Bão giá kép: Chiến tranh Iran, năng lượng tăng vọt và khí hậu cực đoan đồng loạt thổi bùng lạm phát tại châu Âu

Dầu mỏ bùng nổ từ “điểm nghẽn” Hormuz

Ngòi nổ trực tiếp cho cơn bão giá năng lượng chính là cuộc chiến tranh Iran, bùng phát vào cuối tháng 2 năm 2026. Cuộc xung đột đã khiến eo biển Hormuz, nơi trung chuyển khoảng 1/5 tổng lượng dầu thô toàn cầu, gần như tê liệt . Chỉ trong hai tháng, giá dầu Brent đã nhảy vọt từ vùng giá $60-65 trước chiến tranh lên vượt ngưỡng $110 mỗi thùng vào cuối tháng 4, thậm chí có thời điểm chạm mức đỉnh trên $126/thùng, tương đương mức tăng gần 55-60% . Ngân hàng Thế giới dự báo giá năng lượng tổng thể có thể tăng vọt tới 24% trong năm 2026, mức tăng khủng khiếp nhất kể từ cuộc xâm lược Ukraine của Nga .

Cú đấm bồi từ bàn ăn: Lương thực đắt đỏ vì khí hậu

Chưa dừng lại ở hóa đơn xăng dầu, người tiêu dùng châu Âu còn đối mặt với giá lương thực leo thang do biến đổi khí hậu. Một báo cáo từ Oxford Economics đã gióng lên hồi chuông cảnh báo rằng Eurozone có thể phải hứng chịu cú sốc giá lương thực tồi tệ nhất trong nhóm các nền công nghiệp phát triển (G7). Mô hình của họ ước tính các hiện tượng thời tiết cực đoan có thể cộng thêm tới 1,6 điểm phần trăm vào lạm phát thực phẩm hàng năm . Sức ép này càng trở nên nghiêm trọng khi nó đè lên nền tảng lạm phát thực phẩm vốn đã neo cao, trung bình 2,9% trong suốt năm 2025 và vẫn chưa thể quay về mức trước đại dịch . Nghiên cứu từ Trường Oxford Martin cũng chỉ ra rằng, tại một số quốc gia dễ bị tổn thương bởi mất mùa, giá thực phẩm đã bị đẩy lên tới 50–100% .

ECB quay xe: Từ tạm dừng sang thắt chặt

Trước sức ép nóng bỏng này, kỷ nguyên nới lỏng tiền tệ đã buộc phải kết thúc. ECB đã quyết định giữ nguyên lãi suất ở mức 2,00% vào tháng 4 năm 2026, tạm dừng chu kỳ cắt giảm trước đó để quan sát . Tuy nhiên, dư địa để trì hoãn không còn nhiều. Một cuộc thăm dò của Reuters công bố vào giữa tháng 5 cho thấy 59 trong số 70 nhà kinh tế được hỏi dự đoán sẽ có một đợt tăng lãi suất thêm 25 điểm cơ bản lên 2,25% tại cuộc họp ngày 11 tháng 6 . Thậm chí, thị trường cá cược Polymarket còn định giá xác suất tới 95% cho kịch bản ECB nâng lãi suất vào kỳ họp tới . Các khảo sát từ Bloomberg và Le Monde cũng đồng thuận rằng một đợt tăng lãi suất vào tháng 6 giờ đây đã trở thành kịch bản cơ sở .

Tăng trưởng bị cắt giảm trong “làn sương mù” bất ổn

Cái giá của cuộc chiến chống lạm phát là hy sinh đà tăng trưởng. Dự báo mùa xuân năm 2026 của Ủy ban Châu Âu đã nâng mức dự báo lạm phát Eurozone lên 3,0% cho cả năm, đồng thời hạ dự báo tăng trưởng GDP xuống chỉ còn vỏn vẹn 0,9% . Trên bình diện rộng hơn, Oxford Economics đã phải cắt giảm tới 0,6 điểm phần trăm trong dự báo chi tiêu tiêu dùng của nhóm G7 cho năm 2026, cảnh báo rằng gánh nặng từ giá năng lượng cao sẽ còn dai dẳng, khiến chi tiêu thấp hơn 0,3% so với xu hướng tiềm năng ngay cả sau hai năm nữa .

Lưu ý về dữ liệu: Mặc dù kỳ vọng lạm phát của người tiêu dùng nhảy vọt là một giả thuyết đáng quan ngại, tuyên bố về mức tăng cụ thể lên 4,0% không được xác nhận trực tiếp từ các nguồn dữ liệu trong kỳ tổng hợp này. ECB trong thông cáo tháng 4 có nhấn mạnh sẽ giám sát chặt chẽ kỳ vọng lạm phát, nhưng con số chi tiết chưa thể kiểm chứng.