Vàng soán ngôi Trái phiếu Mỹ trong kho dự trữ của các ngân hàng trung ương toàn cầu

Một cuộc tái sắp xếp lịch sử đang diễn ra trong các hầm chứa của ngân hàng trung ương toàn cầu. Theo báo cáo tháng 6 năm 2026 của Ngân hàng Trung ương Châu Âu (ECB), vàng đã chính thức vượt qua Trái phiếu Chính phủ Mỹ để trở thành thành phần lớn nhất trong dự trữ ngoại hối toàn cầu . Điều này đánh dấu một cột mốc quan trọng trong xu hướng được thúc đẩy bởi bất ổn địa chính trị và chiến lược đa dạng hóa dự trữ mạnh mẽ.

Sự dịch chuyển trong cơ cấu dự trữ vào cuối năm 2025

Đến cuối năm 2025, vàng chiếm 27% tổng tài sản dự trữ của các ngân hàng trung ương toàn cầu, một sự gia tăng mạnh mẽ từ mức 20% một năm trước đó. Trong cùng kỳ, tỷ trọng của Trái phiếu Chính phủ Mỹ giảm từ 25% xuống còn 22%, trong khi tài sản dự trữ bằng đồng euro giữ ổn định ở mức 15% .

Sự thay đổi này không chỉ đơn thuần là một con số trên sổ sách kế toán. Nó phản ánh cả hoạt động mua vào tích cực từ khối chính phủ lẫn mức tăng giá trị đáng kể từ chính số vàng họ đang nắm giữ. Bảng cân đối tài sản của ECB là một ví dụ thu nhỏ cho xu hướng toàn cầu này. Lượng vàng nắm giữ của ECB đã tăng vọt 18,9 tỷ euro lên 59,8 tỷ euro trong năm 2025, hoàn toàn nhờ vào sự tăng giá của vàng trên thị trường tính theo đồng euro. Cùng thời gian đó, dự trữ ngoại tệ bằng đô la Mỹ, yên Nhật và nhân dân tệ của ECB lại sụt giảm 4,8 tỷ euro xuống còn 55,2 tỷ euro, một phần do sự mất giá của các đồng tiền này so với đồng euro .

Động lực địa chính trị: Vì sao các ngân hàng trung ương mua vào?

Chủ tịch ECB Christine Lagarde và Phó Chủ tịch Luis de Guindos đã chỉ ra rằng căng thẳng địa chính trị dai dẳng là lực đẩy chính đằng sau xu hướng này . Gốc rễ của sự dịch chuyển có thể được truy nguyên từ năm 2022, khi các quốc gia phương Tây đóng băng dự trữ đồng đô la của Nga sau xung đột Ukraine. Hành động này đã kích hoạt một cuộc đánh giá lại cơ bản về tính dễ tổn thương của các tài sản dự trữ trong mắt các ngân hàng trung ương trên toàn thế giới .

Một cuộc khảo sát của Hội đồng Vàng Thế giới (WGC) với gần 60 ngân hàng trung ương, được ECB trích dẫn, đã xác định các động lực chính cho nhu cầu vàng chính thức là: đa dạng hóa khỏi các đồng tiền dự trữ truyền thống, phòng ngừa rủi ro địa chính trị, và nhu cầu về một kênh lưu trữ giá trị dài hạn trong thời kỳ khủng hoảng . Biên bản họp chính sách tiền tệ tháng 10 năm 2025 của ECB cũng ghi nhận rằng đà tăng của vàng "ban đầu được thúc đẩy bởi các ngân hàng trung ương đa dạng hóa dự trữ, đặc biệt là ở các thị trường mới nổi", trước khi được củng cố thêm bởi các nhà đầu tư tổ chức và cá nhân .

Vai trò của hiệu ứng định giá lại

Hiệu ứng định giá lại từ giá vàng tăng vọt là một yếu tố khuếch đại chính cho tỷ trọng ngày càng tăng của vàng trong dự trữ. Biên bản cuộc họp tháng 10 năm 2025 của ECB nhận xét rằng đà tăng của vàng đã "bác bỏ các mối tương quan lịch sử" khi giá tăng bất chấp một đồng đô la Mỹ mạnh và lợi suất thực cao . Điều này có nghĩa là ngay cả khi các ngân hàng trung ương không mua thêm một ounce nào, giá trị thị trường và do đó là tỷ trọng của số vàng họ đang có cũng đã tăng lên đáng kể.

Ví dụ, Bundesbank (Ngân hàng Trung ương Đức) báo cáo rằng lượng vàng nắm giữ của họ đã leo lên mức cao lịch sử là 395 tỷ euro, một sự gia tăng 125 tỷ euro chỉ trong một năm duy nhất, phần lớn đến từ việc định giá lại . Trên toàn cầu, tỷ trọng vàng trong dự trữ tăng lên là sự phản ánh của cả hoạt động mua vào chủ động lẫn việc định giá lại thụ động khối tài sản hiện có .

Đa dạng hóa, chứ không chỉ là Phi đô la hóa

Sự dịch chuyển sang vàng là một phần của xu hướng đa dạng hóa dự trữ rộng lớn hơn, nhưng điều quan trọng là không nên cường điệu hóa điều này như một cuộc tháo chạy đơn giản khỏi đồng đô la Mỹ. Một bài nghiên cứu của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) công bố vào tháng 6 năm 2026 đã kết luận rằng việc mua vàng của hầu hết các quốc gia phản ánh "sự đa dạng hóa dự trữ quốc tế một cách khiêm tốn" hơn là một chiến lược phi đô la hóa hoàn toàn . Các tài sản bằng đồng đô la Mỹ nói chung vẫn chiếm tỷ trọng lớn nhất trong dự trữ toàn cầu, ở mức 42%, ngay cả khi riêng Trái phiếu Chính phủ Mỹ đã bị vàng vượt mặt .

Quá trình đa dạng hóa đang diễn ra trên nhiều mặt trận. Báo cáo tháng 6 năm 2025 của ECB lưu ý rằng các đồng tiền dự trữ phi truyền thống như đô la Úc và đô la Canada đã chứng kiến tỷ trọng kết hợp tăng lên 9,6%, tăng 2,4 điểm phần trăm so với mức trước xung đột Ukraine. Thêm vào đó, dữ liệu khảo sát chỉ ra rằng hai phần ba các nhà quản lý dự trữ dự kiến sẽ tiếp tục tăng phân bổ vào vàng .

Một điểm dữ liệu đáng chú ý khác liên quan đến đợt sụt giảm 82 tỷ đô la trong lượng nắm giữ Trái phiếu Mỹ tại Fed New York vào tháng 3 năm 2026 càng nhấn mạnh thêm môi trường đầy biến động. Đợt bán tháo này phần lớn được cho là của các quốc gia nhập khẩu dầu mỏ như Thổ Nhĩ Kỳ, Ấn Độ và Thái Lan, những nước đã bán dự trữ đô la để hỗ trợ đồng nội tệ và chi trả cho nhập khẩu năng lượng sau cuộc chiến Iran và sự đóng cửa eo biển Hormuz . Mặc dù không phải là nguyên nhân trực tiếp cho sự trỗi dậy của vàng, nó minh họa cho những áp lực thanh khoản cấp tính đang khiến các tài sản dự trữ phi đô la trở nên hấp dẫn hơn.

Những người mua vàng lớn nhất trong khối chính phủ năm 2025

Tổng lượng vàng mua ròng của các ngân hàng trung ương đạt khoảng 850 tấn trong năm 2025, giảm so với mức kỷ lục 1.045 tấn của năm 2024 nhưng vẫn cao hơn nhiều so với các chuẩn mực lịch sử . Một phần đáng kể của nhu cầu này đến từ các thị trường mới nổi.

Dựa trên dữ liệu có được từ Hội đồng Vàng Thế giới và các nguồn khác, những người mua hàng đầu bao gồm:

• Ba Lan: Ngân hàng Quốc gia Ba Lan là người mua lớn nhất trong năm thứ hai liên tiếp, bổ sung khoảng 102 tấn, nâng tổng dự trữ lên 550 tấn. Họ tái khẳng định cam kết với vàng bằng cách nâng mục tiêu phân bổ lên 30% tổng dự trữ .
• Kazakhstan: Ngân hàng Quốc gia Kazakhstan là người mua lớn thứ hai, bổ sung khoảng 57 tấn trong một năm kỷ lục được thúc đẩy bởi việc mua từ sản lượng khai thác trong nước .
• Brazil: Ngân hàng Trung ương Brazil đã quay trở lại thị trường sau bốn năm gián đoạn, mua vào 43 tấn chỉ trong vài tháng, nâng tổng dự trữ lên 172 tấn .
• Trung Quốc: Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc tiếp tục chuỗi mua vào, bổ sung 27 tấn qua 17 tháng liên tiếp, nâng lượng nắm giữ được báo cáo chính thức lên 2.306 tấn .
• Thổ Nhĩ Kỳ: Ngân hàng Trung ương Thổ Nhĩ Kỳ vẫn là một người mua ổn định, bổ sung thêm 22 tấn vào lượng dự trữ đáng kể của họ .

Những giới hạn về mặt cấu trúc của vàng như một tài sản dự trữ

Bất chấp sự trỗi dậy của vàng, ECB và các nhà phân tích khác cảnh báo rằng đây không phải là một sự thay thế toàn diện cho các hệ thống dự trữ dựa trên tiền pháp định. Một cuộc khảo sát của WGC với các thống đốc ngân hàng trung ương đã trích dẫn các động lực chính để nắm giữ vàng – đa dạng hóa và phòng ngừa rủi ro địa chính trị – qua đó ngầm nhấn mạnh vai trò khác biệt của nó so với trái phiếu chính phủ sinh lãi .

Những hạn chế cơ bản về mặt cấu trúc của vàng so với các tài sản dự trữ tiền pháp định chính bao gồm:

• Không có lợi tức: Vàng không mang lại thu nhập từ lãi suất, khiến nó kém hấp dẫn hơn như một tài sản tạo thu nhập trong môi trường lãi suất cao .
• Lưu trữ vật lý: Là một tài sản hữu hình, vàng phát sinh chi phí lưu ký, bảo quản và bảo hiểm mà chứng khoán điện tử không có .
• Thanh khoản để can thiệp: Vàng là một công cụ lưu trữ giá trị tuyệt vời nhưng ít có khả năng sử dụng tức thời như các khoản tiền gửi ngoại tệ hay chứng khoán có tính thanh khoản cao cho nhu cầu can thiệp ngoại hối và thanh toán hàng ngày .
• Biến động giá: ECB lưu ý rằng đà tăng mạnh của vàng đã "bác bỏ các mối tương quan lịch sử", làm nổi bật tiềm năng cho những biến động giá khó lường so với các loại tài sản khác .
• Khả năng mở rộng: Vai trò của vàng được hiểu rõ nhất là một tài sản bổ sung cho các tài sản dự trữ tiền pháp định, chứ không phải là một sự thay thế có thể mở rộng quy mô cho chiều sâu và sự linh hoạt trong vận hành của các thị trường trái phiếu chính phủ lớn .

Sự trỗi dậy của vàng lên vị trí hàng đầu trong bảng xếp hạng tài sản dự trữ là một thời khắc mang tính bước ngoặt, báo hiệu một sự bất an sâu sắc với hiện trạng địa chính trị. Tuy vậy, những giới hạn của nó đảm bảo rằng vai trò nền tảng của các đồng tiền pháp định chính và thị trường trái phiếu chính phủ của họ trong hệ thống tài chính toàn cầu vẫn còn nguyên vẹn.