Bên trong chiến dịch thầm lặng của Mỹ mở lại eo biển Hormuz, từng con tàu một

Tổng thống Trump tuyên bố chấm dứt lệnh phong tỏa vào ngày 29 tháng 5, sau các cuộc đàm phán Mỹ-Iran , nhưng hoạt động cưỡng chế không hề dừng lại một cách đơn giản. Tính đến ngày 1 tháng 6, CENTCOM báo cáo rằng 121 tàu đã bị chuyển hướng và 5 tàu bị "vô hiệu hóa" vì không tuân thủ kể từ khi lệnh phong tỏa bắt đầu . Lệnh phong tỏa "vẫn có hiệu lực đầy đủ", CENTCOM tuyên bố, đồng thời cho biết thêm rằng các lực lượng của họ đang thực thi nghiêm ngặt lệnh này đối với các tàu cố gắng ra vào các cảng của Iran .

Sự mâu thuẫn rõ ràng này phản ánh một thực tế hỗn loạn trên mặt nước: lệnh phong tỏa chính thức đã kết thúc, nhưng quân đội Mỹ vẫn giữ thẩm quyền và tư thế sẵn sàng đánh chặn các tàu mà họ đánh giá là có mối đe dọa hoặc không tuân thủ, ngay cả sau thông báo ngày 29 tháng 5.

Chiến dịch 'Dự án Tự do': Cuộc khai thông thầm lặng

Ngày 4 tháng 5 năm 2026, Mỹ phát động Chiến dịch Dự án Tự do (Operation Project Freedom), một nỗ lực công khai nhằm mở lại eo biển Hormuz sau khi Iran phong tỏa hiệu quả tuyến đường này và gây ra sự sụp đổ hơn 90% lưu lượng vận tải biển . Nhưng chiến dịch đã không diễn ra đúng như mô tả ban đầu.

Ban đầu, Tổng thống Trump công bố một kế hoạch hộ tống các tàu thương mại qua eo biển, một cách tiếp cận được coi là thách thức trực tiếp và công khai đối với Iran. Tuy nhiên, kế hoạch đó đã bị hủy bỏ . Thay vào đó, CENTCOM đang sử dụng một phương pháp ít công khai hơn: phối hợp từng tàu một với các nhà khai thác thương mại sẵn sàng hợp tác, thay vì các cuộc hộ tống hải quân rầm rộ .

Hai chủ tàu xác nhận họ đã liên lạc với quân đội Mỹ để nhận được lời khuyên về hàng hải . Theo các nguồn tin nói với tờ The New York Times, trong ba tuần trước ngày 1 tháng 6, CENTCOM đã dẫn đường cho khoảng 70 tàu ra vào Vịnh Ba Tư bằng cách sử dụng một kênh chuyên dụng được giữ cách xa bờ biển Iran . Hầu hết các tàu này đã tắt Hệ thống Nhận dạng Tự động (AIS) – thiết bị phát tín hiệu vị trí của tàu – để tránh bị Iran phát hiện, đồng nghĩa với việc họ hoàn toàn dựa vào sự dẫn đường từ Bộ Tư lệnh Trung tâm .

CENTCOM nhấn mạnh rằng họ không cung cấp hộ tống vũ trang cho các chuyến quá cảnh này . Thay vào đó, quân đội đang huấn luyện nhân viên hàng hải cách điều hướng an toàn qua eo biển, một nỗ lực đã được trụ sở Hạm đội 5 của Mỹ tại Bahrain công khai thừa nhận .

Thông tin về việc dẫn đường bằng trực thăng từ Oman có đúng không?

Một tuyên bố cụ thể đang lan truyền – rằng trực thăng Mỹ đang dẫn đường cho các tàu thương mại từ Oman – không được các bằng chứng hiện có ủng hộ. CENTCOM đã công bố hình ảnh trực thăng MH-60S Sea Hawk thực hiện các hoạt động của lực lượng đột kích hàng hải, với lính thủy đánh bộ đu dây xuống tàu như một phần của hoạt động cưỡng chế phong tỏa . Trực thăng Apache và MH-60 của Mỹ cũng đã đánh chìm sáu tàu cao tốc của Iran gần eo biển trong các chiến dịch hồi đầu tháng 5 . Nhưng không có nguồn nào trong bộ bằng chứng hiện tại mô tả một chương trình dẫn đường bằng trực thăng xuất phát từ Oman. Cho đến khi có thêm bằng chứng, tuyên bố này nên được coi là chưa được xác nhận.

Chiến dịch chuyển hướng tàu qua những con số

Quy mô của chiến dịch chuyển hướng tàu của Mỹ là rất đáng kể:

• Ngày 27 tháng 5 năm 2026: Quân đội Mỹ đã chuyển hướng 109 tàu thương mại trên Biển Ả Rập để thực thi lệnh phong tỏa .
• Ngày 1 tháng 6 năm 2026: Con số này tăng lên 121 tàu bị chuyển hướng và 5 tàu bị vô hiệu hóa, theo CENTCOM .

Các hoạt động chuyển hướng này nhắm vào các tàu đang đến hoặc khởi hành từ các cảng của Iran, và chiến dịch bao gồm cả việc vô hiệu hóa động cơ của những tàu cố tình vượt phong tỏa. CENTCOM đã công bố đoạn phim về một sự cố như vậy, trong đó có thể nghe thấy một thủy thủ Mỹ yêu cầu một con tàu quay đầu .

Sự phục hồi chậm chạp và không đồng đều của lưu lượng hàng hải

Lưu lượng vận tải biển qua eo biển Hormuz đã phục hồi từ mức đáy thời chiến, nhưng vẫn còn thấp hơn nhiều so với bình thường – và sự phục hồi đang diễn ra một cách chậm chạp và không đồng đều.

Mức cơ sở trước chiến tranh: Eo biển này thường có 100–120 lượt tàu quá cảnh mỗi ngày, với một số ước tính lên tới 153 lượt . Mức thấp thời chiến: Lưu lượng hàng tuần đã sụp đổ xuống chỉ còn 19 tàu trong giai đoạn đỉnh điểm của cuộc khủng hoảng . Giữa tháng 5 năm 2026: Lưu lượng hàng tuần tăng lên 55, một mức tăng mạnh nhưng vẫn chỉ là một phần nhỏ so với bình thường . Đầu tháng 6 năm 2026: Lưu lượng vẫn hạn chế và không ổn định.

Bloomberg đưa tin chỉ quan sát thấy hai lượt tàu thương mại đi vào eo biển vào sáng ngày 2 tháng 6, sau hai tàu rời đi vào ngày hôm trước . Energy Aspects, sử dụng tình báo không gian địa lý độc quyền, lưu ý rằng chỉ có chưa đến 50 tàu chở dầu không thuộc Iran (đã chất hàng) quá cảnh eo biển trong toàn bộ tháng Năm .

"Trong khi một số chuyến quá cảnh riêng lẻ đã tạo ra các tiêu đề báo chí cho thấy sự phục hồi của dòng chảy, bức tranh tổng thể lại kể một câu chuyện khác", Energy Aspects viết trong một phân tích ngày 2 tháng 6 . Dòng chảy ra của dầu không thuộc Iran chỉ đạt trung bình một phần nhỏ so với mức trước chiến tranh, và sự gián đoạn này hiện chính thức là cú sốc nguồn cung dầu và LNG lớn nhất trong lịch sử .

Iran đã cam kết khôi phục lưu lượng quá cảnh lên khoảng 100 tàu mỗi ngày trong vòng một tháng, một động thái sẽ đưa eo biển trở lại mức trước chiến tranh . Nhưng các nhà phân tích thị trường cảnh báo rằng cần phải đáp ứng các điều kiện cụ thể trước khi eo biển được coi là mở cửa trở lại cho thương mại. S&P Global Energy đã xác định năm điều kiện, điều kiện đầu tiên là sự phục hồi có ý nghĩa về lưu lượng tàu bè – cụ thể, lưu lượng phải trở lại mức 50% đến 90% so với trước chiến tranh và duy trì ổn định trong một đến bốn tuần . Điều này vẫn chưa xảy ra.

Các nhà phân tích từ Kpler dự báo sự phục hồi theo từng giai đoạn từ tháng 5 đến tháng 9, tùy thuộc vào loại tàu . Hiện tại, eo biển vẫn đang trong tình trạng mà Kpler mô tả là "giai đoạn bị hạn chế và kiểm soát" – Iran vẫn có quyền kiểm soát đáng kể đối với việc quá cảnh, và việc tự do qua lại hoàn toàn vẫn chưa được khôi phục .

Kết luận: "Lệnh giới nghiêm" trên biển đã được dỡ bỏ, nhưng bóng ma của nó vẫn còn. Mỹ vẫn đang âm thầm làm "hoa tiêu" cho từng tàu vượt qua eo biển Hormuz, còn dòng chảy thương mại toàn cầu qua tuyến đường huyết mạch này vẫn chỉ là dòng chảy nhỏ giọt so với quá khứ.