Bên trong kế hoạch phá bỏ rào cản ngân hàng xuyên biên giới của EU

Các thống đốc đã rất cẩn trọng khi định hình yêu cầu của mình là đơn giản hóa, chứ không phải bãi bỏ quy định. Bức thư nêu rõ việc rà soát phải đảm bảo một “sân chơi bình đẳng với các khu vực pháp lý lớn khác” trong khi vẫn duy trì sự vững chắc của ngành ngân hàng . Sự phân biệt này mang tính sống còn: các thống đốc muốn ít rào cản hơn cho hoạt động xuyên biên giới, chứ không phải nới lỏng các tiêu chuẩn an toàn.

Lá thư đã kích hoạt hai phản ứng thể chế ngay lập tức. Thứ nhất, Ủy ban Châu Âu tuyên bố sẽ tiến hành một cuộc rà soát rộng hơn về các quy tắc ngân hàng của EU, với báo cáo dự kiến vào năm 2026 . Thứ hai, Hội đồng Thống đốc ECB đã thành lập Lực lượng Đặc nhiệm Cấp cao về Đơn giản hóa (HLTF), do Phó Chủ tịch Luis de Guindos làm chủ tịch và bao gồm thống đốc của Pháp, Đức, Ý, Estonia và Phần Lan .

Vấn đề nan giải về năng lực cạnh tranh: Vốn mắc kẹt và thị trường manh mún

Sự thất vọng của các thống đốc bắt nguồn từ những bất cập có thể đo đếm được. Theo phân tích của ngành được trích dẫn trong cuộc tranh luận cải cách Liên minh Ngân hàng, hơn 225 tỷ Euro vốn tự có và 250 tỷ Euro thanh khoản vẫn đang mắc kẹt trong các công ty con của các tập đoàn ngân hàng EU do thiếu các cơ chế miễn trừ xuyên biên giới . Cách tiếp cận quản lý theo lãnh thổ có nghĩa là vốn và thanh khoản không thể di chuyển tự do trong nội bộ một tập đoàn ngân hàng hoạt động trên nhiều quốc gia thành viên .

Tham vấn có mục tiêu của Ủy ban Châu Âu về năng lực cạnh tranh của ngành ngân hàng, được khởi động dưới áp lực từ các thống đốc, đã xác định ba nhóm trở ngại :

1. Liên minh Ngân hàng chưa hoàn thiện. Sự thiếu vắng Cơ chế Bảo hiểm Tiền gửi Châu Âu và các thỏa thuận thanh khoản trong quá trình xử lý khủng hoảng có nghĩa là Liên minh Ngân hàng vẫn dang dở về mặt cấu trúc .
2. Rào cản phi an toàn vốn. Sự khác biệt về luật phá sản, luật doanh nghiệp, quy tắc bảo vệ nhà đầu tư, luật lao động, luật tiêu dùng và thuế tạo ra một bức tranh chắp vá khiến hoạt động xuyên biên giới trở nên tốn kém và phức tạp .
3. Phân mảnh pháp lý theo lãnh thổ. Các quyền tùy nghi quốc gia, công cụ an toàn vĩ mô theo lãnh thổ, và các thỏa thuận hỗ trợ tài chính nội bộ tập đoàn kém hiệu quả ngăn cản các ngân hàng hoạt động như những thực thể thống nhất .

Tham vấn kết luận rằng các ngân hàng EU phải đối mặt với những trở ngại để tận dụng lợi ích của một thị trường duy nhất “không liên quan trực tiếp đến các yêu cầu an toàn vốn,” bao gồm các yếu tố truyền thống như ngôn ngữ, văn hóa và sở thích nội địa . Mục tiêu bao trùm, được Nghị viện Châu Âu tán thành, là tạo ra một khu vực tài phán duy nhất cho các ngân hàng xuyên biên giới, “mù quốc tịch” theo quan điểm quản lý, giám sát và xử lý khủng hoảng .

Các cải cách cụ thể trên bàn đàm phán

Nhiều cơ quan của EU hiện đã công bố các đề xuất cải cách cụ thể. Sau đây là những đề xuất đáng chú ý nhất.

Khung an toàn vốn được đơn giản hóa

Vào tháng 12 năm 2025, Hội đồng Thống đốc ECB đã phê chuẩn các khuyến nghị từ Lực lượng Đặc nhiệm Cấp cao về Đơn giản hóa. Các cải cách nhằm giảm số lượng các yếu tố trong khuôn khổ tài sản theo rủi ro và tỷ lệ đòn bẩy, giới thiệu một chế độ an toàn vốn đơn giản hơn đáng kể cho các ngân hàng nhỏ, và thiết lập một cơ chế quản trị Châu Âu có cái nhìn toàn diện về mức vốn tổng thể .

Các khuyến nghị cụ thể bao gồm :

• Mở rộng nguyên tắc tương xứng theo chế độ Tổ chức Nhỏ và Không Phức tạp (SNCI) hiện hành.
• Tự động áp dụng các biện pháp an toàn vĩ mô có đi có lại lên đến một ngưỡng nhất định, đi kèm với việc áp dụng được tiêu chuẩn hóa hơn.
• Tái tập trung các quy tắc an toàn vốn của EU để ưu tiên sự rõ ràng và nhất quán.

Gỡ bỏ rào cản đối với hoạt động M&A xuyên biên giới

Ban Xử lý Đơn nhất (SRB) đã đề xuất các sửa đổi có mục tiêu đối với các quy tắc can thiệp an toàn vi mô và quản lý khủng hoảng với mục đích rõ ràng là thúc đẩy sáp nhập và mua lại xuyên biên giới . Khuôn khổ của SRB được điều chỉnh bởi ba nguyên tắc :

• Cách tiếp cận mặc định cho việc áp dụng các yêu cầu an toàn vốn thấp hơn cho các công ty con, kết hợp với dỡ bỏ các hạn chế đối với giao dịch nội bộ tập đoàn.
• Cách thức xử lý đặc biệt cho các tập đoàn xuyên biên giới đáp ứng các tiêu chí về cấu trúc và an toàn vốn.
• Một kiến trúc pháp lý nhằm tăng cường năng lực vốn và huy động vốn của các ngân hàng trong khi tăng cường hội nhập tài chính.

Nghị viện Châu Âu đã củng cố định hướng này, kêu gọi ban hành luật đối xử với hoạt động ngân hàng xuyên biên giới trong Liên minh Ngân hàng “ngang bằng với ngân hàng quốc gia” và hỗ trợ sự gắn kết nội bộ của các tập đoàn ngân hàng lớn .

Quy chế một khu vực tài phán duy nhất

Hội đồng Thống đốc ECB, trong phản hồi tháng 4 năm 2026 cho tham vấn của Ủy ban, đã kêu gọi khu vực đồng Euro vận hành “giống một khu vực tài phán duy nhất hơn về mặt quy định tài chính” . Đề xuất này, được tất cả các ngân hàng trung ương khu vực đồng Euro tán thành, có nghĩa là vốn và thanh khoản có thể tự do di chuyển trong một tập đoàn ngân hàng xuyên biên giới .

Hội đồng Thống đốc đã rõ ràng kêu gọi tiến bộ đồng bộ trên tất cả các thành phần của Liên minh Ngân hàng, bao gồm các bước đi cụ thể hướng tới EDIS “với một lộ trình rõ ràng để thực hiện,” cùng với thị trường vốn sâu hơn thông qua Liên minh Tiết kiệm và Đầu tư .

Cơ sở hạ tầng tài chính và thanh toán

Chương trình nghị sự đơn giản hóa của ECB vượt ra ngoài các quy tắc an toàn vốn, mở rộng sang cơ sở hạ tầng tài chính mà các ngân hàng hoạt động, bao gồm các hệ thống thanh toán xuyên biên giới . Riêng biệt, Cơ quan Ngân hàng Châu Âu (EBA) đã xác định các trở ngại đối với việc cung cấp dịch vụ ngân hàng và thanh toán xuyên biên giới, kêu gọi cập nhật Thông báo năm 1997 của Ủy ban về quyền tự do cung cấp dịch vụ để tính đến sự phát triển công nghệ .

EDIS: Trụ cột thứ ba quay trở lại bàn nghị sự

Cơ chế Bảo hiểm Tiền gửi Châu Âu (EDIS) lần đầu tiên được Ủy ban đề xuất vào tháng 11 năm 2015 như là trụ cột thứ ba của Liên minh Ngân hàng, bên cạnh Cơ chế Giám sát Đơn nhất và Cơ chế Xử lý Đơn nhất . Đề xuất ban đầu hình dung một quá trình xây dựng ba giai đoạn trong tám năm :

1. Tái bảo hiểm (đến 2020). EDIS sẽ cung cấp hỗ trợ thanh khoản và hấp thụ một phần tổn thất cho các chương trình bảo đảm tiền gửi quốc gia.
2. Đồng bảo hiểm (đến 2024). EDIS sẽ chia sẻ tổn thất với các chương trình quốc gia, với tỷ lệ của Châu Âu tăng dần.
3. Bảo hiểm toàn phần. Quỹ Bảo hiểm Tiền gửi Châu Âu sẽ bao phủ toàn bộ các khoản chi trả.

EDIS đã bị đình trệ về mặt chính trị trong nhiều năm. Lá thư tháng 2 năm 2025 của các thống đốc và lực lượng đặc nhiệm ECB sau đó đã hồi sinh nó như một yêu cầu trọng tâm. Phản hồi của Hệ thống Châu Âu (Eurosystem) cho tham vấn của Ủy ban vào tháng 4 năm 2026 đã kêu gọi “các bước cụ thể hướng tới việc hoàn thiện Cơ chế Bảo hiểm Tiền gửi Châu Âu (EDIS), với một lộ trình thực hiện rõ ràng” . Nhóm công tác của Hội đồng EU tiếp tục xem xét đề xuất này .

Sự hồi sinh của EDIS không chỉ đơn thuần là công tác sắp xếp thể chế. Những người ủng hộ lập luận rằng nó sẽ phá vỡ “vòng luẩn quẩn” giữa nợ chính phủ và ngân hàng bằng cách làm suy yếu mối liên kết giữa sức khỏe tài khóa quốc gia và bảo vệ tiền gửi, mang lại một thị trường ngân hàng thực sự hội nhập .

Liên minh mở rộng: Từ bốn lên sáu

Trong khi nỗ lực đơn giản hóa ban đầu đến từ thống đốc ngân hàng trung ương của Đức, Pháp, Ý và Tây Ban Nha, liên minh chính trị kể từ đó đã mở rộng. Các bộ trưởng tài chính của bốn quốc gia này, cùng với Hà Lan và Ba Lan—được biết đến không chính thức là “E6”—đã ban hành nhiều lá thư chung thúc đẩy hội nhập tài chính nhanh hơn .

Vào tháng 3 năm 2026, nhóm E6 đã thúc giục EU đồng ý vào mùa hè về các đề xuất tăng cường giám sát cơ sở hạ tầng thị trường tài chính và cải thiện hoạt động xuyên biên giới . Đến tháng 5 năm 2026, họ đã chi tiết hóa sáu lĩnh vực ưu tiên cho gói Quy định và Chỉ thị về Thị trường Công cụ Tài chính (MiFIR/MiFID), bao gồm phân phối quỹ xuyên biên giới, băng giá tổng hợp và giám sát tập trung các cơ sở hạ tầng thị trường quan trọng dưới sự quản lý của ESMA .

Việc mở rộng từ một sáng kiến của các thống đốc ngân hàng trung ương thành một liên minh của các bộ trưởng tài chính báo hiệu rằng cuộc tranh luận đã chuyển từ quy định kỹ thuật sang ưu tiên chính trị. Bài báo lập trường chung được ký bởi Pháp, Đức, Ý, Latvia, Hà Lan và Tây Ban Nha vào cuối năm 2025 đã tiếp tục gắn chương trình nghị sự đơn giản hóa vào Liên minh Tiết kiệm và Đầu tư rộng lớn hơn .

Những gì các nguồn tin chưa cho thấy

Các tài liệu hiện có không cung cấp dữ liệu tài khóa hoặc lạm phát cụ thể cho Pháp, Ý và Tây Ban Nha có liên kết trực tiếp áp lực kinh tế trong nước của họ với nỗ lực thúc đẩy ngân hàng xuyên biên giới . Tuy nhiên, cách định hình các cải cách—năng lực cạnh tranh, khả năng huy động vốn và tài trợ, và khả năng của các ngân hàng trong việc hỗ trợ nền kinh tế thực—cho thấy động lực cơ bản là tăng trưởng kinh tế hơn là nhu cầu tài khóa tức thời .

Lá thư của các thống đốc tập trung vào khả năng cạnh tranh với các đối thủ toàn cầu, không phải áp lực ngân sách trong nước, và các phản hồi ở cấp EU đã nhấn mạnh hội nhập thị trường và đơn giản hóa, chứ không phải các điều kiện tín dụng nới lỏng. Các bằng chứng hiện có không hỗ trợ việc vẽ ra một đường dây nhân quả trực tiếp từ mức lạm phát hoặc nợ quốc gia đến các đề xuất quy định cụ thể, và một tuyên bố như vậy sẽ vượt quá những gì các nguồn tin xác lập.

Con đường phía trước

Chương trình nghị sự của liên minh đang tiến triển trên nhiều mặt trận đồng thời: các khuyến nghị của lực lượng đặc nhiệm ECB đang được thực thi, cuộc rà soát năng lực cạnh tranh của Ủy ban đang diễn ra, và EDIS đã trở lại các cuộc thảo luận của nhóm công tác Hội đồng lần đầu tiên sau nhiều năm . Nỗ lực song song của nhóm E6 về hội nhập thị trường vốn và giám sát tập trung dưới ESMA cho thấy tham vọng vượt ra ngoài lĩnh vực ngân hàng, đi vào kiến trúc của chính nền tài chính Châu Âu .

Điều còn chưa được giải quyết là liệu sự đồng thuận chính trị có được duy trì khi các lộ trình EDIS cụ thể và các cơ chế chia sẻ tổn thất xuyên biên giới được đàm phán hay không. Sự khăng khăng của các thống đốc rằng đơn giản hóa không có nghĩa là bãi bỏ quy định cho đến nay đã giữ cho liên minh nguyên vẹn, nhưng giai đoạn khó khăn nhất—biến các nguyên tắc thành các quy tắc ràng buộc—chỉ mới bắt đầu.

Hiện tại, định hướng đã rất rõ ràng: các nền kinh tế lớn nhất Châu Âu đã kết luận rằng một thị trường ngân hàng phân mảnh là một điểm yếu về cấu trúc, và họ đang triển khai toàn bộ bộ công cụ thể chế để khắc phục nó.