EU vừa củng cố thị trường vốn nội khối vừa siết chặt phòng vệ thương mại với Trung Quốc: Hành động kép định hình châu Âu 2026

EU đang theo đuổi một chiến lược hai hướng rõ rệt – làm sâu sắc thêm hội nhập tài chính bên trong, đồng thời cứng rắn hơn trong phòng vệ thương mại với bên ngoài. Cả hai mặt trận này đều ghi nhận những bước tiến lập pháp cụ thể trong năm 2026.

Hợp nhất giám sát thị trường vốn

Ngày 4 tháng 12 năm 2025, Ủy ban châu Âu đã công bố "Gói hội nhập thị trường" như một phần trong chiến lược Liên minh Tiết kiệm và Đầu tư . Trọng tâm của gói này là một khuôn khổ giám sát hai cấp: Cơ quan Chứng khoán và Thị trường châu Âu (ESMA) sẽ trực tiếp giám sát những định chế thị trường vốn xuyên biên giới lớn nhất, trong khi các cơ quan quốc gia tiếp tục quản lý các thực thể nhỏ hơn, hoạt động nội địa .

• Chỉ thị tổng thể (Master directive) – sửa đổi ba chỉ thị nhằm hài hòa hóa các quy định quốc gia về công ty đầu tư, lạm dụng thị trường và bản cáo bạch .
• Quy định tổng thể (Master regulation) – sửa đổi 14 quy định để chính thức chuyển giao quyền giám sát các định chế xuyên biên giới mang tính hệ thống cho ESMA .
• Hội đồng châu Âu đã kêu gọi Ủy ban đảm bảo thực tiễn giám sát hội tụ trên toàn khối và hoàn tất đánh giá các điều kiện để ESMA giám sát hiệu quả những định chế mang tính hệ thống nhất .

Nhóm sáu nền kinh tế lớn nhất EU (Đức, Pháp, Ý, Tây Ban Nha, Hà Lan và Ba Lan), thường được gọi là nhóm E6, đã có những cuộc họp cấp bộ trưởng tài chính để tìm tiếng nói chung, thể hiện sự ủng hộ rộng rãi đối với nỗ lực tập trung hóa giám sát này, như một cách để khơi thông hội nhập thị trường vốn – một điểm nghẽn lâu năm của khối .

Mở rộng lá chắn phòng vệ thương mại với Trung Quốc

EU đang nhanh chóng triển khai hàng loạt biện pháp thuế chống bán phá giá và tự vệ, phần lớn trong số đó nhắm thẳng vào hàng xuất khẩu từ Trung Quốc.

Các động thái chống bán phá giá gần đây với Trung Quốc (năm 2026):

• Alumin nung chảy – thuế suất chính thức từ 88,7% đến 110,6%, đi kèm hạn ngạch thuế quan miễn thuế có giới hạn .
• Valine – thuế suất từ 31,3% đến 53,8% .
• Nến – thuế suất từ 56% đến 60% trong vòng năm năm .

Tự vệ toàn ngành: Biện pháp thép mới

• Tháng 5 năm 2026, Nghị viện và Hội đồng châu Âu đã đạt được thỏa thuận chính trị về biện pháp kế nhiệm cho hàng rào tự vệ thép sẽ hết hiệu lực vào ngày 30 tháng 6 năm 2026 .
• Hạn ngạch miễn thuế bị cắt giảm mạnh xuống còn 18,3 triệu tấn mỗi năm – tương đương mức giảm 47% so với mức của năm 2024 .
• Thuế suất ngoài hạn ngạch được tăng gấp đôi lên 50% .
• Biện pháp này áp dụng cho tất cả các nguồn gốc (trừ các nước thuộc Khu vực Kinh tế châu Âu - EEA), bao phủ 26 chủng loại sản phẩm, và đưa ra các yêu cầu truy xuất nguồn gốc chặt chẽ hơn với quy định "nấu và rót" (melt & pour) .

Chiến lược phòng vệ thương mại tổng thể

• Ủy ban châu Âu cũng đang soạn thảo những biện pháp mới đầy tham vọng, có thể buộc các công ty châu Âu đa dạng hóa chuỗi cung ứng, giảm phụ thuộc vào một quốc gia duy nhất – một động thái nhằm hạn chế sự lệ thuộc quá mức vào Trung Quốc. Một ý tưởng đang được thảo luận là đặt ngưỡng chỉ được mua tối đa 30%-40% linh kiện quan trọng từ một nhà cung cấp duy nhất .
• Một điều khoản tự vệ song phương cho Hiệp định EU-Mercosur cũng đã được Nghị viện thông qua vào ngày 10 tháng 2 năm 2026, bổ sung thêm một lớp công cụ vào bộ hộp phòng vệ thương mại .

Đạo luật Tăng tốc Công nghiệp (IAA)

Được Ủy ban châu Âu đề xuất vào ngày 4 tháng 3 năm 2026 (với mã hiệu COM(2026) 100), IAA là một quy định được thiết kế để củng cố năng lực cạnh tranh và sức chống chịu của nền công nghiệp EU .

Các mục tiêu và công cụ chính:

• Mục tiêu hàng đầu – nâng tỉ trọng sản xuất công nghiệp trong GDP của EU lên 20% vào năm 2035, từ mức khoảng 14,3% hiện nay .
• Ưu đãi "Made in EU" và hàm lượng carbon thấp – được đưa vào các gói mua sắm công để kích cầu đối với thép, xi măng, công nghệ sạch và xe điện sản xuất tại châu Âu hoặc có hàm lượng carbon thấp .
• Đẩy nhanh cấp phép – thiết lập một cổng thông tin số một cửa (digital one-stop shop) để xét duyệt nhanh các dự án công nghiệp .
• Sàng lọc FDI – một số khoản đầu tư trực tiếp nước ngoài quy mô lớn sẽ phải chịu rà soát có điều kiện .

Đạo luật này hiện vẫn đang trong tiến trình lập pháp: đã được Ủy ban thông qua, đang chờ ý kiến từ Ủy ban Kinh tế và Xã hội châu Âu, trước khi được Nghị viện và Hội đồng bỏ phiếu thông qua .