Thông điệp từ Vilnius: Nghị viện NATO ra tuyên bố mạnh mẽ, sẵn sàng cho Hội nghị Ankara

Kỳ họp Mùa xuân của Nghị viện NATO (NATO PA) đã khép lại tại Vilnius (từ 29/5 đến 1/6/2026) với việc thông qua một tuyên bố cuối cùng đầy tham vọng, mang tên "Ủng hộ bước nhảy vọt về răn đe và phòng thủ: Chương trình nghị sự của nghị viện cho một NATO mạnh mẽ hơn" . Văn kiện này, đóng vai trò như một bản khuyến nghị trực tiếp từ các nghị sĩ tới Hội nghị thượng đỉnh sắp tới của khối tại Ankara, đã vạch ra một lộ trình cương quyết, tập trung vào củng cố phòng thủ tập thể, tăng tốc đầu tư quân sự và duy trì sự thống nhất chính trị không lay chuyển.

Nga: Mối đe dọa chiến lược trực tiếp và lâu dài

Đánh giá trọng tâm trong tuyên bố đã xóa bỏ mọi sự mơ hồ về Moskva. Văn kiện mô tả Nga là "mối đe dọa trực tiếp, chiến lược và dài hạn đối với an ninh châu Âu-Đại Tây Dương" . Nhận định này dựa trên cuộc chiến tranh xâm lược toàn diện dai dẳng của Điện Kremlin chống lại Ukraine, một hành động bị lên án là vi phạm luật pháp quốc tế một cách trắng trợn. Vượt ra ngoài chiến trường truyền thống, nội dung của tuyên bố còn ghi nhận các hoạt động quân sự liều lĩnh của Nga gần biên giới đồng minh và các chiến dịch gây bất ổn trên diện rộng. Tuyên bố trích dẫn cụ thể các vụ xâm nhập bằng thiết bị bay không người lái gần đây như một sự leo thang cụ thể của mối rủi ro này, ảnh hưởng trực tiếp tới lãnh thổ của các đồng minh bao gồm Litva và Romania .

Chủ tịch Nghị viện NATO Marcos Perestrello nhấn mạnh trong suốt kỳ họp rằng trách nhiệm cuối cùng cho những sự cố lan tỏa này và môi trường an ninh nguy hiểm hoàn toàn thuộc về Nga . Tuyên bố làm rõ rằng Liên minh không coi mối đe dọa từ Nga như một cuộc khủng hoảng nhất thời, mà là một điều kiện mang tính cấu trúc, đòi hỏi một sự tái cân chỉnh vĩnh viễn về tư thế của NATO.

Răn đe và Phòng thủ: Thúc đẩy "Bước nhảy vọt"

Để đối phó với các mối đe dọa đã được xác định, tuyên bố vượt ra khỏi những cam kết ủng hộ chung chung, thay vào đó là yêu cầu một cuộc nâng cấp mang tính chuyển đổi trong tư thế quân sự của các đồng minh. Văn kiện cụ thể kêu gọi một "bước nhảy vọt" về răn đe và phòng thủ. Trọng tâm địa lý được đặt nặng vào sườn phía đông, nơi năng lực phòng thủ phía trước của NATO đang được liên tục tăng cường .

Nội dung văn kiện kiên quyết đòi hỏi một cam kết sắt đá, không thể thương lượng đối với phòng thủ tập thể theo Điều 5 của Hiệp ước Washington. Như một ưu tiên cụ thể cho Hội nghị thượng đỉnh Ankara sắp tới, Tổng thống Litva Gitanas Nausėda đã thúc giục rằng Kế hoạch Phòng thủ Tên lửa và Phòng không Tích hợp của NATO mới phải là một kết quả then chốt cần đạt được, làm nổi bật nhu cầu cấp thiết phải che chắn lãnh thổ đồng minh khỏi các mối đe dọa trên không tiên tiến . Điều này phản ánh một sự chuyển dịch từ những tín hiệu chính trị sang yêu cầu về các kế hoạch quân sự cụ thể và có thể triển khai được.

Ukraine: Một ưu tiên tuyệt đối cho sự ổn định

Tuyên bố nhấn mạnh rằng một nước Ukraine mạnh mẽ, có chủ quyền và độc lập là yếu tố sống còn đối với sự ổn định rộng lớn hơn của khu vực châu Âu-Đại Tây Dương . Duy trì sự ủng hộ dài hạn cho Ukraine đã được Chủ tịch Nghị viện NATO xác định là một trong bốn ưu tiên nghị viện rõ ràng. Thông điệp từ Vilnius rất rõ ràng: chiến thắng và chủ quyền của Ukraine có mối liên hệ trực tiếp tới an ninh của các đồng minh. Đây là một cách định hình kết nối viện trợ quân sự không phải như là từ thiện, mà như một sự đầu tư trực tiếp vào vành đai phòng thủ của chính NATO. Phó Tổng thư ký NATO Radmila Shekerinska đã củng cố quan điểm này bằng cách tuyên bố rằng sự đổi mới trên chiến trường của Ukraine cho thấy sự thích ứng liên tục cần thiết cho khả năng răn đe hiện đại .

Các mối đe dọa hỗn hợp: Cuộc chiến dưới ngưỡng xung đột quân sự

Trong khi mối đe dọa thông thường là nghiêm trọng, tuyên bố dành sự chú ý đáng kể tới cuộc chiến ngầm đang được tiến hành chống lại các xã hội đồng minh. Văn kiện nêu rõ rằng "các cuộc tấn công mạng, phá hoại, ép buộc kinh tế và các chiến thuật hỗn hợp khác nhắm vào xã hội các đồng minh mỗi ngày" . Sự thừa nhận về một chiến dịch gây bất ổn dai dẳng, đa lĩnh vực này đại diện cho một đồng thuận của nghị viện rằng ranh giới giữa hòa bình và xung đột đang bị các đối thủ độc tài cố tình xóa nhòa.

Tuyên bố đặc biệt hoan nghênh các bước đi nghiệp vụ của NATO để chống lại điều này. Nó ca ngợi việc khởi động kịp thời chiến dịch Baltic Sentry và thành lập Lực lượng Đặc nhiệm X của NATO, cả hai đều được thiết kế để tăng cường bảo vệ cơ sở hạ tầng trọng yếu ở Biển Baltic và vô hiệu hóa mối đe dọa từ hạm đội bóng ma của Nga .

Ngân sách: Từ nghĩa vụ 2% tới hiện thực 5%

Kỳ họp đã vạch ra một đường lối cứng rắn về kinh tế quốc phòng. Tuyên bố tái khẳng định rằng "mục tiêu chi tiêu 2% GDP không phải là một yêu cầu tùy chọn mà là một nghĩa vụ ràng buộc" đối với mọi công dân của Liên minh . Nhìn về tương lai, các nghị sĩ đã ủng hộ mạnh mẽ đường cơ sở tài khóa mới được thiết lập tại Hội nghị thượng đỉnh The Hague 2025, trong đó cam kết các đồng minh đầu tư 5% GDP hàng năm cho quốc phòng vào năm 2035 .

Quan trọng hơn, văn kiện Vilnius thúc đẩy việc đẩy nhanh lộ trình này. Nó hối thúc các đồng minh vận hành hóa cam kết 5% một cách khẩn trương và tạo ra các kế hoạch quốc gia đáng tin cậy để đạt được nó sớm hơn nhiều so với thời hạn cuối cùng là năm 2035 . Các nghị sĩ định hình mức tăng chi tiêu khổng lồ này không phải như một mục tiêu chính trị, mà như một điều kiện tiên quyết cho sự sẵn sàng tác chiến mà NATO yêu cầu theo các kế hoạch khu vực cốt lõi của mình.

Sự tái khẳng định vai trò lãnh đạo của Italia

Trong bối cảnh rộng lớn hơn của kỳ họp, Italia đã phát đi tín hiệu về ý định chuyển từ một tư thế phòng thủ thận trọng truyền thống sang một vai trò lãnh đạo chủ động hơn. Phái đoàn Italia đã tích cực tham gia trong suốt kỳ họp tại Vilnius, với việc Hạ viện Italia công bố toàn văn tuyên bố và các tài liệu trù bị liên quan .

Sự tái can dự chính trị này được kết hợp với những tín hiệu tài chính. Chỉ vài ngày trước kỳ họp, Ngoại trưởng Antonio Tajani xác nhận rằng Italia "sẵn sàng tăng cường chi tiêu quốc phòng để đạt được ngưỡng 5% GDP của NATO" . Tuy nhiên, ông Tajani đi kèm tham vọng này với một yêu cầu về sự linh hoạt ngân sách lớn hơn từ EU đối với các quy tắc chi tiêu liên quan đến năng lượng, cho thấy bài toán cân bằng chính trị nội địa mà Italia cần giải quyết để đáp ứng các mục tiêu đầu tư quân sự lịch sử của Liên minh .

Con đường tới Ankara: Một hội nghị thượng đỉnh đòi hỏi kết quả

Kỳ họp Mùa xuân được cấu trúc một cách rõ ràng như một bài tập định hình của nghị viện cho Hội nghị thượng đỉnh NATO sắp tới tại Thổ Nhĩ Kỳ. Tuyên bố đóng vai trò như một ủy quyền lập pháp tới những người đứng đầu chính phủ các nước đồng minh, yêu cầu rằng Ankara phải tạo ra các kết quả quân sự cụ thể thay vì những lời lẽ chính trị hoa mỹ. Lời kêu gọi của Tổng thống Litva Nausėda về một Kế hoạch Phòng thủ Tên lửa và Phòng không đã hoàn thiện là hiện thân cho tâm trạng này .

Hợp tác NATO-EU: Bổ sung, không trùng lặp

Về quan hệ thể chế, các nghị sĩ đã đi trên một lằn ranh cẩn trọng. Tuyên bố dựa trên khuôn khổ của Tuyên bố chung về Hợp tác NATO-EU để dung hòa khả năng phục hồi quân sự và dân sự . Trong khi hoan nghênh các nỗ lực quốc phòng đang phát triển của châu Âu như một yếu tố bổ sung, văn kiện đưa ra một cảnh báo thể chế rõ ràng: quốc phòng châu Âu phải tăng cường sức mạnh cho NATO, chứ không phải trùng lặp với nó. Nó cũng nhấn mạnh thêm rằng sự hiện diện quân sự của Hoa Kỳ tại châu Âu vẫn giữ tầm quan trọng then chốt, bác bỏ mọi hàm ý rằng quyền tự chủ chiến lược của châu Âu có thể phải trả giá bằng mối quan hệ xuyên Đại Tây Dương .