Nghịch lý thị trường: Cỗ máy AI kéo chứng khoán lên đỉnh cao nhất mọi thời đại, còn 'cơn khát' dầu thô đẩy giá vọt qua 93 USD - Kịch bản nào cho nhà đầu tư?

Việc đình chỉ này diễn ra chỉ vài ngày sau khi Tổng thống Trump được cho là đã gửi trả lại các bản sửa đổi cho một thỏa thuận đề xuất nhằm mở rộng lệnh ngừng bắn rộng hơn giữa Mỹ và Iran, và có khả năng mở lại eo biển Hormuz . Khi các cuộc đàm phán đó nay đã đóng băng và các chiến dịch quân sự đang mở rộng, con đường hướng tới giảm leo thang căng thẳng — và khôi phục dòng chảy dầu mỏ bình thường — đã bị thu hẹp đáng kể.

Dầu mỏ: Một cuộc khủng hoảng nguồn cung đang ở thời điểm nguy hiểm nhất

Thị trường dầu mỏ lập tức hấp thụ tin tức này. Giá dầu Brent tương lai đã tăng hơn 2% trong phiên giao dịch sớm tại châu Á vào ngày 1/6, leo lên trên ngưỡng 93 USD/thùng . Nhưng đây chỉ là diễn biến mới nhất trong một cuộc khủng hoảng kéo dài hàng tháng. Eo biển Hormuz, nơi vận chuyển gần 20% nguồn cung dầu toàn cầu, vẫn đang bị gián đoạn về mặt chức năng — không phải bị phong tỏa vật lý, nhưng hiệu quả là đã đóng cửa với hầu hết các tàu chở dầu do các mối đe dọa từ Iran và việc hủy bỏ bảo hiểm .

Thời điểm này đặc biệt nguy hiểm. JPMorgan đã cảnh báo vào giữa tháng 5 rằng tồn kho dầu thương mại tại các nước phát triển có thể "tiến gần đến mức căng thẳng vận hành" vào đầu tháng 6 . Saudi Aramco cũng riêng biệt cảnh báo rằng tồn kho xăng và nhiên liệu máy bay toàn cầu có thể đạt "mức thấp nghiêm trọng" trước mùa cao điểm lái xe mùa hè . Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) ghi nhận rằng "lượng dự trữ đệm đang co lại nhanh chóng trong bối cảnh gián đoạn liên tục có thể báo hiệu các đợt tăng giá trong tương lai" .

Ngân hàng Bank of America ước tính thị trường năng lượng toàn cầu hiện đang thiếu hụt khoảng 14 đến 15 triệu thùng dầu mỗi ngày . Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), trong một đánh giá ngày 2/6, đã cảnh báo rằng "giá nhiên liệu sẽ tiếp tục tăng cho đến khi các biến số này được giải quyết" .

Chứng khoán: Cơn sốt AI của Nvidia lấn át nỗi sợ chiến tranh

Trong bối cảnh rủi ro địa chính trị leo thang, chứng khoán Mỹ không chỉ giữ vững vị thế mà còn đẩy lên các mức kỷ lục. Chỉ số S&P 500 lần đầu tiên chạm ngưỡng 7.600 điểm, được thúc đẩy bởi điều mà một nhà phân tích gọi là "cơn sốt tuyệt đối trong giao dịch trí tuệ nhân tạo" . Chỉ số Nasdaq Composite tăng điểm, trong khi Chỉ số Công nghiệp Dow Jones giảm nhẹ 0,3% do các cổ phiếu chu kỳ liên quan đến dầu mỏ tụt lại phía sau đà tăng của nhóm công nghệ .

Chất xúc tác chính là Nvidia. Cổ phiếu này đã tăng 3,9% vào ngày 1/6 sau khi CEO Jensen Huang công bố một con chip AI mới nhắm vào thị trường PC — một động thái được mô tả là đưa "những cỗ máy hàng thập kỷ tuổi bước vào kỷ nguyên AI" . Thông báo này đã đủ sức mạnh để lấn át các tin tức chiến tranh tiêu cực và nâng đỡ các chỉ số chính, kéo dài một đợt tăng giá đã tạo ra 11 lần đóng cửa kỷ lục cho S&P 500 trong tháng 5 .

Các thị trường châu Á cũng diễn biến theo cùng một kịch bản. Chỉ số Kospi của Hàn Quốc tăng 1,3% lên mức cao kỷ lục mới, Nikkei 225 của Nhật Bản tiến 0,5%, và các nhà đầu tư được mô tả là "phần lớn phớt lờ căng thẳng leo thang" để tập trung vào sự lạc quan về AI .

Tại sao lại có sự phân kỳ — và nó có thể kéo dài bao lâu?

Hai câu chuyện này đang vận hành trên hai đường ray riêng biệt vì chúng tác động đến các phần khác nhau của thị trường thông qua các cơ chế khác nhau:

• Sự hưng phấn với AI là một câu chuyện thuần túy của thị trường chứng khoán. Các thông báo về chip của Nvidia, nhu cầu điện toán đám mây bùng nổ, và lời hứa rộng lớn hơn về trí tuệ nhân tạo đang thúc đẩy kỳ vọng lợi nhuận và dòng tiền đổ vào lĩnh vực công nghệ — một ngành có mức độ tiếp xúc trực tiếp tối thiểu với nguồn cung dầu ở Trung Đông.
• Cú sốc giá dầu là một cú sốc nguồn cung với các rủi ro thứ cấp ngày càng tăng. Giá dầu thô cao hơn cuối cùng sẽ lan tỏa vào lạm phát, chi tiêu tiêu dùng và biên lợi nhuận doanh nghiệp, nhưng những hiệu ứng đó cần nhiều quý để hiện thực hóa đầy đủ. Hiện tại, các nhà đầu tư chứng khoán đang đặt cược rằng cơn sốt giao dịch AI sẽ vượt qua được những ảnh hưởng đó.

Ván cược này không phải là không có rủi ro. Ngân hàng Thế giới (World Bank) ghi nhận rằng cuộc chiến Iran năm 2026 đã làm tăng thêm ước tính 0,8% vào lạm phát toàn cầu thông qua các hiệu ứng giá dầu . Mô hình kịch bản của Cục Dự trữ Liên bang Dallas (Dallas Fed) cho thấy việc eo biển Hormuz bị gián đoạn trong hai quý sẽ đẩy giá dầu WTI lên đỉnh điểm 132 USD/thùng vào tháng 7/2026 và cộng thêm 0,79 điểm phần trăm vào lạm phát PCE toàn phần .

Kịch bản từ các nhà phân tích: Từ hòa bình nhanh chóng đến trường hợp tệ nhất

Biên độ các kết quả đáng tin cậy rộng một cách bất thường:

Điểm chung: các kịch bản đã xấu đi trong những tuần gần đây. Goldman Sachs, trước đó giả định việc bình thường hóa vào giữa tháng 5, nay dự kiến việc khởi động lại vào cuối tháng 6 . HSBC nâng dự báo giá Brent trung bình cả năm lên 95 USD, với lý do "lượng hàng tồn kho sụt giảm lớn hơn, việc tái lấp đầy hậu chiến khó khăn hơn và phần bù rủi ro cao hơn" .

Rủi ro trước mắt: Khủng hoảng tồn kho tháng 6 gặp nhu cầu mùa hè

Mối nguy hiểm cấp bách nhất được các nhà phân tích đánh dấu không phải là giá dầu dài hạn, mà là điều sẽ xảy ra trong vài tuần tới. Cảnh báo của JPMorgan về "đợt tăng giá phi tuyến tính và hoạt động mua vào hoảng loạn" phản ánh một mối lo ngại cụ thể về cấu trúc thị trường: khi tồn kho giảm xuống dưới mức vận hành tối thiểu, giá có thể nhảy vọt một cách đột biến thay vì di chuyển theo các bước tăng trơn tru .

Rủi ro đó xảy ra chính xác vào thời điểm mùa lái xe mùa hè bắt đầu ở Bắc bán cầu và khi Saudi Aramco đã cảnh báo về lượng tồn kho xăng và nhiên liệu máy bay "thấp nghiêm trọng" . Sự sụp đổ của các cuộc đàm phán hòa bình đã loại bỏ con đường hợp lý nhất để giảm bớt sự gián đoạn tại eo biển Hormuz trước khi các kho dự trữ đó bị kiểm tra đến giới hạn.

Nhà đầu tư nên theo dõi điều gì?

Ba động lực sẽ quyết định liệu sự phân kỳ hiện tại sẽ tiếp tục tồn tại hay sụp đổ:

1. Độ rộng của đợt tăng giá cổ phiếu AI. Đà tăng của thị trường chứng khoán vẫn tập trung cao độ vào một số ít cổ phiếu công nghệ vốn hóa lớn. Việc chỉ số Dow Jones sụt giảm vào ngày 1/6, ngay cả khi S&P 500 và Nasdaq tăng, cho thấy phạm vi tham gia hẹp đến mức nào . Nếu Nvidia hoặc các cổ phiếu liên quan đến AI khác chùn bước, sẽ có rất ít yếu tố khác giữ vững các chỉ số.

2. Ngưỡng giá dầu đủ sức phá vỡ một thứ gì đó. Cho đến nay, thị trường chứng khoán đã hấp thụ được mức giá dầu trên 90 USD. Nhưng nếu dầu thô đẩy lên 120 USD hoặc cao hơn — kịch bản trung bình của Bank of America — thì tác động đến chi tiêu tiêu dùng, biên lợi nhuận doanh nghiệp và kỳ vọng lạm phát sẽ trở nên khó lòng phớt lờ, ngay cả đối với những nhà đầu tư lạc quan nhất về AI.

3. Liệu các cuộc đàm phán có thể được khôi phục hay không. Việc đình chỉ ngày 1/6 không nhất thiết là vĩnh viễn. Các tín hiệu trái chiều đã xuất hiện trong cùng ngày, khi Tổng thống Trump khẳng định rằng các cuộc đàm phán hòa bình hậu trường vẫn đang tích cực diễn ra . Bất kỳ tiến triển đáng tin cậy nào hướng tới việc mở lại eo biển Hormuz đều có thể sẽ khiến giá dầu giảm và giảm bớt áp lực lên nền kinh tế nói chung — nhưng cho đến khi điều đó xảy ra, rủi ro vẫn nghiêng hẳn về chiều hướng tăng giá.

Các thị trường vào ngày 2/6/2026 đang đồng thời kể hai câu chuyện. Câu chuyện AI nói về một cuộc cách mạng công nghệ mà các nhà đầu tư tin rằng có thể thúc đẩy tăng trưởng lợi nhuận bất chấp địa chính trị. Câu chuyện dầu mỏ lại kể về một cú sốc nguồn cung xảy ra vào thời điểm tồi tệ nhất có thể, với lượng dự trữ đang cạn kiệt và nhu cầu cao điểm đang đến gần. Hai câu chuyện này có thể cùng tồn tại trong bao lâu — và câu chuyện nào cuối cùng sẽ chiếm ưu thế — sẽ là câu hỏi định hình thị trường trong mùa hè sắp tới.