ đàm phán trực tiếp một hợp đồng mua bán với Mauritius . Vì London đã cam kết từ bỏ chủ quyền, về mặt logic, người chủ tương lai của hòn đảo sẽ là Mauritius. Một giao dịch đơn thuần về tài chính giữa Port Louis và Washington sẽ cho phép Mỹ nắm toàn quyền kiểm soát Diego Garcia, 'chốt hạ' số phận của căn cứ này mà không cần bất kỳ sự phê chuẩn nào từ Quốc hội Anh .

Vì sao Diego Garcia là 'viên ngọc quý' giữa Ấn Độ Dương?

Sự quyết liệt của Mỹ trong việc giành quyền kiểm soát tối cao đối với Diego Garcia bắt nguồn từ giá trị chiến lược khó có gì sánh được của nó. Hòn đảo này không chỉ là một chấm nhỏ trên bản đồ, mà là một 'hàng không mẫu hạm không thể chìm' của Hoa Kỳ:

• Vị trí đắc địa: Nằm ngay giữa trung tâm Ấn Độ Dương, Diego Garcia là điểm tựa lý tưởng để phô trương sức mạnh quân sự tới Trung Đông, Đông Phi, Nam Á và cả Đông Nam Á .
• Bàn đạp oanh tạc cơ chiến lược: Đây là một trong hai căn cứ máy bay ném bom chủ chốt của Mỹ ở khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương (cùng với Căn cứ Andersen tại Guam), đủ sức hỗ trợ các phi vụ tầm xa bằng oanh tạc cơ hạng nặng như B-2 Spirit .
• 'Sân khấu' cho các chiến dịch Trung Đông: Từ Chiến tranh Vùng Vịnh, Afghanistan, Iraq, cho đến các cuộc không kích gần đây nhằm vào Houthi ở Yemen, căn cứ này luôn đóng vai trò trung tâm chỉ huy và hậu cần. Trong bối cảnh căng thẳng leo thang với Iran, Diego Garcia được xem là bàn đạp an toàn và thiết yếu, nằm ngoài tầm bắn của phần lớn tên lửa Iran .
• Trạm trung chuyển hậu cần sống còn: Căn cứ này là nơi đặt 16 bộ chỉ huy khác nhau của Mỹ, được ví như “mắt xích cuối cùng trong chuỗi hậu cần dài”, duy trì sự hiện diện của Hải quân Mỹ tại Ấn Độ Dương và Bắc Biển Ả Rập .
• Tự do hành động tuyệt đối: Khác với các căn cứ tại Bahrain hay Qatar, nơi nước chủ nhà có thể áp đặt các giới hạn chính trị, Diego Garcia cho phép Mỹ hành động với sự tự do và bí mật gần như tuyệt đối nhờ cơ chế kiểm soát chung với đồng minh thân cận .

So sánh với 'bom xịt' thương vụ Greenland

Ngay lập tức, kế hoạch mua Chagos gợi nhớ đến tham vọng mua Greenland đầy tai tiếng của ông Trump. Cả hai đều phản ánh một cách tiếp cận 'giao dịch' trong chính sách lãnh thổ, nhưng có những khác biệt then chốt:

Có thể thấy, kế hoạch Chagos mang tính 'thực dụng' và khả thi hơn về mặt ngoại giao:

1. Người bán 'dễ chịu' hơn: Không giống như Đan Mạch, một quốc gia phát triển sẵn sàng đối đầu với sức ép, Mauritius là một quốc đảo nhỏ và có thể bị hấp dẫn bởi một 'món hời' tài chính khổng lồ.
2. Tận dụng hiện trạng: Mỹ không phải gây dựng từ đầu. Họ đã vận hành căn cứ tại đây theo hợp đồng thuê với Anh. Việc mua đứt sẽ biến quyền sử dụng thành chủ quyền vĩnh viễn, một bước chuyển đổi ít gây xáo trộn hơn.
3. Ít 'phô trương thanh thế' hơn: Trong khi tham vọng Greenland mang tính đối đầu và thách thức trật tự quốc tế, cách tiếp cận với Chagos được báo chí mô tả là một sự “xoay trục sau thất bại tại Greenland”, tập trung vào tài chính thay vì cưỡng ép .

Tuy nhiên, con đường phía trước vẫn không ít chông gai. Nó sẽ đặt ra câu hỏi về phản ứng của chính phủ Anh (quốc gia đã bị 'qua mặt') và số phận của người Chagossia bản địa, những người đã bị trục xuất khỏi quê hương từ những năm 1970 để nhường chỗ cho căn cứ quân sự. Dù sao đi nữa, với một kế hoạch 'mua căn cứ' lần đầu tiên lộ diện, chính quyền Trump dường như đang tạo ra một tiền lệ mới cho các cuộc mặc cả địa chính trị trong thế kỷ 21.

Trọng tâm của đề xuất này không phải toàn bộ 60 hòn đảo nhỏ, mà là Đảo Diego Garcia – một đảo san hô vòng mang giá trị quân sự sống còn, nơi Washington và London cùng vận hành một trong những căn cứ không quân và hải quân tối mật nhất hành tinh . Dù kế hoạch này vẫn chỉ ở giai đoạn dự thảo và chưa được xác nhận chính thức, sự tồn tại của nó đã đặt ra một viễn cảnh địa chính trị mới đầy bất ngờ .

'Vượt mặt' đồng minh Anh để 'chốt deal' với Mauritius

Để hiểu tại sao đây là một nước cờ gây sốc, cần nhìn lại bối cảnh pháp lý phức tạp. Vào tháng 10 năm 2024, Vương quốc Anh đã ký một thỏa thuận lịch sử, đồng ý trao trả chủ quyền quần đảo Chagos cho Mauritius sau nhiều thập kỷ tranh chấp. Chính quyền Mỹ khi đó, dưới thời Tổng thống Biden, đã bật đèn xanh cho thỏa thuận này .

Tuy nhiên, mọi chuyện thay đổi chóng mặt khi ông Trump trở lại nắm quyền. Ông không chỉ rút lại sự ủng hộ, mà còn công khai chỉ trích quyết định của London là một hành động “cực kỳ ngu xuẩn”. Bằng cách ngăn chặn các thủ tục lập pháp cần thiết từ phía Mỹ, Washington đã đẩy thỏa thuận Anh-Mauritius vào ngõ cụt vào đầu năm 2026 .

Giải pháp được vạch ra trong dự thảo mới là một cú 'đi tắt': Phớt lờ hoàn toàn vai trò trung gian của Anh, Mỹ sẽ đàm phán trực tiếp một hợp đồng mua bán với Mauritius . Vì London đã cam kết từ bỏ chủ quyền, về mặt logic, người chủ tương lai của hòn đảo sẽ là Mauritius. Một giao dịch đơn thuần về tài chính giữa Port Louis và Washington sẽ cho phép Mỹ nắm toàn quyền kiểm soát Diego Garcia, 'chốt hạ' số phận của căn cứ này mà không cần bất kỳ sự phê chuẩn nào từ Quốc hội Anh .

Vì sao Diego Garcia là 'viên ngọc quý' giữa Ấn Độ Dương?

Sự quyết liệt của Mỹ trong việc giành quyền kiểm soát tối cao đối với Diego Garcia bắt nguồn từ giá trị chiến lược khó có gì sánh được của nó. Hòn đảo này không chỉ là một chấm nhỏ trên bản đồ, mà là một 'hàng không mẫu hạm không thể chìm' của Hoa Kỳ:

• Vị trí đắc địa: Nằm ngay giữa trung tâm Ấn Độ Dương, Diego Garcia là điểm tựa lý tưởng để phô trương sức mạnh quân sự tới Trung Đông, Đông Phi, Nam Á và cả Đông Nam Á .
• Bàn đạp oanh tạc cơ chiến lược: Đây là một trong hai căn cứ máy bay ném bom chủ chốt của Mỹ ở khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương (cùng với Căn cứ Andersen tại Guam), đủ sức hỗ trợ các phi vụ tầm xa bằng oanh tạc cơ hạng nặng như B-2 Spirit .
• 'Sân khấu' cho các chiến dịch Trung Đông: Từ Chiến tranh Vùng Vịnh, Afghanistan, Iraq, cho đến các cuộc không kích gần đây nhằm vào Houthi ở Yemen, căn cứ này luôn đóng vai trò trung tâm chỉ huy và hậu cần. Trong bối cảnh căng thẳng leo thang với Iran, Diego Garcia được xem là bàn đạp an toàn và thiết yếu, nằm ngoài tầm bắn của phần lớn tên lửa Iran .
• Trạm trung chuyển hậu cần sống còn: Căn cứ này là nơi đặt 16 bộ chỉ huy khác nhau của Mỹ, được ví như “mắt xích cuối cùng trong chuỗi hậu cần dài”, duy trì sự hiện diện của Hải quân Mỹ tại Ấn Độ Dương và Bắc Biển Ả Rập .
• Tự do hành động tuyệt đối: Khác với các căn cứ tại Bahrain hay Qatar, nơi nước chủ nhà có thể áp đặt các giới hạn chính trị, Diego Garcia cho phép Mỹ hành động với sự tự do và bí mật gần như tuyệt đối nhờ cơ chế kiểm soát chung với đồng minh thân cận .

So sánh với 'bom xịt' thương vụ Greenland

Ngay lập tức, kế hoạch mua Chagos gợi nhớ đến tham vọng mua Greenland đầy tai tiếng của ông Trump. Cả hai đều phản ánh một cách tiếp cận 'giao dịch' trong chính sách lãnh thổ, nhưng có những khác biệt then chốt:

Có thể thấy, kế hoạch Chagos mang tính 'thực dụng' và khả thi hơn về mặt ngoại giao:

1. Người bán 'dễ chịu' hơn: Không giống như Đan Mạch, một quốc gia phát triển sẵn sàng đối đầu với sức ép, Mauritius là một quốc đảo nhỏ và có thể bị hấp dẫn bởi một 'món hời' tài chính khổng lồ.
2. Tận dụng hiện trạng: Mỹ không phải gây dựng từ đầu. Họ đã vận hành căn cứ tại đây theo hợp đồng thuê với Anh. Việc mua đứt sẽ biến quyền sử dụng thành chủ quyền vĩnh viễn, một bước chuyển đổi ít gây xáo trộn hơn.
3. Ít 'phô trương thanh thế' hơn: Trong khi tham vọng Greenland mang tính đối đầu và thách thức trật tự quốc tế, cách tiếp cận với Chagos được báo chí mô tả là một sự “xoay trục sau thất bại tại Greenland”, tập trung vào tài chính thay vì cưỡng ép .

Tuy nhiên, con đường phía trước vẫn không ít chông gai. Nó sẽ đặt ra câu hỏi về phản ứng của chính phủ Anh (quốc gia đã bị 'qua mặt') và số phận của người Chagossia bản địa, những người đã bị trục xuất khỏi quê hương từ những năm 1970 để nhường chỗ cho căn cứ quân sự. Dù sao đi nữa, với một kế hoạch 'mua căn cứ' lần đầu tiên lộ diện, chính quyền Trump dường như đang tạo ra một tiền lệ mới cho các cuộc mặc cả địa chính trị trong thế kỷ 21.