Đợt bùng phát Ebola Bundibugyo: Cuộc rà soát ca bệnh quyết liệt và chủng virus chưa có vắc-xin

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã cắt giảm mạnh số ca nghi nhiễm Ebola trong dữ liệu mới nhất về đợt bùng phát đang diễn ra tại Trung Phi. Tính đến ngày 31/5, số ca nghi nhiễm được báo cáo tại Cộng hòa Dân chủ Congo (DRC) đã giảm từ 906 xuống còn 116, một sự điều chỉnh diễn ra sau khi hàng trăm bệnh nhân được xét nghiệm và phát hiện mắc các căn bệnh khác phổ biến hơn .

Sự điều chỉnh thống kê này không có nghĩa là tình trạng khẩn cấp quốc tế đã kết thúc. Thay vào đó, nó làm rõ hơn bức tranh về một đợt bùng phát nguy hiểm do một chủng virus Ebola hiếm gặp gây ra, mà hiện chưa có vắc-xin hay phương pháp điều trị nào được phê duyệt. Dưới đây là tình trạng mới nhất của đợt bùng phát dựa trên dữ liệu chính thức.

Lý do của cuộc rà soát quy mô lớn

Việc số ca nghi nhiễm giảm mạnh phản ánh một cuộc "tổng vệ sinh" dữ liệu hơn là một sự kết thúc đột ngột của dịch bệnh. Trong giai đoạn đầu, số ca bệnh bị thổi phồng vì chỉ dựa trên các triệu chứng lâm sàng. Nhiều ca nghi nhiễm ban đầu có biểu hiện sốt, đau đầu và đau cơ – những triệu chứng gần như không thể phân biệt được với các bệnh đặc hữu trong vùng.

Khi năng lực xét nghiệm được cải thiện, hàng trăm bệnh nhân đó đã được xét nghiệm và loại trừ. Căn bệnh họ thực sự mắc phải thường gây tử vong nhưng không phải là Ebola; các chẩn đoán cuối cùng bao gồm sốt rét, viêm màng não và các bệnh nhiễm trùng khác . Điều này xác nhận một thực tế nghiệt ngã mà những người ứng phó đã nghi ngờ từ lâu: dịch bệnh đang lây lan song song và bị che khuất bởi gánh nặng lớn của các bệnh chết người khác.

Số ca xác nhận và tử vong theo quốc gia

Số liệu cập nhật sau đợt rà soát ngày 31/5 vẽ nên một bức tranh rõ ràng hơn về quy mô thực sự của dịch.

Cộng hòa Dân chủ Congo

• 321 ca xác nhận
• 48 ca tử vong
• Tâm dịch là tỉnh Ituri, với 264 ca xác nhận, dù dịch cũng đã lan sang các tỉnh Bắc Kivu và Nam Kivu .

Uganda

• 9 ca xác nhận
• 1 ca tử vong
• Tất cả các ca bệnh ở Uganda đều có liên quan đến việc lây nhiễm xuyên biên giới từ DRC, và chưa có chuỗi lây truyền nội địa nào được ghi nhận .

Tổng cộng, hai quốc gia đã báo cáo khoảng 330 ca xác nhận và 49 ca tử vong . Điều quan trọng cần lưu ý là ngay cả những con số này cũng có thể thay đổi khi các cuộc điều tra đối với 116 ca nghi nhiễm còn lại đang tiến triển.

Tình trạng khẩn cấp về sức khỏe cộng đồng do một chủng virus hiếm gặp

Đợt bùng phát chính thức được công bố vào ngày 15/5/2026, sau khi các xét nghiệm trong phòng thí nghiệm xác nhận nguyên nhân là virus Ebola Bundibugyo (BDBV) . Chỉ trong vòng hai ngày, vào ngày 17/5, Tổng giám đốc WHO đã tuyên bố đây là Tình trạng Khẩn cấp Y tế Công cộng Quốc tế (PHEIC), mức cảnh báo cao nhất theo các quy định y tế toàn cầu .

Tuyên bố khẩn cấp không chỉ dựa trên số ca mắc gia tăng và sự lây lan xuyên biên giới, mà còn vì "những sự không chắc chắn đáng kể về quy mô thực sự của dịch bệnh". Các quan chức y tế tin rằng virus này có khả năng đã lây lan không bị phát hiện trong vài tuần trước khi có xác nhận chính thức đầu tiên. Nguyên nhân là do các triệu chứng ban đầu của Ebola như sốt, mệt mỏi và đau đầu quá giống với các bệnh thông thường. Ở một khu vực có gánh nặng lớn về sốt rét, thương hàn và cúm, một ổ dịch có thể dễ dàng ẩn mình cho đến khi một cụm ca tử vong gây sự chú ý .

Lỗ hổng chí mạng: Không có biện pháp đối phó y tế được phê duyệt

Đây không phải là chủng Zaire của Ebola, loại đã có vắc-xin và liệu pháp kháng thể đơn dòng được cấp phép và dự trữ. Virus Bundibugyo khác biệt về mặt di truyền, và các sản phẩm hiện có không có hiệu quả đối với nó. Hiện không có vắc-xin hay thuốc kháng virus đặc hiệu nào được phê duyệt cho virus Ebola Bundibugyo .

• Vắc-xin: Vắc-xin rVSV-ZEBOV (Ervebo) phổ biến rộng rãi chỉ có tác dụng chống lại chủng Zaire .
• Phác đồ điều trị: Các liệu pháp kháng thể Inmazeb và Ebanga cũng chỉ đặc hiệu cho chủng Zaire .

Điều này khiến các nhân viên y tế chỉ có một bộ công cụ hạn chế. Ứng phó lâm sàng phụ thuộc hoàn toàn vào chăm sóc hỗ trợ: truyền dịch và điện giải tích cực, kiểm soát đau và sốt, và điều trị các bệnh đồng nhiễm như sốt rét . Việc ngăn chặn và truy vết tiếp xúc là những tuyến phòng thủ chính trước sự lây lan. WHO đã khẩn cấp khuyến nghị ưu tiên đưa hai ứng viên kháng thể và thuốc kháng virus obeldesivir vào các thử nghiệm lâm sàng .

Ca hồi phục được báo cáo dù không có điều trị đặc hiệu

Bất chấp lỗ hổng về điều trị này, đã có những dấu hiệu cho thấy việc chăm sóc hỗ trợ tốt có thể cứu sống bệnh nhân. Tại Bunia, một thành phố ở trung tâm của ổ dịch Ituri, giới chức y tế DRC báo cáo rằng ít nhất sáu bệnh nhân Ebola đã bình phục và được xuất viện. Những người sống sót bao gồm các y tá và một kỹ thuật viên xét nghiệm, những người đã bị nhiễm bệnh khi làm việc trên tuyến đầu chống dịch . Những ca hồi phục này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đưa bệnh nhân đến các trung tâm điều trị sớm, ngay cả khi chưa có sẵn thuốc đặc trị.

Phản ứng quốc tế: Hoa Kỳ hạn chế nhập cảnh

Cộng đồng quốc tế đã phản ứng nhanh chóng để cố gắng ngăn chặn virus về mặt địa lý. Vào ngày 18/5/2026, CDC Hoa Kỳ đã ban hành lệnh y tế công cộng tạm thời sử dụng thẩm quyền theo Mục 42 của Bộ luật Hoa Kỳ để đình chỉ việc nhập cảnh vào Hoa Kỳ đối với gần như tất cả công dân không phải người Mỹ đã có mặt tại DRC, Uganda hoặc Nam Sudan trong vòng 21 ngày trước khi đến .

• Đối tượng bị cấm: Công dân nước ngoài (bao gồm cả người có thị thực không định cư) đã từng đến ba quốc gia được chỉ định trong 21 ngày trước đó .
• Đối tượng vẫn có thể nhập cảnh: Công dân Hoa Kỳ, thường trú nhân hợp pháp và người mang quốc tịch Hoa Kỳ được miễn trừ nhưng phải tuân theo các quy trình nghiêm ngặt. Họ phải nhập cảnh qua một số sân bay được chỉ định, trải qua sàng lọc y tế công cộng tăng cường và tự theo dõi các triệu chứng trong 21 ngày sau khi rời khỏi khu vực bị ảnh hưởng .
• Tại sao có Nam Sudan: Dù quốc gia này chưa ghi nhận ca bệnh nào, nhưng đường biên giới dài chung với Uganda và sự không chắc chắn chung của dịch bệnh đã khiến nơi đây trở thành mục tiêu cho các biện pháp phòng ngừa .

Lệnh có hiệu lực 30 ngày ngay lập tức, và Bộ An ninh Nội địa Hoa Kỳ đã điều hướng các chuyến bay bị ảnh hưởng đến các sân bay như Washington-Dulles (IAD), Atlanta (ATL) và Houston (IAH) để sàng lọc .