Cuộc chiến chống độc quyền trình duyệt nóng lên toàn cầu: Microsoft Edge bị bao vây tứ phía

Cuộc xung đột âm ỉ từ lâu về trình duyệt web mặc định vừa bùng nổ thành một cuộc chiến pháp lý đa mặt trận. Đầu tháng 6 năm 2026, Liên minh Lựa chọn Trình duyệt (Browser Choice Alliance - BCA)—một liên minh được thành lập vào tháng 11 năm 2024 bởi Opera, Vivaldi, Google Chrome, Wavebox và Waterfox—đã có hành động công khai mạnh mẽ nhất từ trước đến nay bằng việc gửi một lá thư chính thức tới các cơ quan quản lý EU . Liên minh này khẳng định hệ điều hành Windows của Microsoft đã dàn xếp cuộc chơi một cách có hệ thống để ưu ái trình duyệt Edge của họ, và họ đang củng cố tuyên bố đó bằng những khiếu nại chính thức và các chiến dịch công chúng khắp châu Âu, Anh và Brazil.

Ván cược này rất lớn. Các nhà phát triển trình duyệt đối thủ lập luận rằng họ không chỉ đấu tranh vì thị phần, mà còn vì khả năng tồn tại trên hệ điều hành máy tính để bàn thống trị toàn cầu, giữa thứ mà họ mô tả là sự kết hợp ngột ngạt giữa các mánh khóe kỹ thuật và sức ép thương mại.

Ba cáo buộc thúc đẩy cuộc chiến chống độc quyền

Vụ kiện của BCA dựa trên bộ ba cáo buộc cụ thể, vẽ nên bức tranh Microsoft sử dụng mọi công cụ trong thế độc quyền hệ điều hành của mình để bảo vệ Edge.

1. Tự ưu ái Edge trên Windows

Cốt lõi của lập luận rất đơn giản: Microsoft sử dụng quyền kiểm soát Windows để trao cho Edge một lợi thế không công bằng ngay từ đầu. Lá thư ngày 3 tháng 6 năm 2026 của BCA gửi Ủy ban châu Âu khẳng định hệ điều hành này đã "hạn chế, bóp méo và phá hoại sự lựa chọn của người dùng" bằng cách quảng bá Edge ở mọi ngã rẽ . Điều này vượt xa việc chỉ đơn giản cài sẵn một trình duyệt mặc định. Liên minh lập luận rằng Windows hướng người dùng đến Edge khi họ tìm kiếm một trình duyệt cạnh tranh, đặt lại các lựa chọn mặc định của người dùng sau khi cập nhật hệ thống và gắn chặt trình duyệt này vào các tính năng cấp hệ thống, khiến các lựa chọn thay thế cảm thấy như những công dân hạng hai .

2. Mẫu hình tối (Dark Patterns) và Giao diện Người dùng Lừa dối

Cáo buộc trực diện nhất với người dùng liên quan đến thiết kế giao diện. BCA tố cáo Microsoft sử dụng "mẫu hình tối" (dark patterns)—những thủ thuật tâm lý được xây dựng sẵn trong giao diện người dùng (UI) để đẩy người dùng về phía Edge và cố tình gây khó khăn cho việc chuyển đổi trình duyệt . Ví dụ bao gồm các lời nhắc lặp đi lặp lại, cằn nhằn để đặt Edge làm mặc định, các màn hình che giấu tùy chọn chọn trình duyệt khác và các thông báo cảnh báo đóng khung các trình duyệt đối thủ là kém an toàn hơn. Liên minh lập luận đây không chỉ là tiếp thị hung hăng mà là những sự lừa dối có tính toán nhằm làm người dùng kiệt sức và phải tuân theo .

3. Chương trình Jumpstart và Áp lực lên Nhà sản xuất PC

Ở hậu trường, cuộc chiến còn là về những thỏa thuận được thực hiện trước khi người tiêu dùng bật máy tính của họ lên. BCA và Opera đã tập trung vào "Chương trình Jumpstart" của Microsoft, mà họ cáo buộc sử dụng các ưu đãi tài chính và đòn bẩy thương mại với các nhà sản xuất PC để biến Edge thành trình duyệt được cài sẵn độc quyền hoặc được ủng hộ rất nhiều . Bằng cách chặn các đối thủ khỏi quá trình cài đặt sẵn, liên minh lập luận, Microsoft đã bóp nghẹt một kênh quan trọng để người dùng khám phá các trình duyệt khác ngay từ trước khi họ bắt đầu tìm kiếm một lựa chọn thay thế.

Một cuộc tấn công pháp lý trên ba mặt trận

BCA không còn chỉ là một chiến dịch quan hệ công chúng. Tính đến đầu tháng 6 năm 2026, nó đã trở thành chất xúc tác cho các hành động pháp lý chính thức trên ba châu lục.

Vương quốc Anh: Cuộc điều tra trên diện rộng của CMA

Vào ngày 14 tháng 5 năm 2026, Cơ quan Cạnh tranh và Thị trường Vương quốc Anh (CMA) đã khởi động một cuộc điều tra Tình trạng Thị trường Chiến lược (Strategic Market Status - SMS) vào hệ sinh thái phần mềm doanh nghiệp rộng lớn hơn của Microsoft . Cuộc điều tra, có thể kéo dài tới chín tháng, không chỉ tập trung vào trình duyệt. Nó bao gồm Windows, Office, Teams, Copilot và cấp phép đám mây, với mục tiêu xác định xem các hoạt động đóng gói kèm và tự ưu tiên của Microsoft có kìm hãm sự cạnh tranh tại Anh hay không .

Trong khi vấn đề trình duyệt chỉ là một mảnh ghép trong bức tranh lớn hơn, quyền hạn rõ ràng của CMA để kiểm tra việc đóng gói kèm (bundling) trực tiếp vang vọng khiếu nại cốt lõi của BCA. Cuộc điều tra này đánh dấu một trong những phép thử lớn đầu tiên đối với quyền lực cạnh tranh kỹ thuật số mới của Anh và có thể dẫn đến việc Microsoft bị chỉ định là có SMS, buộc hãng phải mở cửa hệ sinh thái của mình .

Liên minh châu Âu: Động lực chính trị nhưng chưa có điều tra chính thức

Tại EU, BCA đã thực hiện cú thúc đẩy tập trung nhất của mình. Vào ngày 25 tháng 3 năm 2026, Ủy ban Thị trường Nội địa và Bảo vệ Người tiêu dùng (IMCO) của Nghị viện châu Âu đã thông qua một nghị quyết kêu gọi Microsoft cung cấp "sự lựa chọn hiệu quả cho người dùng và một môi trường công bằng và dễ cạnh tranh cho các nhà cung cấp bên thứ ba" trên Windows . BCA ca ngợi nghị quyết này là một "bước tiến đáng kể" và hiện đang sử dụng nó để gây áp lực lên Ủy ban châu Âu.

Lá thư ngày 3 tháng 6 năm 2026 của liên minh trực tiếp kiến nghị Ủy ban hành động theo Đạo luật Thị trường Kỹ thuật số (Digital Markets Act - DMA) . Yêu cầu trung tâm, được lặp lại kể từ khi liên minh thành lập, là yêu cầu Ủy ban chỉ định Microsoft Edge là "người gác cổng" (gatekeeper) theo DMA—một trạng thái mà Ủy ban đã từ chối cấp trong quyết định ban đầu vào tháng 9 năm 2023 .

Mặc dù Microsoft đáp ứng các ngưỡng định lượng, Ủy ban khi đó kết luận rằng Edge không có một vị thế cố thủ đủ mạnh trên thị trường để xứng đáng với trạng thái người gác cổng . Opera sau đó đã phản đối quyết định đó trước Tòa án Chung EU vào tháng 7 năm 2024, và vụ kiện đó vẫn đang chờ giải quyết . Tính đến tháng 6 năm 2026, chưa có cuộc điều tra chính thức mới nào được mở, nhưng áp lực chính trị ngày càng tăng và lá thư mới của BCA khiến trạng thái của Edge trở thành một câu hỏi pháp lý còn bỏ ngỏ.

Brazil: Cuộc Điều tra Chủ động của CADE về Jumpstart

Hành động pháp lý cụ thể nhất đang diễn ra tại Brazil, nơi cơ quan chống độc quyền CADE đã mở một cuộc điều tra tập trung vào Chương trình Jumpstart của Microsoft. Cuộc điều tra được kích hoạt bởi khiếu nại chính thức từ Opera vào tháng 7 năm 2025 và đã được BCA tích cực khuyến khích .

Vào ngày 12 tháng 2 năm 2026, CADE đã gửi các yêu cầu thông tin chính thức tới mười nhà sản xuất PC Windows lớn, yêu cầu chi tiết về các thỏa thuận của họ với Microsoft và các điều kiện để cài sẵn trình duyệt của bên thứ ba . Cuộc điều tra nhằm xác định liệu Chương trình Jumpstart có hoạt động hiệu quả như một thỏa thuận độc quyền cấm các trình duyệt đối thủ xuất hiện ngay từ khi khởi động máy hay không. Cuộc điều tra đang diễn ra và là thách thức pháp lý trực tiếp nhất đối với các hoạt động với nhà sản xuất PC của Microsoft.

Điều gì sẽ xảy ra tiếp theo?

Bức tranh tính đến đầu tháng 6 năm 2026 là một bức tranh về sức ép đồng bộ nhưng hành động pháp lý không đồng đều. CADE của Brazil có thể buộc thay đổi cách Microsoft ký hợp đồng với các nhà sản xuất PC nếu phát hiện Jumpstart là phản cạnh tranh. CMA của Anh có tiềm năng áp đặt các biện pháp khắc phục sâu rộng lên toàn bộ hệ sinh thái phần mềm của Microsoft, bao gồm cả trình duyệt mặc định. Tại EU, BCA vẫn đang cố gắng vượt qua rào cản chỉ định người gác cổng, nếu không có nó, các công cụ mạnh mẽ nhất của DMA vẫn nằm ngoài tầm với.

Chiến lược của liên minh rất rõ ràng: tạo ra đủ áp lực pháp lý toàn cầu để Microsoft quyết định rằng cái giá của việc chống lại cao hơn cái giá của việc cung cấp một màn hình lựa chọn trình duyệt trung lập, thực sự. Hiện tại, Microsoft đã thực hiện một số nhượng bộ do DMA thúc đẩy tại EU, như cho phép gỡ cài đặt Edge và cắt giảm các màn hình cằn nhằn, nhưng BCA đã bác bỏ những điều này là "muộn màng, miễn cưỡng và nửa vời" . Động lực quyền lực cơ bản—một nhà sản xuất hệ điều hành điều hướng hàng trăm triệu người dùng đến trình duyệt của chính mình—vẫn còn nguyên vẹn, và các cơ quan quản lý thế giới hiện đang quyết định liệu có nên phá vỡ nó một lần và mãi mãi.