Chiến sự Iran 2026: Giá dầu tăng vọt, eo biển Hormuz tê liệt, và Nga thu lợi khủng từ khủng hoảng

Tình trạng eo biển Hormuz

Eo biển hiện đang bị gián đoạn nghiêm trọng nhưng không đóng cửa hoàn toàn một cách nhất quán — tình hình đã diễn biến dao động liên tục:

• Sau các cuộc không kích tháng 6/2025, Quốc hội Iran đã thông qua một kiến nghị đóng cửa eo biển, nhưng tính đến cuối tháng 6/2025, eo biển vẫn mở và không có sự gián đoạn tức thì nào đối với giao thông tàu thuyền, dù tình hình rất mong manh .
• Đến ngày 4 tháng 3 năm 2026, Iran đã phong tỏa hiệu quả eo biển Hormuz, khiến hoạt động xuất khẩu dầu và LNG bị mắc kẹt .
• Một lệnh ngừng bắn tạm thời vào ngày 8 tháng 4 năm 2026 được cho là sẽ mở lại eo biển, nhưng Iran thay vào đó bắt đầu kiểm soát giao thông và thu phí hơn 1 triệu USD cho mỗi tàu . Hải quân Mỹ sau đó đã phong tỏa các cảng của Iran .
• Tính đến ngày 6 tháng 6 năm 2026, giao thông qua eo biển vẫn gần như bằng không, và các cuộc đàm phán hòa bình vẫn bế tắc .

Đàm phán hòa bình bế tắc

Con đường ngoại giao đã rơi vào bế tắc trong hơn một năm qua:

• Năm vòng đàm phán hạt nhân gián tiếp Mỹ-Iran đã diễn ra từ tháng 4 đến tháng 5 năm 2025, với vòng thứ sáu được lên lịch vào giữa tháng 6 năm 2025 .
• Vòng đàm phán thứ sáu đó đã bị hủy bỏ sau khi Israel tiến hành các cuộc không kích vào Iran vào ngày 13 tháng 6 năm 2025 . Ngoại trưởng Iran khi đó tuyên bố: "Người Mỹ đã yêu cầu đàm phán, và câu trả lời của chúng tôi là không" .
• Vào tháng 3 năm 2026, Iran đã bác bỏ một đề xuất đàm phán hòa bình của Mỹ, gọi đó là "thái quá" và "không phù hợp với tình hình thực địa" .
• Đến tháng 4 năm 2026, các nhà phân tích mô tả cả hai bên đều "mắc kẹt trong những khẩu hiệu" và các cuộc đàm phán bị đình trệ sau cuộc đối đầu hải quân .

Nga hưởng lợi ra sao

Nga đã nổi lên như một bên hưởng lợi lớn về mặt kinh tế:

• Khoản thu khổng lồ từ dầu mỏ: Doanh thu xuất khẩu dầu của Nga đã tăng gần gấp đôi lên 19 tỷ USD trong tháng 3 năm 2026 (từ mức 9,8 tỷ USD hồi tháng 2), được thúc đẩy bởi giá toàn cầu tăng vọt .
• Nới lỏng trừng phạt: Mỹ đã tạm thời nới lỏng việc thực thi các lệnh trừng phạt đối với dầu mỏ của Nga để bình ổn thị trường toàn cầu, tạo thêm dư địa cho Moscow .
• Củng cố ngân sách: Vào tháng 4 năm 2026, doanh thu ngân sách từ dầu khí của Nga thu được từ thuế khai thác khoáng sản đã tăng hơn gấp đôi, và doanh thu xuất khẩu đạt mức cao nhất kể từ năm 2022 . Viện Nghiên cứu Chatham House mô tả cuộc chiến này là "một món quà kinh tế cho Tổng thống Putin" .
• Sự xao nhãng địa chính trị: Cuộc khủng hoảng đã chuyển hướng sự chú ý và các nguồn lực quân sự của Mỹ khỏi Ukraine, đồng thời giảm bớt áp lực chính trị của phương Tây lên Nga .

Triển vọng từ giới phân tích: Ngoại giao, leo thang và thị trường năng lượng

Về ngoại giao. Hầu hết các nhà phân tích đều nhận định không có lộ trình khả thi nào cho một thỏa thuận toàn diện trong ngắn hạn. Hai bên vẫn còn cách xa nhau, niềm tin lẫn nhau đã bị phá hủy bởi các cuộc không kích và phong tỏa, và Iran đã liên tục từ chối các lời đề nghị của Mỹ . Các cựu nhà ngoại giao Iran mô tả các cuộc đàm phán đã bị tê liệt bởi những định kiến cố hữu từ cả hai phía .

Về nguy cơ leo thang. Điểm nóng chính vẫn là eo biển Hormuz. Chừng nào eo biển này còn bị đóng cửa hoặc do Iran kiểm soát dưới sự đe dọa vũ lực, nguy cơ về một cuộc đối đầu hải quân trực tiếp Mỹ-Iran vẫn ở mức rất cao . Các nhà phân tích tại Trung tâm Chính sách Năng lượng Toàn cầu của Đại học Columbia lưu ý rằng một thị trường toàn cầu được cung ứng tốt ban đầu đã làm giảm xóc cú sốc, nhưng việc eo biển Hormuz bị phong tỏa kéo dài — nơi vận chuyển khoảng 20% lượng dầu của thế giới — sẽ vượt quá năng lực dự phòng và có thể đẩy giá lên cao hơn nhiều so với mức 120 USD/thùng .

Về triển vọng thị trường năng lượng. Sự đồng thuận chung là thị trường dầu mỏ sẽ tồn tại trong môi trường giá cả biến động mạnh và duy trì ở mức cao về mặt cấu trúc, chừng nào eo biển Hormuz còn là điểm tranh chấp. Sự kết hợp giữa gián đoạn xuất khẩu của Iran, việc nới lỏng trừng phạt Nga và mất mát khối lượng trung chuyển qua Hormuz đã tạo ra một thị trường thắt chặt, mà bất kỳ sự leo thang nào thêm nữa cũng có thể nhanh chóng gây bất ổn . Các nhà phân tích cảnh báo rằng mức giá hiện tại đã bao hàm một phần bù rủi ro đáng kể, và một lệnh ngừng bắn mở lại eo biển sẽ là chất xúc tác giảm giá lớn nhất .