Cập nhật Hormuz: Iran tấn công căn cứ Mỹ ở Kuwait và Bahrain, khủng hoảng phong tỏa leo thang

Trước đó không lâu, quân đội Mỹ được cho là đã bắn một tên lửa Hellfire để vô hiệu hóa một tàu chở dầu treo cờ Botswana đang hướng đến cảng của Iran trên đảo Kharg, mặc dù trình tự chính xác và loại vũ khí được sử dụng vẫn chưa được xác minh đầy đủ .

Phong tỏa hải quân của Mỹ: Dòng thời gian

Lệnh phong tỏa hải quân của Mỹ đối với Iran, đặc trưng trong chiến lược của chính quyền Trump, được áp đặt vào 10 giờ sáng ngày 13 tháng 4 năm 2026 (giờ miền Đông Hoa Kỳ). Hành động này diễn ra ngay sau sự sụp đổ của các cuộc Đàm phán Islamabad, vốn thất bại trong việc chấm dứt cuộc chiến Iran năm 2026 .

Tổng thống Trump đã đưa ra lời đe dọa rõ ràng trong một bài đăng trên mạng xã hội: "Cảnh báo: Nếu bất kỳ con tàu nào trong số này tiến đến gần CUỘC PHONG TỎA của chúng tôi, chúng sẽ ngay lập tức bị TIÊU DIỆT, sử dụng cùng hệ thống tiêu diệt mà chúng tôi dùng để chống lại những kẻ buôn ma túy trên biển. Nó diễn ra nhanh chóng và tàn bạo" . Lệnh phong tỏa nhắm vào tất cả các tàu đến hoặc đi từ các cảng của Iran, trong khi các tàu cập cảng không thuộc Iran vẫn được phép đi qua, với điều kiện Iran cho phép .

Vào ngày 1 tháng 5 năm 2026, ông Trump thừa nhận lệnh phong tỏa có thể khiến Eo biển Hormuz bị đóng cửa trong nhiều tháng, kéo dài suốt mùa hè, bất chấp áp lực ngày càng tăng về hậu quả kinh tế . Trước đó, Mỹ đã phát động một chiến dịch không kích nhằm vào các mục tiêu của Iran dọc eo biển vào ngày 19 tháng 3 năm 2026, và chiến dịch này vẫn đang tiếp diễn . Một chiến dịch ngắn của Mỹ có tên "Chiến dịch Tự do Dự án" (Operation Project Freedom) đã diễn ra từ ngày 4 đến 6 tháng 5 năm 2026 nhưng bị tạm dừng, cho thấy sự khó khăn trong việc mở lại tuyến đường biển này bằng vũ lực .

Giá dầu chạm đỉnh lịch sử khi Eo biển bị 'đóng cửa trên thực tế'

Hậu quả kinh tế từ cuộc khủng hoảng Hormuz là đáng kinh ngạc. Giá dầu thô Brent chạm mức 138 USD/thùng vào ngày 7 tháng 4 năm 2026 và đạt mức trung bình 117 USD/thùng cho cả tháng – mức trung bình tháng cao nhất trong lịch sử hiện đại . Giá dầu trên thị trường vật chất có thời điểm tăng vọt lên gần 150 USD/thùng vào đầu tháng 4, khi tình trạng thiếu hụt nguồn cung ngay lập tức ập đến với các nhà máy lọc dầu ở châu Âu và châu Á .

Trước tình hình đó, báo cáo triển vọng ngày 3 tháng 6 năm 2026 của Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA) giả định rằng Eo biển Hormuz vẫn bị đóng cửa hiệu quả cho đến cuối tháng 5, với dòng chảy chỉ bắt đầu nối lại chậm rãi vào cuối tháng 5 hoặc đầu tháng 6. Ngay cả khi được mở lại dần, EIA cảnh báo sẽ phải mất đến cuối năm 2026 hoặc đầu năm 2027 để các mô hình sản xuất và thương mại trước xung đột trở lại bình thường .

JP Morgan đã đưa ra một trong những cảnh báo nghiêm khắc nhất: nhà kinh tế trưởng Bruce Kasman tuyên bố rằng nếu eo biển đóng thêm một tháng nữa, giá dầu Brent có thể bị đẩy lên 150 USD/thùng và gây ra các hạn chế cung cấp điện cho các hộ tiêu thụ công nghiệp . EIA cũng báo cáo rằng tồn kho dầu toàn cầu giảm trung bình 8,5 triệu thùng mỗi ngày trong quý II năm 2026 .

Chế độ thu phí PGSA: Trả bằng Bitcoin hoặc Nhân dân tệ để được đi qua

Song song với xung đột quân sự, Iran đã tiến hành thể chế hóa quyền kiểm soát Eo biển Hormuz thông qua Cơ quan Eo biển Vịnh Ba Tư (Persian Gulf Strait Authority - PGSA). Được thành lập vào tháng 3 năm 2026 và chính thức ra mắt vào ngày 5 tháng 5 năm 2026, PGSA yêu cầu các tàu thuyền phải nộp đơn đăng ký chi tiết và trả phí để được "đi qua an toàn" .

Mức phí được báo cáo lên tới 2 triệu USD cho mỗi tàu chở dầu cỡ lớn (VLCC) có tải, được thanh toán bằng Nhân dân tệ Trung Quốc định tuyến qua Ngân hàng Côn Lôn (Kunlun Bank) và hệ thống CIPS, hoặc bằng Bitcoin và stablecoin chuyển đến các ví liên kết với Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) . PGSA đã cho ra mắt một địa chỉ email chính thức, một tên miền (PGSA.ir) và một tài khoản trên X.com, cho thấy ý định hoạt động như một cơ quan quản lý thường trực .

Chế độ thu phí này không có cơ sở nào theo Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển (UNCLOS) và không được cộng đồng quốc tế công nhận . Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài (OFAC) của Bộ Tài chính Mỹ đã trừng phạt PGSA vào ngày 1 tháng 5 năm 2026, nhưng cơ quan này đã tiếp tục hoạt động bên ngoài hệ thống tài chính Mỹ bằng cách sử dụng tiền mã hóa để lách các lệnh trừng phạt .

Các nhà phân tích cho rằng PGSA đại diện cho một "sự đã rồi" chiến lược (fait accompli) – Iran đang cố gắng biến một điểm nghẽn thời chiến thành một tài sản quản lý vĩnh viễn, có thể được sử dụng làm đòn bẩy trong đàm phán và tạo ra nguồn thu ngoại tệ không phụ thuộc vào bất kỳ kết quả ngoại giao nào .

Sụp đổ giao thông thương mại và ngõ cụt ngoại giao

Tác động tích lũy lên thương mại toàn cầu là rất nghiêm trọng. Trang thông tin về Khủng hoảng Eo biển Hormuz năm 2026 mô tả tuyến đường biển này "bị đóng cửa trên thực tế" và giao thông vận tải biển "phần lớn bị phong tỏa" . Khoảng 20% lượng dầu và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) của thế giới thường đi qua Hormuz, và các hạn chế đã tạo ra hiệu ứng gợn sóng khắp các chuỗi cung ứng toàn cầu, làm tăng chi phí năng lượng và đầu vào nông nghiệp trên toàn thế giới .

Lệnh phong tỏa của Mỹ được áp đặt sau thất bại của Đàm phán Islamabad, và việc Iran chính thức thành lập PGSA vào ngày 5 tháng 5 diễn ra chỉ sáu ngày trước các cuộc đàm phán dự kiến với Oman, từ đó phá hỏng một cách hiệu quả đường hướng ngoại giao đó . Trong khi một số tàu, bao gồm một cụm sáu tàu mang cờ Ấn Độ, đã quá cảnh theo các thỏa thuận đi lại an toàn song phương với Iran, các tàu có liên quan đến phương Tây phần lớn vẫn bị loại trừ .

Tính đến đầu tháng 6 năm 2026, cuộc khủng hoảng Eo biển Hormuz vẫn chưa được giải quyết, với các cuộc đụng độ quân sự leo thang, thị trường năng lượng toàn cầu chịu áp lực cực lớn và Iran đang củng cố một kiến trúc hành chính mới trên điểm trung chuyển dầu mỏ quan trọng nhất thế giới.