Nghịch lý dầu mỏ Nga: Máy bay không người lái Ukraine và khủng hoảng eo biển Hormuz định hình lại cuộc chơi toàn cầu

Sự hội tụ của chiến dịch tấn công bằng drone dai dẳng từ Ukraine vào hạ tầng năng lượng Nga và cuộc khủng hoảng eo biển Hormuz năm 2026 đã tạo ra một viễn cảnh đầy nghịch lý cho dầu mỏ Nga: Moscow bán được dầu thô với giá cao hơn nhiều, nhưng lại đang chật vật đưa dầu ra thị trường và mất đi hàng tỷ USD từ giá trị lọc hóa.

Xuất khẩu dầu thô Nga — Sản lượng gián đoạn, giá bán cao hơn

• Các cuộc tấn công bằng drone vào cảng xuất khẩu diễn ra dữ dội. Đến cuối tháng 3 năm 2026, các vụ tập kích của Ukraine vào các cảng Baltic (Primorsk và Ust-Luga) và đường ống Druzhba đã loại bỏ ít nhất 40% năng lực xuất khẩu dầu của Nga — tương đương khoảng 2 triệu thùng mỗi ngày . Hoạt động bốc xếp tại hai cảng Baltic lớn nhất của Nga liên tục bị đình chỉ sau khi các cuộc tấn công bằng drone gây ra hỏa hoạn .
• Tuy nhiên, khủng hoảng Hormuz lại mang đến cho Nga một cơ hội tăng giá bất ngờ. Việc eo biển Hormuz bị đóng cửa (kể từ ngày 28 tháng 2 năm 2026) đã loại bỏ khoảng 14–20 triệu thùng dầu mỗi ngày khỏi nguồn cung toàn cầu và có thời điểm đẩy giá dầu Brent lên trên 126 USD/thùng . Tình trạng thiếu hụt toàn cầu sau đó đã đẩy giá dầu Urals của Nga lên cao hơn đáng kể và dẫn đến việc phương Tây nới lỏng một phần lệnh trừng phạt đối với việc mua dầu của Nga .
• Hiệu ứng ròng là: Xuất khẩu dầu thô bằng đường biển của Nga đạt trung bình khoảng 3,39 triệu thùng/ngày trong bốn tuần tính đến giữa tháng 2 năm 2026 (trước những đợt tấn công cảng tồi tệ nhất) , nhưng khối lượng xuất khẩu thực tế sau đó đã giảm mạnh do thiệt hại từ drone gây ra cho các cảng và đường ống làm hạn chế năng lực bốc xếp, ngay cả khi giá mỗi thùng dầu mà Nga nhận được đã tăng vọt.

Biên lợi nhuận nhiên liệu toàn cầu — Biến động cực đoan

• Biên lợi nhuận lọc dầu toàn cầu tăng vọt khi việc đóng cửa eo Hormuz loại bỏ một lượng lớn dầu thô và sản phẩm dầu khỏi nguồn cung toàn cầu, nhưng các yếu tố từ phía cung của Nga đã thêm vào một điểm nhấn khác biệt.
• Sự sụp đổ của ngành lọc dầu Nga đã loại bỏ nguồn xuất khẩu sản phẩm dầu khỏi thị trường toàn cầu. Chiến dịch của Ukraine đã tấn công các cơ sở dầu mỏ của Nga hơn 180 lần trong năm 2025, cắt giảm khoảng một phần tư công suất lọc dầu . Tháng 4 năm 2026 chứng kiến đợt tấn công dữ dội mới nhất — với ít nhất 21 vụ tấn công vào các nhà máy lọc dầu, bến cảng xuất khẩu và trạm bơm đường ống . Nhà máy lọc dầu lớn thứ bảy của Nga (Permnefteorgsintez) đã phải ngừng hoạt động hoàn toàn sau một cuộc tấn công bằng drone vào tháng 5 .
• Nga đã cấm xuất khẩu xăng vào năm 2025 và đến tháng 6 năm 2026 ban hành lệnh cấm xuất khẩu nhiên liệu máy bay đến hết ngày 30 tháng 11 năm 2026, nhằm ngăn chặn tình trạng thiếu hụt trong nước . Bloomberg nhận định lệnh cấm nhiên liệu máy bay có "tác động không đáng kể" lên thị trường quốc tế vì hệ thống lọc dầu của Nga đã xuống cấp đến mức nước này xuất khẩu rất ít .
• Hiệu ứng kết hợp là: Nguồn cung toàn cầu thắt chặt từ Hormuz đã đẩy biên lợi nhuận lọc dầu (crack spreads) và biên lợi nhuận sản phẩm lên rất cao, nhưng việc mất đi nguồn xuất khẩu sản phẩm dầu của Nga (vốn có thể lấp đầy một phần khoảng trống) đồng nghĩa với việc các mức biên lợi nhuận này duy trì ở mức cao lâu hơn dự kiến.

Doanh thu dầu mỏ của Moscow — Một kết cục đầy nghịch lý

• Giá dầu thô cao hơn đã thúc đẩy tổng thể doanh thu của Điện Kremlin, ngay cả khi khối lượng xuất khẩu vật chất giảm. Stratfor lưu ý rằng "sự thiếu hụt dầu toàn cầu đang củng cố nguồn thu cho Điện Kremlin" bất chấp chiến dịch drone đóng vai trò như một áp lực tài chính lên các công ty dầu mỏ Nga .
• Nhưng cái giá mà ngành dầu khí Nga phải trả là rất lớn. Chỉ tính riêng trong năm 2025, các cuộc tấn công của Ukraine đã gây thiệt hại cho các công ty dầu mỏ Nga hơn 13 tỷ USD (trên 1 nghìn tỷ rúp) tính gộp cả thiệt hại trực tiếp và lợi nhuận bị mất, theo các giám đốc điều hành cấp cao của công ty môi giới bảo hiểm Nga Mains . Thiệt hại trực tiếp cho ngành dầu khí từ các cuộc tấn công bằng drone đã tiếp tục gia tăng trong năm 2026 .
• Sự đánh đổi then chốt: Dầu thô của Nga đang được bán với mức chiết khấu hẹp hơn nhiều (thậm chí gần bằng các chuẩn giá toàn cầu) nhờ vào sự thắt chặt nguồn cung do Hormuz và việc nới lỏng một phần lệnh trừng phạt . Điều này có nghĩa là Moscow kiếm được nhiều tiền hơn trên mỗi thùng dầu mà họ có thể xuất khẩu vật chất. Tuy nhiên, việc mất đi năng lực lọc dầu đồng nghĩa với việc Nga không thể thu được biên lợi nhuận cao hơn từ việc bán các sản phẩm tinh chế — họ buộc phải xuất khẩu nhiều dầu thô hơn và ít dầu diesel, nhiên liệu máy bay, xăng dầu hơn, vốn mang lại giá trị gia tăng trên mỗi thùng thấp hơn.

Điểm mấu chốt: Hai cuộc khủng hoảng đã tạo ra một kết quả tích cực ròng cho doanh thu dầu thô danh nghĩa của Moscow (giá cao hơn bù đắp cho sản lượng thấp hơn), nhưng đã giáng một đòn mạnh vào ngành công nghiệp hạ nguồn của Nga, khiến ngành này thiệt hại hơn 13 tỷ USD trong năm 2025, buộc phải ban hành lệnh cấm xuất khẩu sản phẩm, và làm suy giảm vĩnh viễn khả năng kiếm tiền từ chính dầu mỏ của mình thông qua hoạt động lọc dầu. Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) dự kiến sản lượng lọc dầu của Nga sẽ vẫn bị kìm hãm ít nhất đến giữa năm 2026 .