Thủ tướng Ý thúc ép EU thắt chặt kiểm soát biên giới khi dịch Ebola Bundibugyo vượt 1,200 ca

Tuyên bố từ Văn phòng Thủ tướng Ý, Palazzo Chigi, nhấn mạnh tình hình dịch tễ học ở Trung Phi đòi hỏi "sự chú ý tối đa" từ tất cả các quốc gia thành viên . Thay vì chủ trương Ý đơn phương đóng cửa biên giới, bà Meloni đang thúc đẩy các quy tắc chung và phối hợp của EU về giám sát biên giới, cụ thể là để quản lý những người đến trực tiếp và gián tiếp từ các khu vực bị ảnh hưởng . Mục tiêu của bà là ngăn chặn một "mớ hỗn độn" các biện pháp quốc gia không tương thích, có thể tạo ra những lỗ hổng trong lá chắn phòng thủ của châu Âu trước các ca bệnh xâm nhập .

Ngoài yêu cầu về chương trình nghị sự thượng đỉnh, bà Meloni cũng đang thúc đẩy một cuộc họp trực tuyến khẩn cấp của các bộ trưởng y tế EU trong tuần tới . Về mặt hành động, Ý đã kích hoạt các giao thức sàng lọc sức khỏe đối với du khách đến từ CHDC Congo và Uganda, đồng thời công bố triển khai một đội y tế từ bệnh viện truyền nhiễm Spallanzani ở Rome tới Kinshasa để hỗ trợ kỹ thuật và cung cấp vật tư y tế .

Dịch bệnh đang lây lan nhanh đến mức nào?

Quỹ đạo lây lan của đợt bùng phát trong tháng 5 năm 2026 vô cùng dốc và đáng báo động:

• 15–16 tháng 5: Dịch chính thức được công bố với 246 ca nghi nhiễm và 80 ca tử vong nghi do virus trên khắp CHDC Congo và Uganda .
• 20 tháng 5: Gần 600 ca nghi nhiễm và 139 ca tử vong được báo cáo trong một đánh giá nguy cơ của ECDC .
• 21 tháng 5: WHO báo cáo 746 ca nghi nhiễm và 176 ca tử vong .
• 27 tháng 5: Con số leo lên 906 ca nghi nhiễm và 223 ca tử vong .
• 28 tháng 5: Bộ Y tế CHDC Congo công bố số liệu sửa đổi với 125 ca xác nhận và 17 ca tử vong trong số đó, cùng với 906 ca nghi nhiễm và 223 ca tử vong trong nhóm này .
• 29 tháng 5: Theo dõi cho thấy 225 ca xác nhận, 1.037 ca nghi nhiễm, và tổng cộng 241 ca tử vong trên cả hai quốc gia .

Điều này đồng nghĩa với mức tăng gần gấp 5 lần số ca nghi nhiễm và gấp 3 lần số ca tử vong chỉ trong vòng 14 ngày. Chủng Bundibugyo của virus Ebola đặc biệt đáng lo ngại vì hiện chưa có vaccine hay thuốc đặc trị, và WHO ước tính tỷ lệ tử vong của chủng này dao động từ 25% đến 50% .

Quy mô thực sự của đợt bùng phát có thể còn lớn hơn những gì các số liệu báo cáo thể hiện. WHO đã nhiều lần cảnh báo rằng tỷ lệ dương tính cao và số ca tử vong tại cộng đồng ngày càng tăng báo hiệu "một đợt bùng phát tiềm tàng lớn hơn nhiều so với những gì đang được phát hiện và báo cáo hiện nay" .

Phản ứng của các thể chế châu Âu cho đến nay

Ủy ban châu Âu đã lập một trang thông tin chuyên biệt về Dịch virus Ebola 2026 trên cổng thông tin Y tế Công cộng của mình, công nhận tình trạng PHEIC và nguy cơ xuyên biên giới . Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh châu Âu (ECDC) đã công bố một Bản Tóm tắt Đánh giá Nguy cơ, đánh giá nguy cơ đối với công dân EU/EEA là rất thấp nhưng cần có sự chuẩn bị sẵn sàng, và đã kích hoạt Hệ thống Cảnh báo và Phản ứng Sớm (EWRS) để cảnh báo các quốc gia thành viên . Các số liệu cụ thể về ngân sách tài trợ của EU hoặc số chuyên gia được triển khai cho đợt bùng phát này vẫn chưa được nêu chi tiết trong các nguồn tin hiện có.

Mâu thuẫn với các cơ quan y tế toàn cầu

Động thái thúc đẩy EU thắt chặt biên giới của bà Meloni đặt bà vào thế đối đầu trực tiếp với WHO và Tổ chức Hàng không Dân dụng Quốc tế (ICAO), cả hai đều đã cảnh báo rõ ràng không nên áp dụng các biện pháp như vậy.

Tổng giám đốc WHO đã tuyên bố đợt bùng phát là Tình trạng Khẩn cấp Y tế Công cộng Gây Quan ngại Quốc tế (PHEIC) vào ngày 17 tháng 5, nhưng nhấn mạnh rằng nó không đáp ứng các tiêu chí của một tình trạng khẩn cấp đại dịch . Ủy ban Khẩn cấp của Điều lệ Y tế Quốc tế (IHR), nhóm họp ngày 22 tháng 5, đã ban hành các Khuyến nghị Tạm thời khuyên không nên áp đặt các hạn chế đi lại hoặc thương mại nói chung, mô tả chúng là không cần thiết và tiềm ẩn tác dụng ngược đối với nỗ lực ứng phó dịch bệnh .

Tổ chức Hàng không Dân dụng Quốc tế (ICAO) đã củng cố lập trường này vào ngày 25 tháng 5, ra tuyên bố với tiêu đề "Các dịch vụ hàng không quốc tế vẫn an toàn trong bối cảnh dịch Ebola bùng phát" và kêu gọi các chính phủ "tuân thủ nghiêm ngặt các khuyến nghị của WHO", tránh các hạn chế phi lý đối với quyền hạ cánh, cất cánh hoặc bay qua . ICAO đã tích hợp các công cụ kỹ thuật số như khai báo y tế điện tử và quy trình biên giới không tiếp xúc vào hướng dẫn của mình như một giải pháp thay thế ưu tiên cho các lệnh cấm toàn diện .

Tuy nhiên, một số quốc gia đã phá vỡ khuyến cáo của WHO. Đến cuối tháng 5, Hoa Kỳ, Canada, Bahamas, Bahrain, Jordan và Rwanda đã công bố lệnh cấm nhập cảnh chính thức liên quan đến Ebola hoặc đình chỉ thị thực đối với du khách đến từ các khu vực bị ảnh hưởng, trong khi Thái Lan áp dụng biện pháp cách ly bắt buộc 21 ngày . Sự can thiệp của bà Meloni báo hiệu rằng áp lực đang gia tăng trong nội bộ châu Âu để hành động tương tự, ngay cả khi các cơ quan y tế cảnh báo rằng những biện pháp như vậy có thể ngăn chặn dòng chảy nhân lực và vật tư thiết yếu vào vùng dịch.

Ý hiện đang đứng ở trung tâm của một cuộc tranh luận chính sách ngày càng gay gắt: Liệu châu Âu nên ưu tiên an ninh y tế tối đa thông qua các biện pháp kiểm soát biên giới phối hợp, hay nên lắng nghe cảnh báo của WHO rằng việc đóng cửa với các quốc gia bị ảnh hưởng cuối cùng có thể còn nguy hiểm hơn là để ngỏ.