Lập trường chính thức của Trung Quốc về cạnh tranh AI Mỹ - Trung: Không 'con ngựa đua', chỉ có hợp tác toàn cầu

Dưới đây là sự tương phản giữa lập trường chính thức của Trung Quốc và quan điểm chủ đạo của Mỹ, được củng cố bởi các bằng chứng hiện có.

Lập trường chính thức của Trung Quốc: Phản đối cuộc đua 'được ăn cả, ngã về không'

Lập trường chính thức của Trung Quốc rõ ràng bác bỏ việc định hình mối quan hệ AI Mỹ - Trung như một cuộc tranh giành quyền thống trị. Vào ngày 5 tháng 6 năm 2026, Phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Mao Ninh tuyên bố rằng “AI không nên thuộc sở hữu của các cường quốc, càng không nên bị chi phối bởi cạnh tranh và đối đầu,” đồng thời kêu gọi “sự cởi mở và bao trùm” . Đây là một sự phản bác trực tiếp về mặt ngôn từ đối với lối tư duy "phải chiến thắng cuộc đua".

Cách tiếp cận của Trung Quốc dựa trên ba trụ cột thể chế:

• Kế hoạch Hành động Quản trị AI Toàn cầu (tháng 7 năm 2025): Tại WAIC lần thứ 8 ở Thượng Hải, Thủ tướng Lý Cường đã công bố lộ trình 13 điểm cho quản trị AI quốc tế và đề xuất thành lập Tổ chức Hợp tác Trí tuệ Nhân tạo Thế giới (WAICO) . Kế hoạch kêu gọi “sớm hình thành một khuôn khổ và các quy tắc toàn cầu đạt được sự đồng thuận rộng rãi” .
• Chính sách "AI Plus" (tháng 8 năm 2025): Hội đồng Nhà nước Trung Quốc đã ban hành chỉ thị này nhằm thúc đẩy việc áp dụng AI trên tất cả các lĩnh vực của nền kinh tế, dựa trên các mô hình mã nguồn mở và các giải pháp giá cả phải chăng cho các nước Nam Bán cầu .
• WAIC 2026 (22-24 tháng 7, Thượng Hải): Phiên bản thứ 9, với một hội thảo học thuật mới (WAICA) do Andrew Chi-Chih Yao (Diêu Kỳ Trí) chủ trì, rõ ràng chào đón các nhà nghiên cứu toàn cầu và có quỹ giải thưởng SAIL vượt quá 280.000 USD . Chủ đề vẫn là hợp tác toàn cầu.

Trung Quốc định hình các lợi thế của mình — danh mục bằng sáng chế AI lớn nhất thế giới, hơn 6.200 công ty AI, và ngành công nghiệp AI cốt lõi trị giá 1,2 nghìn tỷ nhân dân tệ — là bằng chứng về năng lực đóng góp vào sự phát triển AI toàn cầu, chứ không phải là một mối đe dọa kiểu "được ăn cả, ngã về không" .

Quan điểm của Rice/Hoa Kỳ: "Chúng ta phải chiến thắng cuộc đua này"

Cựu Ngoại trưởng Condoleezza Rice là một trong những tiếng nói nổi bật nhất lập luận rằng Mỹ phải quyết đoán giành chiến thắng trong cuộc cạnh tranh AI:

• Trong một bài phát biểu vào tháng 2 năm 2025 tại Bộ Ngoại giao, Rice đã tuyên bố thẳng thắn: "Chúng ta phải chiến thắng cuộc đua này" bởi vì các công nghệ mới nổi sẽ định nghĩa tương lai của nghệ thuật lãnh đạo quốc gia Mỹ .
• Bà định hình đây là một cuộc đua song mã", nơi một nền dân chủ — chứ không phải một quốc gia độc tài — phải chiến thắng, lập luận rằng một xã hội khép kín như Trung Quốc sẽ che giấu các rủi ro AI giống như cách họ đã xử lý COVID-19 .
• Rice ủng hộ quy định tối thiểu để bảo tồn hệ sinh thái đổi mới của Mỹ và cảnh báo rằng việc cắt giảm ngân sách trường đại học và sự quan liêu quá mức có nguy cơ làm mất vị trí dẫn đầu .
• Quan điểm này phù hợp với lập trường lưỡng đảng của chính phủ Mỹ: Các phiên điều trần tại Thượng viện cuối năm 2025 kết luận rằng "nước Mỹ phải đánh bại Trung Quốc trong cuộc đua AI" như một vấn đề an ninh kinh tế và quốc gia , và Nhà Trắng đã ban hành một sắc lệnh hành pháp vào tháng 12 năm 2025 để loại bỏ các quy định cấp tiểu bang có thể làm chậm sự đổi mới AI của Mỹ .

Những tương phản chính giữa hai phe

Khía cạnh	Lập trường chính thức của Trung Quốc	Quan điểm của Rice / Mỹ
Cách định hình	Phản đối "cạnh tranh và đối đầu"; kêu gọi đồng quản trị	"Chúng ta phải thắng cuộc đua này"; được ăn cả, ngã về không
Mô hình quản trị	Đề xuất WAICO, một cơ quan hợp tác đa phương kiểu Liên Hợp Quốc	Mô hình liên minh do Mỹ dẫn dắt với các quốc gia đối tác, kiểm soát xuất khẩu
Con đường phát triển AI	Mã nguồn mở, áp dụng "AI Plus", giá cả phải chăng cho Nam Bán cầu	Lợi thế mã nguồn đóng, cơ sở hạ tầng khu vực tư nhân khổng lồ
Triết lý quản lý	Các quy tắc đạo đức và dán nhãn do nhà nước hướng dẫn, các quy tắc toàn cầu	Quy định trong nước tối thiểu, kiểm soát xuất khẩu mạnh mẽ đối với Trung Quốc

Bối cảnh rộng hơn: Kiểm soát Xuất khẩu và Đối thoại

Mỹ đã duy trì và thắt chặt các biện pháp kiểm soát xuất khẩu đối với chip AI tiên tiến và thiết bị bán dẫn sang Trung Quốc trong suốt giai đoạn 2025–2026, điều mà Trung Quốc liên tục phản đối là "nỗ lực gia tăng quân sự hóa và ngăn chặn sự phát triển" . Bộ Ngoại giao Trung Quốc đã nhiều lần tuyên bố sẵn sàng hợp tác AI với Mỹ và lưu ý rằng AI đã được thảo luận tại các hội nghị thượng đỉnh gần đây giữa các nhà lãnh đạo Trung-Mỹ, nhưng chưa có khuôn khổ quản trị AI song phương chính thức nào được công bố công khai .

Chưa có đủ bằng chứng trong phạm vi tìm kiếm này để xác nhận các trường hợp cụ thể về các dự án nghiên cứu chung về mô hình ngôn ngữ lớn hoặc robot giữa Mỹ và Trung Quốc trong giai đoạn 2025–2026, hoặc để xác nhận một kênh đối thoại quản trị AI song phương chính thức. Những khía cạnh đó của câu hỏi vẫn còn bỏ ngỏ.