Đạo luật AI Vĩ đại của Mỹ: Bên trong kế hoạch 269 trang nhằm ngăn chặn quy định AI của tiểu bang trong 3 năm

• Hệ thống hóa một tiêu chuẩn quốc gia, thay thế cho cái mà các nhà lãnh đạo ngành công nghiệp chế giễu là một "mớ hỗn độn" (patchwork) tốn kém và khó hiểu của 50 chế độ tiểu bang riêng biệt.
• Củng cố các chương trình liên bang hiện có, bao gồm Cơ sở Nghiên cứu Tài nguyên Trí tuệ Nhân tạo Quốc gia (NAIRR) và Trung tâm Tiêu chuẩn và Đổi mới AI (CAISI), một cơ quan tiêu chuẩn AI hoạt động trong Bộ Thương mại từ tháng 6 năm 2025 .
• Áp đặt các yêu cầu an toàn trực tiếp lên các nhà phát triển các mô hình AI tiên phong (frontier AI models), bao gồm báo cáo bắt buộc về rủi ro an ninh mạng, kiểm toán an toàn độc lập và các biện pháp bảo vệ người tố cáo (whistleblower) .
• Tăng cường trách nhiệm giải trình của doanh nghiệp bằng cách yêu cầu các công ty báo cáo khi AI là "yếu tố đáng kể" trong các đợt sa thải hàng loạt .

Các nhà lập pháp mô tả việc ưu tiên luật liên bang này là một khoảng dừng chiến lược, một lá chắn cần thiết chống lại sự phân mảnh pháp lý, cho phép Quốc hội có thời gian để xây dựng một khuôn khổ quốc gia toàn diện và bền vững mà không phải đối mặt với mục tiêu di động từ các luật mới của tiểu bang .

Nơi các Tiểu bang Vẫn Nắm giữ Chìa khóa

Việc ưu tiên luật liên bang là có giới hạn, không phải tuyệt đối. Dự luật đã nêu rõ các lĩnh vực mà thẩm quyền của tiểu bang vẫn còn nguyên vẹn :

• Sử dụng và Triển khai AI: Các tiểu bang giữ toàn quyền quy định cách công nghệ AI được sử dụng, ngay cả khi việc phát triển mô hình cơ bản là ngoài giới hạn. Điều này có nghĩa là một tiểu bang không thể yêu cầu kiểm tra an toàn trước khi một mô hình được phát hành, nhưng vẫn có thể kiện một công ty về hành vi tuyển dụng phân biệt đối xử được thực hiện bởi một công cụ AI .
• Luật theo ngành cụ thể: Các lĩnh vực truyền thống của tiểu bang như quyền riêng tư của người tiêu dùng, quy định bảo hiểm, phân biệt đối xử trong việc làm và các biện pháp bảo vệ quyền công dân là không bị ảnh hưởng, với điều kiện luật đó không nhắm mục tiêu cụ thể vào việc phát triển mô hình AI .
• Tính áp dụng chung: Các luật có tính áp dụng chung, chẳng hạn như các đạo luật về thông báo vi phạm dữ liệu hoặc các bộ luật hình sự, vẫn có hiệu lực thi hành ngay cả khi được áp dụng cho các sự cố liên quan đến AI.

Bất chấp những miễn trừ này, Hiệp hội Tự do Dân sự Hoa Kỳ (ACLU) lập luận rằng hiệu ứng thực tế vẫn rất nghiêm trọng. Trong một tuyên bố, nhóm này cảnh báo dự thảo "phần lớn sẽ ngăn cấm các tiểu bang quy định các nhà phát triển AI" và có thể chặn các tiểu bang thực thi "bất cứ điều gì từ các quy định về quyền riêng tư đến yêu cầu chống phân biệt đối xử đến luật an toàn AI" có liên quan đến quá trình phát triển .

Ngành Công nghiệp Hoan nghênh, Người Ủng hộ Gióng lên Hồi chuông Cảnh báo

Phản ứng đã phơi bày một đường đứt gãy rõ ràng trong chính sách công nghệ Mỹ.

Các công ty công nghệ đã ca ngợi dự luật. Ngành công nghiệp AI đã tiến hành một chiến dịch vận động hành lang kéo dài một năm nhằm phá bỏ cái mà họ gọi là một mớ hỗn độn không khả thi của các luật tiểu bang đang kìm hãm sự đổi mới . Patrick Hedger, giám đốc chính sách của nhóm thương mại NetChoice, đã lập luận rằng một "môi trường quản lý nhẹ nhàng" là điều cần thiết cho khả năng cạnh tranh toàn cầu của Hoa Kỳ và rằng khuôn khổ của Nhà Trắng, mà dự luật này phản ánh, chứng minh các nhà hoạch định chính sách hiểu "những gì đang bị đe dọa" .

Các nhóm bảo vệ người tiêu dùng và quyền công dân đang ở thế phản đối quyết liệt. ACLU chỉ ra rằng Quốc hội đã bác bỏ những nỗ lực tương tự về việc ưu tiên luật liên bang bằng một cuộc bỏ phiếu 99-1 tại Thượng viện vào năm trước . Mười bảy thống đốc Đảng Cộng hòa cũng được cho là đã bày tỏ lo ngại về sự lấn quyền của liên bang đối với vấn đề này . Những người ủng hộ an toàn AI lập luận rằng các nhà lập pháp tiểu bang gần gũi hơn với những tác hại mới nổi và rằng bất kỳ tiêu chuẩn liên bang nào cũng nên là một sàn bảo vệ (floor), chứ không phải là một trần nhà (ceiling) khiến người dân không có cách nào để cầu cứu . Tổ chức Consumer Reports trước đây đã lên án một đề xuất tạm hoãn 10 năm trước đó vì "ngăn cấm việc thực thi các luật đã được nhiều tiểu bang thông qua" .

Hai Năm của Chiến lược Ưu tiên Liên bang Leo thang

Dự luật của Hạ viện không phải là một động thái lập pháp đơn lẻ. Nó đại diện cho sự mở rộng của Quốc hội từ một chiến dịch đa mũi nhọn, bền bỉ của Nhà Trắng nhằm tập trung hóa việc giám sát AI và ngăn chặn các rào cản ở cấp tiểu bang. Các thời điểm quan trọng trong dòng thời gian đó bao gồm:

• 23 tháng 1 năm 2025: Tổng thống Trump ký Sắc lệnh Hành pháp 14179, "Loại bỏ các Rào cản đối với Sự lãnh đạo của Hoa Kỳ trong Trí tuệ Nhân tạo," thu hồi sắc lệnh hành pháp về AI của chính quyền Biden và khởi động một chính sách mới ủng hộ đổi mới .
• Tháng 5 năm 2025: Hạ viện thông qua một dự luật hòa giải ngân sách với lệnh tạm hoãn 10 năm ban đầu đối với việc thực thi luật AI của tiểu bang, một điều khoản sau đó đã bị loại bỏ khỏi "Dự luật Lớn Đẹp" (Big Beautiful Bill) cuối cùng sau phản ứng dữ dội từ Thượng viện và cấp tiểu bang .
• Tháng 7 năm 2025: Nhà Trắng công bố "Kế hoạch Hành động AI của Hoa Kỳ," một kế hoạch chi tiết toàn diện cho sự thống trị của Hoa Kỳ, nhấn mạnh vào việc loại bỏ các rào cản pháp lý và thúc đẩy xuất khẩu AI .
• 11 tháng 12 năm 2025: Sắc lệnh Hành pháp 14365, "Đảm bảo một Khuôn khổ Chính sách Quốc gia cho Trí tuệ Nhân tạo," chỉ đạo Bộ trưởng Tư pháp thành lập một Lực lượng Đặc nhiệm Kiện tụng AI để thách thức luật AI của tiểu bang tại tòa án và điều kiện hóa một số khoản tài trợ liên bang dựa trên việc các tiểu bang bãi bỏ các quy định vi phạm .
• 23 tháng 3 năm 2026: Một khuôn khổ chính sách AI của Nhà Trắng kêu gọi rõ ràng việc ưu tiên luật liên bang trên diện rộng và cảnh báo chống lại "trách nhiệm pháp lý vô hạn" đối với các công ty AI .
• 2 tháng 6 năm 2026: Chỉ hai ngày trước khi dự luật Hạ viện được công bố, Nhà Trắng ký một sắc lệnh hành pháp khác về thúc đẩy đổi mới và an ninh AI tiên tiến, tập trung vào phòng thủ mạng cho các hệ thống an ninh quốc gia .

Hiệu ứng tích lũy là một sự thúc đẩy phối hợp nhằm định hình lại quản trị AI từ trên xuống. Đối với những người ủng hộ, đó là một sự tái cân bằng cần thiết để giữ cho nước Mỹ cạnh tranh. Đối với những người chỉ trích, đó là một thử nghiệm phi điều tiết nguy hiểm có thể khiến công chúng không được bảo vệ ngay khi các hệ thống AI trở nên gắn bó sâu sắc vào các lĩnh vực rủi ro cao như tuyển dụng, chăm sóc sức khỏe và thực thi pháp luật.

Đạo luật AI Vĩ đại của Mỹ hiện đang ở dạng dự thảo thảo luận, có nghĩa là văn bản của nó mở cửa cho ý kiến đóng góp của công chúng và các bên liên quan trước khi bất kỳ cuộc bỏ phiếu chính thức nào được giới thiệu. Khi cửa sổ lập pháp năm 2026 đang thu hẹp dần, dự luật đã thổi bùng lên cuộc tranh luận mà các tác giả của nó tìm kiếm, buộc Washington phải quyết định liệu tương lai của quy định AI sẽ được viết trong một bộ luật liên bang duy nhất hay tại năm mươi tòa nhà quốc hội tiểu bang.