Các radar theo dõi mặt đất nhanh chóng xác nhận điều tồi tệ nhất. Con tàu không ở đúng vị trí dự kiến và đang quay cuồng mất kiểm soát thay vì duy trì quỹ đạo ổn định . Hội đồng điều tra sự cố được thành lập sau đó đã xác định nguyên nhân có khả năng cao nhất: một lỗi nghiêm trọng ở một trong hai Bộ đo Quán tính (Inertial Measurement Unit - IMU) chính, thiết bị dẫn đường mà tàu dựa vào để xác định hướng bay . Không có IMU hoạt động, tàu vũ trụ không thể khóa các tấm pin mặt trời về phía Mặt Trời. Pin cạn kiệt, và nó rơi vào trạng thái quay cuồng vĩnh viễn, không thể cứu vãn.

Cuộc chiến kéo dài sáu tháng để giành lại quyền kiểm soát

Nỗ lực phục hồi của NASA diễn ra một cách có phương pháp và bền bỉ, kéo dài gần nửa năm và phải vượt qua một 'tắc đường' thiên thể.

• Phản ứng tức thời (6–15/12/2025): Các nhà điều hành sứ mệnh bắt đầu các nỗ lực liên lạc lại qua Mạng lưới Không gian Sâu và phân tích một mảnh dữ liệu theo dõi cho thấy vòng quay bất thường của tàu .
• Chuyển đổi IMU cưỡng bức: Các kỹ sư ra lệnh cho MAVEN chấm dứt tín hiệu 'nhịp tim', một quy trình được thiết kế để buộc tàu khởi động lại và chuyển sang IMU dự phòng. Chiến thuật này đã thất bại trong việc khôi phục khả năng kiểm soát hướng bay .
• Mất tín hiệu do 'kết hợp Mặt Trời': Nỗ lực phục hồi bị tạm dừng vào cuối tháng 12 năm 2025 khi Mặt Trời nằm giữa Trái Đất và Sao Hỏa, khiến việc liên lạc đáng tin cậy không thể thực hiện trong hai tuần .
• Nỗ lực cuối cùng: NASA tiếp tục quét tìm tín hiệu với Mạng lưới Không gian Sâu vào ngày 26 tháng 1 năm 2026, và thực hiện nỗ lực cuối cùng để gửi các lệnh có thể giúp một con tàu đang cạn kiệt năng lượng và quay cuồng tìm lại Mặt Trời. Không có phản hồi nào .

Vào ngày 3 tháng 6 năm 2026, sau khi đã cạn kiệt mọi lựa chọn thực tế, hội đồng điều tra sự cố đã chính thức tuyên bố MAVEN không thể phục hồi, đánh dấu sự kết thúc của sứ mệnh .

Di sản khoa học được khắc ghi bởi gió Mặt Trời

MAVEN là sứ mệnh đầu tiên trên thế giới dành riêng cho việc nghiên cứu tầng khí quyển trên của Sao Hỏa và cách nó thoát ra ngoài không gian . Trong suốt 11 năm hoạt động, gấp 10 lần thời gian sứ mệnh chính ban đầu, nó đã trả lời một trong những câu hỏi trung tâm của lịch sử Sao Hỏa.

Phát hiện sâu sắc nhất của nó là bằng chứng trực tiếp cho thấy chính Mặt Trời là động cơ chính gây ra biến đổi khí hậu trên Sao Hỏa. Các quan sát cho thấy gió Mặt Trời và các cơn bão Mặt Trời liên tục bóc tách các ion khỏi tầng khí quyển trên của Sao Hỏa, một quá trình tăng tốc lên gấp 10 lần hoặc hơn trong các sự kiện thời tiết không gian khắc nghiệt . Qua hàng tỷ năm, sự xói mòn khí quyển không ngừng này được cho là đã biến Sao Hỏa từ một thế giới ấm áp, ẩm ướt thành một sa mạc băng giá như ngày nay .

Trong số những khám phá quan trọng khác, MAVEN:

• Thực hiện các quan sát trực tiếp đầu tiên về cực quang 'khuếch tán' và 'proton' trên Sao Hỏa, những hiện tượng hoạt động khác với cực quang trên Trái Đất .
• Phát hiện một lớp ion kim loại trong tầng điện ly của Sao Hỏa, được tạo ra bởi bụi liên hành tinh .
• Hoàn thành hơn 22.000 quỹ đạo, chụp hơn 10.000 ảnh tử ngoại về hành tinh này và thu thập dữ liệu về 14 nghìn tỷ electron trong các thiết bị của nó .

Người hùng thầm lặng chuyển tiếp dữ liệu cho robot Sao Hỏa

Những thành tựu khoa học của MAVEN mới chỉ là một nửa câu chuyện. Trong nhiều năm, tàu quỹ đạo này đã đóng một vai trò hậu trường quan trọng không kém như một vệ tinh chuyển tiếp trong Mạng lưới Chuyển tiếp Sao Hỏa của NASA. Nó hoạt động như một đường truyền dữ liệu tốc độ cao, chuyển tiếp các lệnh và dữ liệu khoa học giữa Trái Đất và các robot thám hiểm trên bề mặt .

Khi MAVEN ra đi, mạng lưới đã mất đi một phần băng thông đáng kể. Tàu quỹ đạo này đã hoàn thành hơn 1.850 phiên chuyển tiếp dữ liệu cho các sứ mệnh trên bề mặt, bao gồm các robot Curiosity, Perseverance và tàu đổ bộ InSight (đã ngừng hoạt động) . NASA vẫn vận hành các tàu quỹ đạo khác, như Mars Reconnaissance Orbiter, để xử lý việc liên lạc chuyển tiếp, nhưng sự mất mát đột ngột của một 'chiến mã' như MAVEN đặt ra áp lực lên hạm đội còn lại .

Các radar theo dõi mặt đất nhanh chóng xác nhận điều tồi tệ nhất. Con tàu không ở đúng vị trí dự kiến và đang quay cuồng mất kiểm soát thay vì duy trì quỹ đạo ổn định . Hội đồng điều tra sự cố được thành lập sau đó đã xác định nguyên nhân có khả năng cao nhất: một lỗi nghiêm trọng ở một trong hai Bộ đo Quán tính (Inertial Measurement Unit - IMU) chính, thiết bị dẫn đường mà tàu dựa vào để xác định hướng bay . Không có IMU hoạt động, tàu vũ trụ không thể khóa các tấm pin mặt trời về phía Mặt Trời. Pin cạn kiệt, và nó rơi vào trạng thái quay cuồng vĩnh viễn, không thể cứu vãn.

Cuộc chiến kéo dài sáu tháng để giành lại quyền kiểm soát

Nỗ lực phục hồi của NASA diễn ra một cách có phương pháp và bền bỉ, kéo dài gần nửa năm và phải vượt qua một 'tắc đường' thiên thể.

• Phản ứng tức thời (6–15/12/2025): Các nhà điều hành sứ mệnh bắt đầu các nỗ lực liên lạc lại qua Mạng lưới Không gian Sâu và phân tích một mảnh dữ liệu theo dõi cho thấy vòng quay bất thường của tàu .
• Chuyển đổi IMU cưỡng bức: Các kỹ sư ra lệnh cho MAVEN chấm dứt tín hiệu 'nhịp tim', một quy trình được thiết kế để buộc tàu khởi động lại và chuyển sang IMU dự phòng. Chiến thuật này đã thất bại trong việc khôi phục khả năng kiểm soát hướng bay .
• Mất tín hiệu do 'kết hợp Mặt Trời': Nỗ lực phục hồi bị tạm dừng vào cuối tháng 12 năm 2025 khi Mặt Trời nằm giữa Trái Đất và Sao Hỏa, khiến việc liên lạc đáng tin cậy không thể thực hiện trong hai tuần .
• Nỗ lực cuối cùng: NASA tiếp tục quét tìm tín hiệu với Mạng lưới Không gian Sâu vào ngày 26 tháng 1 năm 2026, và thực hiện nỗ lực cuối cùng để gửi các lệnh có thể giúp một con tàu đang cạn kiệt năng lượng và quay cuồng tìm lại Mặt Trời. Không có phản hồi nào .

Vào ngày 3 tháng 6 năm 2026, sau khi đã cạn kiệt mọi lựa chọn thực tế, hội đồng điều tra sự cố đã chính thức tuyên bố MAVEN không thể phục hồi, đánh dấu sự kết thúc của sứ mệnh .

Di sản khoa học được khắc ghi bởi gió Mặt Trời

MAVEN là sứ mệnh đầu tiên trên thế giới dành riêng cho việc nghiên cứu tầng khí quyển trên của Sao Hỏa và cách nó thoát ra ngoài không gian . Trong suốt 11 năm hoạt động, gấp 10 lần thời gian sứ mệnh chính ban đầu, nó đã trả lời một trong những câu hỏi trung tâm của lịch sử Sao Hỏa.

Phát hiện sâu sắc nhất của nó là bằng chứng trực tiếp cho thấy chính Mặt Trời là động cơ chính gây ra biến đổi khí hậu trên Sao Hỏa. Các quan sát cho thấy gió Mặt Trời và các cơn bão Mặt Trời liên tục bóc tách các ion khỏi tầng khí quyển trên của Sao Hỏa, một quá trình tăng tốc lên gấp 10 lần hoặc hơn trong các sự kiện thời tiết không gian khắc nghiệt . Qua hàng tỷ năm, sự xói mòn khí quyển không ngừng này được cho là đã biến Sao Hỏa từ một thế giới ấm áp, ẩm ướt thành một sa mạc băng giá như ngày nay .

Trong số những khám phá quan trọng khác, MAVEN:

• Thực hiện các quan sát trực tiếp đầu tiên về cực quang 'khuếch tán' và 'proton' trên Sao Hỏa, những hiện tượng hoạt động khác với cực quang trên Trái Đất .
• Phát hiện một lớp ion kim loại trong tầng điện ly của Sao Hỏa, được tạo ra bởi bụi liên hành tinh .
• Hoàn thành hơn 22.000 quỹ đạo, chụp hơn 10.000 ảnh tử ngoại về hành tinh này và thu thập dữ liệu về 14 nghìn tỷ electron trong các thiết bị của nó .

Người hùng thầm lặng chuyển tiếp dữ liệu cho robot Sao Hỏa

Những thành tựu khoa học của MAVEN mới chỉ là một nửa câu chuyện. Trong nhiều năm, tàu quỹ đạo này đã đóng một vai trò hậu trường quan trọng không kém như một vệ tinh chuyển tiếp trong Mạng lưới Chuyển tiếp Sao Hỏa của NASA. Nó hoạt động như một đường truyền dữ liệu tốc độ cao, chuyển tiếp các lệnh và dữ liệu khoa học giữa Trái Đất và các robot thám hiểm trên bề mặt .

Khi MAVEN ra đi, mạng lưới đã mất đi một phần băng thông đáng kể. Tàu quỹ đạo này đã hoàn thành hơn 1.850 phiên chuyển tiếp dữ liệu cho các sứ mệnh trên bề mặt, bao gồm các robot Curiosity, Perseverance và tàu đổ bộ InSight (đã ngừng hoạt động) . NASA vẫn vận hành các tàu quỹ đạo khác, như Mars Reconnaissance Orbiter, để xử lý việc liên lạc chuyển tiếp, nhưng sự mất mát đột ngột của một 'chiến mã' như MAVEN đặt ra áp lực lên hạm đội còn lại .