Bên trong cuộc cách mạng thuế năng lượng của EU

Gói cải cách sẽ thay đổi hóa đơn của bạn như thế nào?

Gói chính sách hoạt động qua một số kênh riêng biệt nhưng có mối liên kết chặt chẽ, được đề ra trong Kế hoạch Hành động Năng lượng Giá cả phải chăng (tháng 2/2025), Gói Năng lượng Công dân (tháng 3/2026) và kế hoạch khẩn cấp AccelerateEU (tháng 4/2026).

1. Hạ thuế điện hộ gia đình xuống mức tối thiểu của EU

Ủy ban kêu gọi các nước thành viên giảm thuế điện xuống mức sàn cho phép. Cụ thể: 0,1 cent euro mỗi kWh cho hộ tiêu dùng cá nhân và 0,05 cent cho doanh nghiệp . Nhiều quốc gia hiện đang cao hơn rất nhiều; ví dụ, Đức hiện đánh thuế hộ gia đình tới 2,05 cent/kWh . Nếu tất cả các nước hạ xuống mức tối thiểu, Ủy ban ước tính hóa đơn tiền điện hộ gia đình có thể giảm tới 14%, tiết kiệm trung bình khoảng €200 mỗi năm .

2. Xóa bỏ thuế cho nhóm dễ bị tổn thương

Đối với các hộ gia đình dễ bị tổn thương và các ngành công nghiệp sử dụng nhiều năng lượng, Ủy ban còn đề xuất mạnh tay hơn: giảm thuế điện về 0 hoặc tối thiểu. Bộ công cụ chính sách bao gồm hỗ trợ thu nhập có mục tiêu, phiếu mua năng lượng, biểu giá xã hội và giảm thuế tiêu thụ đặc biệt . Các nước EU đã có lộ trình pháp lý để áp dụng mức thuế 0 cho các đối tượng có nguy cơ cao nhất, và Brussels đang tích cực khuyến khích họ sử dụng quyền này .

3. Thiết kế lại phí lưới điện để thúc đẩy điện khí hóa

Một phần đáng kể trong giá điện được quyết định bởi chi phí lưới điện. Ủy ban đang soạn thảo một Thông báo về phí lưới điện bền vững trong tương lai. Mục tiêu là thiết kế lại cấu trúc biểu giá để tối ưu hóa chi phí hệ thống và thưởng cho sự linh hoạt, thay vì trừng phạt những người dùng điện và tự sản xuất năng lượng . Kế hoạch này nhằm đảo ngược logic định giá hiện tại – làm cho việc dùng điện rẻ hơn tương đối so với khí đốt, đồng thời vẫn đảm bảo chi phí lưới điện được thu hồi công bằng và hiệu quả .

4. Trao quyền cho 'công dân năng lượng'

Gói Năng lượng Công dân, được công bố vào tháng 3/2026, hướng trực tiếp tới việc trao quyền cho người tiêu dùng. Gói này đề xuất các hành động cụ thể để giúp người dân tự sản xuất, lưu trữ, chia sẻ và bán năng lượng sạch của chính mình – tất cả đều phụ thuộc vào việc triển khai rộng rãi đồng hồ thông minh và cơ sở hạ tầng lưới điện số .

5. Lá chắn khẩn cấp: Kế hoạch AccelerateEU

Được trình bày vào tháng 4/2026, AccelerateEU bổ sung thêm một lớp phản ứng khủng hoảng, bao gồm phiếu mua năng lượng, dự trữ khí đốt phối hợp, các biện pháp giảm cầu, viện trợ nhà nước linh hoạt và nền tảng nhu cầu nguyên liệu thô – tất cả nhằm bảo vệ các hộ gia đình và ngành công nghiệp trước các đợt tăng giá đột biến .

Tại sao lại là bây giờ? Cú sốc địa chính trị buộc châu Âu thức tỉnh

Tính cấp bách đằng sau những cải cách này không chỉ thuần túy là ý thức hệ. Nó mang bản chất kinh tế, hữu hình và được đo bằng hàng chục tỷ euro.

Sự leo thang của cuộc chiến Iran và xung đột rộng lớn hơn ở Trung Đông vào đầu năm 2026 đã giáng một đòn mạnh vào nền kinh tế nhập khẩu năng lượng của châu Âu. Chỉ trong 44 ngày đầu của cuộc xung đột, hóa đơn nhập khẩu nhiên liệu hóa thạch của EU đã tăng hơn 22 tỷ euro – mà không hề nhập khẩu thêm một phân tử năng lượng nào . Đến cuối tháng 3, giá khí đốt trong EU đã tăng khoảng 70% và giá dầu tăng khoảng 50% .

Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) cảnh báo, tác động ngắn hạn của cuộc chiến này đối với nguồn cung dầu toàn cầu còn lớn hơn cả ba cuộc khủng hoảng năng lượng năm 1973, 1979 và 2022 cộng lại . Eo biển Hormuz, nơi trung chuyển ước tính 25% lượng dầu vận chuyển bằng đường biển của thế giới, đã bị phong tỏa trên thực tế, buộc tàu bè phải đi các tuyến đường dài và đắt đỏ hơn, làm tăng 30% đến 50% chi phí hậu cần .

Đáng chú ý hơn, Ủy viên Năng lượng Dan Jørgensen đã cảnh báo rằng giá cả sẽ "không sớm giảm" ngay cả khi chiến sự dừng lại ngay lập tức . Cuộc xung đột phơi bày lỗ hổng dai dẳng của châu Âu, bất chấp những tiến bộ đáng kể trong việc giảm nhập khẩu khí đốt Nga từ 45% năm 2022 xuống 12% năm 2025 . Năm 2025, EU vẫn nhập khẩu khoảng 340 tỷ euro nhiên liệu hóa thạch, khiến khối này dễ bị tổn thương trước các cú sốc giá toàn cầu .

Quỹ Khí hậu Xã hội: Tấm đệm cho người dân trong quá trình chuyển đổi

Song song với cải cách thuế và quy định, một công cụ khác cũng đang hoạt động: Quỹ Khí hậu Xã hội. Quỹ này được thành lập trong khuôn khổ gói "Fit for 55", chuyển tiền trực tiếp cho các nước thành viên để bảo vệ các hộ gia đình dễ bị tổn thương trong quá trình chuyển đổi năng lượng. Các quốc gia nộp Kế hoạch Khí hậu Xã hội quốc gia để tiếp cận nguồn vốn dành cho cải tạo nhà cửa, sưởi ấm sạch và giao thông bền vững. Kế hoạch đã được phê duyệt của Lithuania bao gồm khoản phân bổ khoảng 884 triệu euro, tuy nhiên con số chính xác nên được kiểm chứng độc lập dựa trên quyết định thông qua chính thức của Ủy ban hoặc thông báo của chính phủ Lithuania .

Ý nghĩa đối với các hộ gia đình và doanh nghiệp Việt Nam nói riêng và toàn cầu nói chung

Nếu các biện pháp được thực hiện đầy đủ, một hộ gia đình trung bình ở châu Âu sẽ thấy hóa đơn tiền điện giảm 14% (khoảng 200 euro mỗi năm). Các ngành công nghiệp sử dụng nhiều năng lượng sẽ có được sự linh hoạt để hoạt động dưới mức thuế điện bằng 0 hoặc tối thiểu, cải thiện năng lực cạnh tranh toàn cầu của họ . Tổng mức tiết kiệm từ một hệ thống năng lượng xanh hơn, thông minh hơn, linh hoạt hơn được dự báo đạt 45 tỷ euro vào năm 2025, tăng lên 130 tỷ euro hàng năm vào năm 2030 và 260 tỷ euro vào năm 2040 .

Đối với Việt Nam, một quốc gia cũng đang đẩy mạnh cam kết chuyển đổi năng lượng và đối mặt với biến động giá năng lượng toàn cầu, cuộc cải cách của EU mang đến một bài học lớn về thiết kế chính sách: giá năng lượng phải phản ánh đúng chi phí môi trường và khuyến khích hành vi sử dụng năng lượng sạch, thay vì tạo ra những ưu đãi trái chiều như cách mà thuế khí đốt thấp hơn thuế điện đã từng làm.

Thành công của cuộc cải cách này phụ thuộc rất nhiều vào hành động của các nước thành viên. Brussels có thể khuyến nghị giảm thuế và phí lưới điện thông minh hơn, nhưng quyết định cuối cùng về thuế, phí và cấp phép vẫn nằm trong tay các chính phủ quốc gia .