Bóng ma Ebola: Hành trình World Cup 2026 đầy chông gai của CHDC Congo

Hành trình đến World Cup 2026 của Cộng hòa Dân chủ Congo không chỉ là những đối thủ sừng sỏ ở vòng bảng. Một đợt bùng phát dịch Ebola đang diễn ra ở miền đông đất nước – do một chủng hiếm chưa có vắc-xin – đã làm gián đoạn quá trình chuẩn bị của đội, hủy bỏ một trận giao hữu đình đám ở Tây Ban Nha, và buộc các cầu thủ phải chứng minh mình không mang vi-rút trước khi được phép vào Mỹ. Điều đáng lẽ là trận đấu tập cuối cùng ăn mừng lại biến thành một sự kiện sau cánh cửa đóng kín ở Pháp, biểu tượng cho sự giằng co giữa nỗi lo sức khỏe cộng đồng và một khoảnh khắc thể thao lịch sử. Dưới đây là diễn biến sự việc và hành trình của 'Những chú báo' trước lần đầu tiên trở lại sân chơi World Cup kể từ năm 1974.

Trận giao hữu không bao giờ diễn ra ở Tây Ban Nha

Đội tuyển quốc gia CHDC Congo ban đầu được lên lịch gặp Chile trong một trận giao hữu tiền giải đấu vào ngày 9 tháng 6 tại sân vận động 10.000 chỗ ngồi ở La Línea de la Concepción, một thị trấn phía nam Tây Ban Nha gần Gibraltar . Kế hoạch này đổ vỡ vào ngày 2 tháng 6 khi thị trưởng thị trấn, ông Juan Franco, đã ký sắc lệnh cấm trận đấu vì lý do sức khỏe cộng đồng, viện dẫn đợt bùng phát Ebola đang diễn ra ở CHDC Congo .

Quyết định này đã vấp phải phản ứng gay gắt từ chính phủ Congo, họ lên án việc hủy bỏ là "phân biệt đối xử" . Vào thời điểm đó, toàn đội đã tập luyện ở Bỉ được vài ngày sau khi phải rời bỏ trại huấn luyện trong nước vì dịch bệnh .

Thay vì hủy bỏ hoàn toàn, các nhà tổ chức đã gấp rút tìm phương án thay thế. Giải pháp đến từ Orléans, Pháp. Trận đấu vẫn sẽ diễn ra vào ngày 9 tháng 6 như dự kiến, nhưng sẽ được tổ chức sau cánh cửa đóng kín, không có khán giả . Quyết định này được đưa ra như một biện pháp phòng ngừa trong bối cảnh mối lo ngại quốc tế về tình hình Ebola ở miền đông CHDC Congo ngày càng gia tăng .

Ổ dịch: Một chủng vi-rút hiếm và nguy hiểm

Điều khiến đợt bùng phát này đặc biệt đáng lo ngại là nguyên nhân gây ra nó: vi-rút Bundibugyo (BDBV), một loài Ebola hiếm gặp mà hiện chưa có vắc-xin hay phương pháp điều trị đặc hiệu nào được phê duyệt . Không giống như chủng Zaire ebolavirus phổ biến hơn, Bundibugyo không có biện pháp đối phó y tế sẵn sàng, điều này làm phức tạp thêm các nỗ lực ngăn chặn .

Dịch bệnh được xác nhận lần đầu vào ngày 15 tháng 5 năm 2026, tại tỉnh Ituri ở đông bắc CHDC Congo . Nó đã lan sang tỉnh Bắc Kivu và vượt biên giới sang Uganda, bao gồm một ca bệnh đã đến thủ đô Kampala . Đến cuối tháng 5, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã báo cáo 906 ca nghi nhiễm và 223 ca tử vong nghi do vi-rút chỉ riêng ở CHDC Congo, cùng với các ca bệnh được xác nhận tại Uganda .

Vào ngày 17 tháng 5, Tổng giám đốc WHO Tedros Adhanom Ghebreyesus xác định rằng đợt bùng phát này là Tình trạng Khẩn cấp Y tế Công cộng Gây Quan ngại Quốc tế (PHEIC) – mức báo động cao nhất của cơ quan này . Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Châu Phi (Africa CDC) cũng đưa ra tuyên bố của riêng mình về Tình trạng Khẩn cấp Y tế về An ninh Lục địa vào ngày hôm sau .

Hạn chế đi lại của Mỹ và quy định 21 ngày

Ổ dịch đã kích hoạt các biện pháp kiểm soát biên giới nhanh chóng từ Hoa Kỳ, quốc gia đồng đăng cai World Cup cùng Canada và Mexico. Vào ngày 18 tháng 5, CDC (Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ) đã ban hành lệnh theo Đạo luật Y tế Công cộng Title 42, đình chỉ việc nhập cảnh đối với công dân nước ngoài đã có mặt tại CHDC Congo, Uganda hoặc Nam Sudan trong vòng 21 ngày trước đó .

Công dân và thường trú nhân hợp pháp của Mỹ ban đầu được phép nhập cảnh nhưng phải đối mặt với việc sàng lọc nâng cao và được khuyên tự theo dõi triệu chứng trong 21 ngày . Đến ngày 22 tháng 5, các hạn chế được thắt chặt hơn, bao gồm cả những người có thẻ xanh đã từng đến các quốc gia bị ảnh hưởng .

Đối với đội hình CHDC Congo – gồm nhiều cầu thủ từ các câu lạc bộ khác nhau trên thế giới hội tụ về – những quy tắc này là một trở ngại trực tiếp. Giải pháp đến dưới dạng một sự miễn trừ nhập cảnh đặc biệt của Mỹ. Đội đã được cấp phép vào nước này dự World Cup sau khi chứng minh được họ đã ở bên ngoài các quốc gia bị ảnh hưởng ít nhất 21 ngày mà không có triệu chứng – điều kiện mà họ đáp ứng bằng việc thiết lập trại huấn luyện tại Liège, Bỉ .

Trại huấn luyện bị xáo trộn

Rất lâu trước khi bị Tây Ban Nha hủy trận đấu, ổ dịch đã buộc đội phải từ bỏ kế hoạch cho một buổi chia tay truyền thống với người hâm mộ. Vào giữa tháng 5, CHDC Congo đã hủy một trại huấn luyện ba ngày ở thủ đô Kinshasa và một sự kiện chia tay người hâm mộ theo kế hoạch . Nguy cơ từ việc tụ tập đông người trong nước, kết hợp với các yêu cầu nhập cảnh sắp xảy ra của Mỹ, đã đẩy toàn bộ hoạt động tiền giải đấu ra nước ngoài.

Đội đã chuyển đến Bỉ, nơi họ đã chơi một trận giao hữu với Đan Mạch tại Liège vào ngày 3 tháng 6 . Trận đấu đó đã diễn ra theo đúng kế hoạch, nhưng cuộc đối đầu với Chile cần một chiến dịch cứu vãn phức tạp hơn sau sự can thiệp của thị trưởng Tây Ban Nha.

Bức tranh lớn: Lần trở lại lịch sử của một nền bóng đá

Giữa những hỗn loạn về hậu cần, thật dễ dàng để đánh mất đi ý nghĩa thực sự của sự kiện đối với 'Những chú báo'. CHDC Congo đang có lần đầu tiên góp mặt tại World Cup kể từ năm 1974, khi quốc gia này thi đấu với tên gọi Zaire . Lần tham dự duy nhất trước đó của họ kết thúc với ba trận thua và hiệu số bàn thắng bại là 0–14, nhưng chỉ riêng việc vượt qua vòng loại của giải đấu mở rộng lên 48 đội năm 2026 này đã là một thành tựu mang tính bước ngoặt.

Họ mở màn bảng K gặp Bồ Đào Nha của Cristiano Ronaldo vào lúc 0h00 ngày 18 tháng 6 (giờ Việt Nam) tại Sân vận động NRG ở Houston . Sáu ngày sau, họ gặp Colombia ở Guadalajara, và khép lại vòng bảng với Uzbekistan vào ngày 28 tháng 6 tại Atlanta . Đội bóng do huấn luyện viên Sébastien Desabre dẫn dắt đã giành vé vớt đầy kịch tính với chiến thắng 1–0 trước Jamaica trong trận play-off vào ngày 31 tháng 3 – tấm vé cuối cùng trong số 48 đội tham dự .

Giờ đây, với các trận đấu tập bị di dời và trại chuẩn bị được điều hành từ một căn cứ ở Bỉ, toàn đội phải biến những gián đoạn thành sự tập trung cao độ. Trận đấu kín ở Orléans sẽ là bài kiểm tra cuối cùng trước khi họ bước lên sân khấu thể thao lớn nhất hành tinh, lần đầu tiên sau hơn nửa thế kỷ chờ đợi.