Mỗi hecta mỏ khoáng sản, 34 hecta rừng biến mất: Nghiên cứu mới trên Nature phơi bày mặt trái của cuộc cách mạng năng lượng sạch

Một nghiên cứu mới được công bố trên tạp chí Nature vào ngày 3 tháng 6 năm 2026 đã đưa ra một cảnh báo gây chấn động: Hoạt động khai thác mỏ công nghiệp tại châu Phi tạo ra một hiệu ứng domino tàn phá rừng với cấp số nhân đáng kinh ngạc. Cụ thể, cứ mỗi một hecta mỏ đang hoạt động, có thêm 34 hecta rừng bị biến mất để nhường chỗ cho những con đường mới, khu nhà ở cho công nhân, và đất nông nghiệp phục vụ nhu cầu lương thực cho cộng đồng dân cư kéo đến .

Sự tàn phá gián tiếp này lớn hơn rất nhiều so với diện tích của chính các hố khai thác, đồng nghĩa với việc “dấu chân rừng” thực sự của ngành khai khoáng bị che giấu và đánh giá thấp một cách nghiêm trọng nếu chúng ta chỉ đo đếm phần diện tích đất bị đào xới .

Những phát hiện chính từ nghiên cứu

• Hiệu ứng cấp số nhân: Tính toán từ dữ liệu vệ tinh cho thấy, trong giai đoạn 2001-2020, có 187.000 hecta rừng ở châu Phi – tương đương diện tích của đảo quốc Mauritius – đã bị chuyển đổi trực tiếp thành các khu mỏ. Tuy nhiên, cơ sở hạ tầng được xây dựng để phục vụ các mỏ này, từ đường sá đến các khu định cư và trang trại, đã hủy diệt diện tích rừng với tốc độ cao hơn gấp 34 lần .
• Quy mô toàn cầu bị bỏ sót: Một nghiên cứu đồng hành được công bố trên Nature Communications vào tháng 12 năm 2025 nhấn mạnh rằng nạn phá rừng do khai thác mỏ trên toàn thế giới cao gấp hai đến ba lần các ước tính trước đây. Tổng diện tích rừng bị mất lên tới 19.765 km², kéo theo lượng phát thải lên đến 0,75 tỷ tấn CO₂ . Đáng chú ý, hơn một nửa (50,29%) diện tích rừng mất đi có liên quan đến các hoạt động khai thác không được ghi nhận – thường là các hoạt động thủ công, nhỏ lẻ hoặc bất hợp pháp .
• Khoáng sản “đen” và “xanh”: Dữ liệu cho thấy khai thác vàng là tác nhân hàng đầu gây mất rừng trên phạm vi toàn cầu, theo sau bởi than đá. Ngành khai thác than cũng là tác nhân hàng thứ hai. Nhưng điểm đặc biệt là sự phá rừng gắn với các khoáng sản chuyển đổi năng lượng (bao gồm đồng và cobalt) đang tăng tốc đến mức vượt mặt than đá trong những năm gần đây . Tại Cộng hòa Dân chủ Congo, những mỏ đồng và cobalt nằm trong vành đai rừng mưa nhiệt đới đang trở thành điểm nóng của nạn phá rừng .

Nghịch lý của quá trình chuyển đổi năng lượng sạch

Chúng ta đang sống trong kỷ nguyên mà thế giới cần một lượng khổng lồ các khoáng sản như đồng, cobalt, và lithium để chế tạo pin cho xe điện, tấm pin mặt trời và turbine gió. Đây là những “viên gạch” nền tảng của công cuộc chống biến đổi khí hậu toàn cầu.

Tuy nhiên, nghiên cứu mới này cho thấy chính việc khai thác những khoáng sản trên lại đang thúc đẩy nạn phá rừng với tốc độ chóng mặt tại châu Phi, đặc biệt là tại lá phổi xanh thứ hai của hành tinh – rừng mưa lưu vực Congo . Các chuyên gia dự báo nhu cầu về những khoáng sản này sẽ tăng gấp 40 lần vào năm 2040, càng làm dấy lên lo ngại về một vòng xoáy tàn phá sinh thái mới .

Điều này tạo ra một nghịch lý phát triển bền vững đầy trớ trêu: Những công nghệ được thiết kế để cắt giảm lượng khí thải carbon toàn cầu lại đang là nguyên nhân trực tiếp gây ra nạn phá rừng và giải phóng một lượng lớn CO₂ ngay tại điểm khai thác. Điều này đồng nghĩa với việc chúng ta đang đánh đổi cánh rừng nhiệt đới, vốn là bể hấp thụ carbon khổng lồ, để đổi lấy những tấm pin mặt trời. Một số lợi ích về khí hậu mà quá trình chuyển đổi xanh mang lại đang bị suy yếu nghiêm trọng bởi chính chuỗi cung ứng thô sơ và thiếu kiểm soát ở thượng nguồn .

Các nhà khoa học kêu gọi cần có những quy định giám sát chặt chẽ hơn và một chiến lược khai thác bền vững thực sự, nếu không, cuộc chiến chống biến đổi khí hậu có nguy cơ thất bại ngay từ trong trứng nước bởi chính cuộc khủng hoảng sinh thái mà nó vô tình tạo ra.