Đợt bùng phát dịch Ebola tại CHDC Congo và Uganda: Cập nhật tình hình đến cuối tháng 5/2026

Ổ dịch được phát hiện lần đầu vào đầu tháng 5/2026 tại khu vực y tế Mongbwalu, tỉnh Ituri, miền Đông CHDC Congo, và được chính thức công bố bởi cả hai quốc gia vào ngày 15/5/2026 .

Số ca mắc và tử vong mới nhất (đến ngày 29–30/5/2026)

Dữ liệu từ các cơ quan y tế cho thấy quy mô đáng kể của đợt dịch:

• CHDC Congo: 125 ca xác nhận và 906 ca nghi ngờ; 17 ca tử vong đã được xác nhận và 223 ca nghi ngờ tử vong, trải rộng trên các tỉnh Ituri, Bắc Kivu và Nam Kivu .
• Uganda: 9 ca xác nhận, tất cả đều là ca bệnh xâm nhập từ Congo, và 1 ca tử vong .

Giới chức y tế cảnh báo gánh nặng thực tế có thể cao hơn đáng kể do năng lực xét nghiệm và giám sát hạn chế tại các khu vực bị ảnh hưởng bởi xung đột vũ trang . Phần lớn các ca bệnh vẫn nằm trong diện "nghi ngờ" vì không thể lấy mẫu kịp thời để gửi về phòng thí nghiệm phân tích.

Tia hy vọng: Ca bệnh đầu tiên hồi phục hoàn toàn

Trong bối cảnh ảm đạm, một tín hiệu tích cực đã xuất hiện. Vào ngày 27/5/2026, bệnh nhân Ebola đầu tiên được xác nhận đã hồi phục, rời bệnh viện và trở về với cộng đồng sau hai lần xét nghiệm âm tính. Thông tin này được bà Anais Legand, đại diện WHO, xác nhận với báo chí vào ngày 29/5 .

Đây là ca bệnh được xét nghiệm khẳng định đầu tiên sống sót trong đợt dịch này, mang lại hy vọng về hiệu quả của các biện pháp chăm sóc hỗ trợ tích cực. Các bác sĩ ở tuyến đầu cho biết họ không sử dụng thuốc đặc trị nào mà tập trung vào điều trị triệu chứng, và kỳ vọng sẽ có thêm nhiều bệnh nhân khác được xuất viện trong những ngày tới .

WHO họp khẩn và chuyến công du của Tổng giám đốc tới Kinshasa

Nhận thấy diễn biến phức tạp và tốc độ lây lan nhanh chóng, Tổng giám đốc WHO, Tiến sĩ Tedros Adhanom Ghebreyesus, đã tuyên bố đợt bùng phát này là Tình trạng Khẩn cấp Y tế Công cộng Quốc tế (PHEIC) vào ngày 17/5/2026. Đây là lần đầu tiên trong lịch sử, một Tổng giám đốc WHO tự mình đưa ra tuyên bố này trước khi triệu tập Ủy ban Khẩn cấp, vì tính cấp bách của tình hình .

Đến ngày 28/5/2026, Tiến sĩ Tedros đã đáp máy bay xuống thủ đô Kinshasa trong một chuyến công du chính thức nhằm hỗ trợ trực tiếp cho nỗ lực chống dịch quốc gia . Ngay khi đến nơi, ông mô tả ổ dịch là "cực kỳ phức tạp" và đưa ra một lời kêu gọi chưa từng có: kêu gọi các nhóm vũ trang ở miền Đông Congo thực hiện lệnh ngừng bắn nhân đạo để lực lượng y tế có thể tiếp cận người dân một cách an toàn . Ông cũng thúc giục cộng đồng quốc tế tăng cường tài trợ, đồng thời cảnh báo các quốc gia láng giềng đang đối mặt với "nguy cơ đặc biệt cao" .

Bộ trưởng Y tế Congo phản bác các đồn đoán gây hoang mang

Giữa làn sóng thông tin lo ngại, Bộ trưởng Y tế Công cộng, Vệ sinh và Phúc lợi Xã hội Congo, Tiến sĩ Roger Kamba, đã lên tiếng trấn an dư luận. Vào ngày 29/5, phát biểu tại tâm dịch Bunia, ông phản bác những thông tin cho rằng dịch bệnh đang "vượt khỏi tầm kiểm soát": "Tôi có nghe trên báo chí nói rằng đại dịch này 'mất kiểm soát'... điều đó không đúng" .

Tuy nhiên, ông Kamba cũng thừa nhận đợt bùng phát này chỉ mới ở giai đoạn đầu và có thể phải mất nhiều tháng để khống chế. Trước đó, chính ông cũng đã nhiều lần nhấn mạnh về mức độ nguy hiểm của chủng Bundibugyo, vốn có "tỷ lệ gây chết rất cao, có thể lên đến 50%" .

Những thách thức chính cản trở cuộc chiến chống dịch

Nỗ lực đẩy lùi dịch bệnh đang gặp phải vô vàn rào cản:

• Xung đột vũ trang và mất an ninh: Các nhóm vũ trang đang hoạt động tại các tỉnh Ituri và Bắc Kivu đã cản trở trực tiếp lực lượng ứng phó. Các quan chức WHO cảnh báo rằng hoạt động truy vết tiếp xúc đang thất bại vì tình trạng bất ổn khiến nhân viên y tế không thể tiếp cận phần lớn những người có nguy cơ . Tiến sĩ Tedros đã phải trực tiếp kêu gọi một lệnh ngừng bắn nhân đạo .
• Di dời dân cư hàng loạt: Xung đột triền miên đã khiến một lượng lớn người dân phải rời bỏ nhà cửa ở miền Đông Congo, vô tình tạo điều kiện cho virus lây lan sang các khu vực mới .
• Năng lực xét nghiệm hạn chế: Sự chênh lệch quá lớn giữa số ca nghi ngờ (hơn 900) và số ca được khẳng định trong phòng thí nghiệm (125) cho thấy điểm yếu trong hệ thống giám sát. Nhiều trường hợp tử vong xảy ra ở vùng sâu, vùng xa trước khi mẫu bệnh phẩm kịp được thu thập và vận chuyển về phòng thí nghiệm .
• Sự ngờ vực của cộng đồng và thiếu lương thực: Tiến sĩ Tedros cũng chỉ ra rào cản đến từ sự thiếu tin tưởng của một bộ phận người dân, cùng với tình trạng thiếu lương thực và địa hình hiểm trở, khiến công tác chống dịch thêm phần khó khăn .