Nghiên cứu ECB: Chiến tranh Iran tạo 'vết sẹo kép' cho người tiêu dùng và doanh nghiệp Eurozone

Báo cáo nghiên cứu của Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) công bố ngày 29/5/2026 chỉ ra rằng, cuộc chiến Iran đang tạo ra một 'vết sẹo kép' (double scar) cho nền kinh tế Eurozone. Lý do là bởi người tiêu dùng trong khu vực, vốn đã bị tổn thương tâm lý nặng nề từ cuộc chiến Ukraine trước đó, giờ đây phản ứng nhanh và mạnh mẽ hơn rất nhiều với xung đột mới, khuếch đại các thiệt hại kinh tế. Một cú sốc tương tự có thể dẫn đến sự suy giảm sâu và nhanh hơn về chi tiêu, niềm tin và kỳ vọng lạm phát so với bối cảnh không có 'vết sẹo' ban đầu .

Dữ liệu từ Khảo sát Kỳ vọng Người tiêu dùng (CES) của chính ECB cho thấy, ngay khi căng thẳng leo thang, nhóm hộ gia đình này đã lập tức gia tăng sự chú ý tới biến động giá cả, mặc dù lạm phát lúc đó vẫn đang xoay quanh mức mục tiêu 2% .

Những phát hiện chính

Cơ chế 'vết sẹo kép' ở người tiêu dùng

• Những người đã kinh qua cú sốc giá năng lượng và lương thực từ chiến tranh Ukraine trở nên nhạy cảm hơn với bất ổn địa chính trị. Khi chiến tranh Iran nổ ra, kỳ vọng lạm phát và tăng trưởng của họ thay đổi đột ngột hơn hẳn so với lần đầu, cho thấy tác động kinh tế có thể trầm trọng hơn và đến nhanh hơn .
• Các cú sốc địa chính trị lặp đi lặp lại củng cố nỗi lo về tình trạng 'lạm phát đình trệ' (stagflation), trong đó các kỳ vọng ngắn hạn đặc biệt nhạy cảm . Nỗi sợ về việc giá cả leo thang trong khi tăng trưởng đình trốn khiến người dân có xu hướng thắt chặt hầu bao nhanh chóng hơn.

Kỳ vọng lạm phát

• Xung đột đã đẩy lạm phát tăng vọt trong ngắn hạn, chủ yếu thông qua giá năng lượng cao hơn . Chỉ số giá tiêu dùng hài hòa (HICP) của Eurozone được dự báo sẽ tăng đột biến lên 3,1% trong quý 2/2026, sau đó hạ nhiệt xuống 2,8% trong quý 3 .
• Người tiêu dùng: Kỳ vọng về lạm phát và tăng trưởng phản ứng dữ dội với các diễn biến chiến sự. Biểu đồ từ dữ liệu tháng 3/2026 cho thấy sự gia tăng mạnh về kỳ vọng lạm phát đi kèm với sự sụt giảm rõ rệt về kỳ vọng tăng trưởng .
• Doanh nghiệp: Một sự dịch chuyển lên trên rõ ràng được ghi nhận ở kỳ vọng lạm phát trong vòng một năm tới, nhưng kỳ vọng cho ba và năm năm tới hầu như không thay đổi. Điều này cho thấy các doanh nghiệp hiện coi tác động lên lạm phát chỉ là nhất thời . Tuy nhiên, nếu chiến tranh kéo dài nhiều tháng và làm gián đoạn nguồn cung nhiên liệu, hydro và heli, các công ty lo ngại nguy cơ một đợt bùng phát lạm phát mới tương tự như thời kỳ hậu COVID-19 .

Rủi ro ổn định tài chính

• Theo Báo cáo Đánh giá Ổn định Tài chính tháng 5/2026 của ECB, chiến tranh Iran và căng thẳng thương mại kéo dài có thể làm suy giảm tăng trưởng khu vực đồng euro, đẩy chi phí đi vay lên cao và thách thức khả năng duy trì ngân sách công của một số quốc gia thành viên .
• Xung đột đã làm gián đoạn nguồn cung năng lượng và hàng hóa toàn cầu, xói mòn triển vọng tăng trưởng và do đó đẩy lạm phát lên cao . Sự phụ thuộc lớn của châu Âu vào năng lượng nhập khẩu khiến khu vực này trở nên đặc biệt dễ bị tổn thương trước các cú sốc như vậy.

Triển vọng kinh tế rộng hơn

• Chiến tranh đã khiến triển vọng kinh tế trở nên bất ổn hơn đáng kể, với rủi ro tăng đối với lạm phát và rủi ro giảm đối với tăng trưởng kinh tế . Sự kết hợp này đặt ECB vào thế khó trong việc điều hành chính sách tiền tệ.
• Các tác động trung hạn phụ thuộc vào cường độ và thời gian của cuộc xung đột. Các kịch bản bất lợi thậm chí dự báo giá năng lượng có thể tăng gấp đôi hoặc gấp ba so với mức cuối năm 2025 .
• Các dự báo đồng thuận dựa trên khảo sát nhận định xung đột sẽ có tác động đáng kể đến lạm phát trong ngắn hạn, chủ yếu do giá năng lượng tăng .