Cú sốc năng lượng kiểu thập niên 70 tái xuất: Các NHTW buộc phải

Một cú sốc năng lượng mang âm hưởng của thập niên 1970 đã quay trở lại, và nó đang xé tan cuốn sổ tay điều hành chính sách tiền tệ của thế giới.

Khi các lực lượng Mỹ và Israel bắt đầu không kích Iran vào cuối tháng 2 năm 2026, nền kinh tế toàn cầu cuối cùng cũng đã có thể thở phào. Lạm phát đang hạ nhiệt, và các ngân hàng trung ương từ Frankfurt đến Seoul đang vạch ra lộ trình quay trở lại với lãi suất thấp hơn. Kịch bản đó giờ đây đã chính thức lỗi thời.

Cuộc xung đột đã gây gián đoạn nghiêm trọng hoạt động sản xuất và vận chuyển dầu qua Eo biển Hormuz, nơi đảm nhiệm khoảng một phần năm lưu lượng dầu khí của thế giới . Giá dầu thô đã tăng vọt, tác động trực tiếp đến giá nhiên liệu, vận tải và cuối cùng là lạm phát cơ bản. Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) đã điều chỉnh tăng dự báo lạm phát năm 2026 của mình — từ 2,2% lên 2,8% đối với các nền kinh tế phát triển, và từ 4,8% lên 5,5% đối với các thị trường mới nổi — với lý do trực tiếp là sự gián đoạn thời chiến .

Các ngân hàng trung ương không ngồi yên chờ xem mọi việc tồi tệ đến mức nào. Đến cuối tháng 5 và đầu tháng 6 năm 2026, một sự thay đổi theo hướng "diều hâu" mang tính quyết định đã diễn ra trên ba châu lục.

Nam Phi là nước nổ phát súng đầu tiên

Ngân hàng Dự trữ Nam Phi (SARB) đã trở thành ngân hàng trung ương lớn đầu tiên thắt chặt tiền tệ một cách công khai. Vào ngày 28 tháng 5, họ đã tăng lãi suất repo chủ chốt thêm 25 điểm cơ bản lên 7,00%, đánh dấu lần tăng đầu tiên kể từ năm 2023 và là một sự đảo ngược mạnh mẽ so với chu kỳ nới lỏng trước đó . Nguyên nhân rất rõ ràng: lạm phát giá tiêu dùng toàn phần đã tăng vọt lên 4,0% trong tháng 4, từ mức 3,1% trong tháng 3, và SARB dự báo lạm phát nhiên liệu sẽ vượt quá 18% trong quý hai . Ngân hàng này hiện dự kiến lạm phát toàn phần sẽ đạt trung bình 4,4% trong năm 2026, cao hơn nhiều so với mục tiêu 3% . Thống đốc Lesetja Kganyago đã ra tín hiệu sẽ không có sự thỏa hiệp nào với mục tiêu 3%, tuyên bố ngân hàng "phải tiếp tục tập trung để đạt được" mục tiêu đó .

Hàn Quốc giữ nguyên, nhưng ra tín hiệu hành động sắp xảy ra

Tân Thống đốc Ngân hàng Trung ương Hàn Quốc (BOK) Shin Hyun-song, trong cuộc họp ấn định lãi suất đầu tiên của mình vào ngày 28 tháng 5, đã giữ nguyên lãi suất cơ bản ở mức 2,50% trong cuộc họp thứ tám liên tiếp — nhưng đã đưa ra một thông điệp cứng rắn . Hai thành viên hội đồng chính sách tiền tệ đã bất đồng quan điểm, bỏ phiếu cho việc tăng lãi suất ngay lập tức thêm một phần tư điểm . Thống đốc Shin nói với các phóng viên rằng "cần thiết phải tăng lãi suất chuẩn vào một thời điểm thích hợp trong thời gian tới" .

Giá tiêu dùng của Hàn Quốc đã tăng 3,1% so với cùng kỳ năm ngoái trong tháng 5, mức cao nhất trong 26 tháng, do chi phí dầu mỏ tăng cao . Một cuộc khảo sát của tờ Korea Economic Daily với các nhà kinh tế cho thấy hầu hết đều kỳ vọng BOK sẽ thực hiện ít nhất hai lần tăng lãi suất, đưa lãi suất lên 3,0% vào cuối năm .

ECB chuẩn bị tăng lãi suất — có thể là trong tháng 6

Tại Khu vực đồng Euro, lạm phát tháng 5 đã đạt mức sơ bộ 3,2%, tăng từ 3,0% trong tháng 4 . Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) đã giữ nguyên các mức lãi suất chính sách của mình — lãi suất tiền gửi ở mức 2,00%, tái cấp vốn chính ở mức 2,15%, cho vay cận biên ở mức 2,40% — tại các cuộc họp tháng 3 và tháng 4 . Tuy nhiên, tuyên bố ngày 30 tháng 4 đã thừa nhận khu vực đồng euro "bước vào giai đoạn giá năng lượng tăng cao này với lạm phát ở quanh mức mục tiêu 2%" và nhấn mạnh cam kết của ngân hàng trong việc đưa lạm phát trở lại mức 2% .

Xác suất ngụ ý từ thị trường đã định giá một đợt tăng 25 điểm cơ bản gần như chắc chắn tại cuộc họp ngày 11 tháng 6 của ECB, phù hợp với dự báo của các nhà kinh tế về bước thắt chặt đầu tiên trong số nhiều bước trong năm nay . Các dự báo tháng 3 của đội ngũ chuyên gia ECB trước đó đã nâng ước tính lạm phát toàn phần năm 2026 lên 2,6%, với lý do giá năng lượng cao hơn do chiến tranh .

Fed giữ nguyên trạng thái, nhưng việc cắt giảm lãi suất đã không còn trên bàn đàm phán

Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) đã không tăng lãi suất, nhưng cuộc chiến đã "ảnh hưởng đáng kể đến chính sách tiền tệ" bằng cách hạn chế khả năng nới lỏng và củng cố lập trường "cao hơn trong thời gian dài hơn" . Đến tháng 3 năm 2026, thị trường kỳ vọng Fed sẽ cởi mở hơn với ý tưởng tăng lãi suất vào cuối năm, mặc dù các quan chức Fed đã nói trong biên bản cuộc họp tháng 3 rằng họ vẫn thấy khả năng có một lần cắt giảm . Chủ tịch Fed chi nhánh Minneapolis, Neel Kashkari, đã cảnh báo rằng một cuộc chiến kéo dài có thể thúc đẩy lạm phát và hạn chế dư địa điều hành của ngân hàng trung ương .

Bức tranh còn khiếm khuyết

Vẫn còn những khoảng trống bằng chứng. Dữ liệu lạm phát toàn diện và phản ứng chính sách của ngân hàng trung ương từ Pakistan và Philippines không có sẵn trong các nguồn được thu thập cho giai đoạn cuối tháng 5 và đầu tháng 6 năm 2026. Đây là những khoảng trống bằng chứng đáng kể đã được biết đến, ảnh hưởng đến việc hạch toán đầy đủ các tác động kinh tế của chiến tranh.

Một sự chuyển dịch không có lối thoát rõ ràng

Tốc độ của sự xoay trục này là điều đáng chú ý. Trước tháng 2 năm 2026, SARB đang cắt giảm lãi suất, BOK đã giữ nguyên nhưng nghiêng về hướng trung lập, và ECB nhận thấy lạm phát ở mức khoảng 2% . Chỉ trong vòng ba tháng, việc thắt chặt đang được tiến hành hoặc đã được định giá trên thị trường. Cơ chế cực kỳ đơn giản: một cú sốc nguồn cung năng lượng làm tăng giá dầu và chi phí vận chuyển, trực tiếp đẩy lạm phát lên cao và đe dọa làm bung neo các kỳ vọng lạm phát, điều này buộc các ngân hàng trung ương phải chống lại nó bằng lãi suất cao hơn ngay cả khi tăng trưởng chậm lại .

Tổng Giám đốc IMF Kristalina Georgieva đã nắm bắt được tâm trạng mới vào đầu tháng 4, cảnh báo các ngân hàng trung ương hãy chiến đấu với lạm phát ngay cả khi phải hy sinh tăng trưởng nếu các kỳ vọng có nguy cơ vượt khỏi tầm kiểm soát . Logic đó hiện đang diễn ra trong thời gian thực.