EU và Trung Quốc bên bờ vực chiến tranh thương mại: Hé lộ quy tắc chuỗi cung ứng 30-40% và những rạn nứt nội bộ

"Đừng tập trung 100% nguồn cung của bạn vào một quốc gia," ông Séjourné nói với các doanh nghiệp EU sau cuộc họp với 27 bộ trưởng thương mại của EU vào ngày 22 tháng 5. Ông nói thêm rằng khả năng tìm nguồn cung từ nước ngoài của các công ty "cũng phải phụ thuộc vào các loại quốc gia khác và cả vào sản xuất của châu Âu" .

Đa dạng hóa nhà cung cấp: Quy tắc 30-40%

Trong số các đề xuất cụ thể nhất đang được thảo luận là các quy tắc chuỗi cung ứng mới sẽ định hình lại cơ bản cách các công ty châu Âu tìm nguồn cung ứng các linh kiện quan trọng. Theo các dự thảo sơ bộ, luật sẽ:

• Giới hạn việc mua sắm từ một nhà cung cấp duy nhất ở mức 30-40% tổng lượng mua
• Yêu cầu các công ty phải tìm nguồn cung linh kiện quan trọng từ ít nhất ba nhà cung cấp khác nhau
• Nghiêm cấm ba nhà cung cấp đó có trụ sở tại cùng một quốc gia

Các quy tắc này được thiết kế đặc biệt để giảm sự phụ thuộc vào các nhà sản xuất Trung Quốc và tăng cường an ninh kinh tế của EU . Những đề xuất này dự kiến sẽ được trình bày tại cuộc họp của Ủy ban châu Âu về Trung Quốc vào ngày 29 tháng 5, với khả năng được các nhà lãnh đạo EU thông qua tại hội nghị thượng đỉnh tháng 6 .

Liên minh do Pháp dẫn đầu thúc đẩy các công cụ nhanh hơn, rộng hơn

Vài ngày trước cuộc tranh luận của Ủy ban, một liên minh gồm năm quốc gia thành viên EU đã lưu hành một văn bản chung kêu gọi các công cụ phòng vệ thương mại cứng rắn hơn đáng kể. Nhóm này—Pháp, Ý, Tây Ban Nha, Hà Lan và Litva—đã thúc giục Brussels phản ứng quyết liệt hơn với cái mà họ gọi là "tình trạng dư thừa công suất công nghiệp mang tính hệ thống và cơ cấu", một cụm từ được hiểu rộng rãi là cách nói ngoại giao để chỉ Trung Quốc .

Văn bản này ủng hộ :

• Thuế khẩn cấp nhanh hơn
• Sử dụng rộng rãi hơn các biện pháp tự vệ trên toàn bộ các ngành
• Quyền hạn chống lẩn tránh mới để ngăn chặn việc né tránh các mức thuế hiện hành
• Bổ sung "an ninh kinh tế" như một tiêu chí chính thức để khởi động các cuộc điều tra thương mại

Năm quốc gia này vẫn cam kết với các thị trường mở và các quy tắc của WTO nhưng lập luận rằng các công cụ hiện có là quá chậm và quá hẹp để chống lại điều mà họ coi là tình trạng dư thừa công suất được nhà nước trợ cấp đang tràn ngập các thị trường châu Âu .

Sự đảo ngược đột ngột của Tây Ban Nha

Trong một diễn biến đầy kịch tính, Tây Ban Nha đã đảo ngược lập trường của mình chỉ trong vòng vài ngày sau khi ký vào văn bản của liên minh. Vào ngày 29 tháng 5, Bộ trưởng Kinh tế và Thương mại Tây Ban Nha Carlos Cuerpo tuyên bố rằng Madrid đã không cung cấp sự ủng hộ chính trị cho sáng kiến do Pháp hậu thuẫn, đánh dấu một sự đảo ngược đột ngột so với lập trường của nước này chỉ vài ngày trước đó .

Sự rút lui của Tây Ban Nha đã phơi bày những rạn nứt đáng kể trong cách tiếp cận của EU đối với Trung Quốc. Thủ tướng Tây Ban Nha Pedro Sánchez đã đến thăm Bắc Kinh lần thứ tư trong vòng bốn năm vào tháng 4 năm 2026, nâng cấp quan hệ song phương lên thành "Đối thoại Chiến lược"—chỉ định cấp cao nhất của Trung Quốc dành cho các đối tác thân cận . Tây Ban Nha rõ ràng ít đối đầu với Trung Quốc hơn so với các nền kinh tế lớn khác của EU, tìm cách định vị mình như một cầu nối thay vì một pháo đài .

Mô hình này đã khiến các nhà phân tích mô tả thế trận của Madrid như một "hàng rào phòng hộ kiểu châu Âu" (Europeanist hedge)—chấp nhận chẩn đoán vấn đề và ngôn ngữ giảm thiểu rủi ro của EU nhưng ưu tiên các lối thoát thông qua đàm phán và can dự có quản lý rủi ro hơn là cứng rắn đơn phương .

Những cảnh báo trả đũa của Trung Quốc

Bắc Kinh đã đáp trả những luận điệu leo thang của EU bằng các mối đe dọa trả đũa lặp đi lặp lại. Vào ngày 21 tháng 5, phát ngôn viên Bộ Thương mại Hà Á Đông đã cảnh báo rằng Trung Quốc sẽ thực hiện "các biện pháp đối phó kiên quyết" nếu EU áp dụng một công cụ thương mại mới nhắm vào các công ty hoặc sản phẩm của Trung Quốc .

"Nếu chúng ta gán nhãn thặng dư thương mại là 'dư thừa công suất', liệu EU có dư thừa công suất về ô tô, dược phẩm, rượu vang và mỹ phẩm không?" Ông Hà đặt câu hỏi sắc bén trong một cuộc họp báo thường kỳ .

Trung Quốc đã nhắc lại những cảnh báo này vào ngày 30 tháng 5, sau cuộc tranh luận nội bộ của Ủy ban, với tuyên bố của Bộ Thương mại: "Nếu EU nhất quyết đơn phương áp đặt các công cụ thương mại mới và áp dụng các hạn chế phân biệt đối xử, Trung Quốc sẽ kiên quyết trả đũa và thực hiện các biện pháp hiệu quả để bảo vệ lợi ích của chính mình" . Bộ này nói thêm rằng các kênh liên lạc Trung Quốc-EU vẫn mở, báo hiệu một đường lối ngoại giao song song bên cạnh các mối đe dọa .

Bộ Ngoại giao Trung Quốc cũng riêng biệt kêu gọi EU "tôn trọng cam kết của mình về thương mại tự do", lập luận rằng dù nhãn hiệu là gì—"giảm thiểu rủi ro", "giảm phụ thuộc" hay "mất cân bằng thương mại"—thì các chính sách đó đều mang bản chất bảo hộ, cuối cùng sẽ gây tổn hại cho người tiêu dùng châu Âu và làm suy yếu năng lực cạnh tranh công nghiệp .

Bối cảnh chính sách rộng hơn của EU

Sự leo thang phòng vệ thương mại này không diễn ra đơn lẻ. Chương trình làm việc năm 2026 của Ủy ban châu Âu đã công bố sẽ trình bày một đạo luật mua sắm công trong quý II năm 2026 để sửa đổi các quy tắc hiện hành . Một dự thảo báo cáo của Nghị viện châu Âu cũng đã thúc giục hành động mạnh mẽ hơn chống lại các thực thể ngoài EU khai thác trợ cấp nhà nước để đạt được lợi thế không công bằng trong quá trình mua sắm, bao gồm cả việc đánh giá chi phí độc lập bắt buộc đối với các hồ sơ dự thầu có giá thấp bất thường .

EU đã triển khai các công cụ chống trợ cấp chống lại Trung Quốc: vào năm 2024, Ủy ban đã áp đặt thuế đối kháng tạm thời đối với hàng nhập khẩu xe điện chạy bằng pin từ Trung Quốc sau một cuộc điều tra .

Điều gì sẽ xảy ra tiếp theo

Các đề xuất cụ thể được thảo luận vào ngày 29 tháng 5 dự kiến sẽ được hoàn thiện trước thềm Hội nghị thượng đỉnh các nhà lãnh đạo EU ngày 18-19 tháng 6, nơi những người đứng đầu nhà nước sẽ cân nhắc toàn bộ gói biện pháp. Tổng thống Pháp Emmanuel Macron đã đặt ra hội nghị thượng đỉnh tháng 6 như một hạn chót để thống nhất về một gói khởi động lại kinh tế, cảnh báo rằng nếu không có "triển vọng cụ thể và tiến bộ rõ rệt", Pháp sẽ theo đuổi "hợp tác tăng cường" với một nhóm nhỏ hơn các quốc gia sẵn sàng .

Thủ tướng Đức Friedrich Merz cho biết Berlin và Paris đang thống nhất về chiến lược thương mại đối với Trung Quốc—ủng hộ các biện pháp chống lại cạnh tranh không công bằng trong khi "kiên quyết bác bỏ chủ nghĩa bảo hộ hoàn toàn" . Cách diễn đạt cẩn trọng đó nắm bắt được căng thẳng cốt lõi mà EU đang đối mặt: làm thế nào để bảo vệ các ngành công nghiệp châu Âu khỏi tình trạng dư thừa công suất của Trung Quốc mà không gây ra một cuộc chiến thương mại toàn diện mà không bên nào có thể gánh nổi hậu quả.