Khoảng Trống 12,7 Triệu USD: Bên Trong Lời Kêu Gọi Khẩn Cấp Của LHQ Cho Uganda Trong Cuộc Chiến Chống Chủng Ebola Chưa Có Vắc-xin

Lời kêu gọi khẩn cấp của Liên Hợp Quốc, diễn ra từ tháng 5 đến tháng 8 năm 2026, được thiết kế để tài trợ cho các can thiệp khẩn cấp, cứu người với sự hợp tác của chính phủ Uganda. Tài liệu kêu gọi nêu rõ, mặc dù các cơ quan Liên Hợp Quốc và các đối tác nhân đạo đã tái phân bổ 3,1 triệu USD cho các hành động trước mắt, kế hoạch ứng phó đang bị cản trở nghiêm trọng bởi khoảng trống 12,7 triệu USD còn lại .

Số tiền này nhằm mục đích mở rộng quy mô giám sát, năng lực xét nghiệm, quản lý ca bệnh, và sự tham gia của cộng đồng trên khắp các quận có nguy cơ cao. Đánh giá của chính Liên Hợp Quốc thẳng thắn ghi nhận rằng "nguồn lực y tế trong nước hạn hẹp, bị ảnh hưởng kép bởi việc cắt giảm tài trợ y tế quốc tế," là một trở ngại đáng kể trong việc mở rộng quy mô hoạt động trong khoảng thời gian quan trọng này .

Một loại virus không có 'lưới an toàn': Lỗ hổng vắc-xin của Bundibugyo

Thách thức cốt lõi của đợt bùng phát này mang tính sinh học. Virus Bundibugyo là một loài ebolavirus riêng biệt, khác với chủng Zaire, chủng mà các loại vắc-xin được phê duyệt như Ervebo và các thuốc điều trị như Inmazeb đang có sẵn. Đối với bệnh do virus Bundibugyo, hiện chưa có biện pháp đối phó y tế nào được cấp phép .

WHO đã xác nhận vào ngày 17 tháng 5 năm 2026 rằng mặc dù công việc đang được tiến hành để thử nghiệm các ứng cử viên vắc-xin và thuốc điều trị đầy hứa hẹn, chưa có loại nào được phép sử dụng . Việc thiếu một tấm khiên dược phẩm này đặt áp lực cực lớn lên các biện pháp can thiệp phi dược phẩm. Do đó, toàn bộ nỗ lực ứng phó hoàn toàn phụ thuộc vào việc nhanh chóng xác định ca bệnh, truy vết hàng trăm người tiếp xúc—chỉ riêng ở Uganda đã có hơn 300 người đang được theo dõi tích cực—và tuân thủ nghiêm ngặt các quy trình kiểm soát và phòng ngừa nhiễm khuẩn tại các cơ sở y tế .

Tình trạng dễ bị tổn thương này trở nên rõ ràng khi virus lây lan sang các nhân viên y tế ở Kampala. Hai ca được xác nhận mới nhất ở Uganda tính đến ngày 25 tháng 5 là những nhân viên y tế người Uganda làm việc tại một cơ sở y tế tư nhân ở thủ đô, làm nổi bật mối nguy hiểm đối với những người tuyến đầu không có vắc-xin bảo vệ .

Gánh nặng nhân đạo: Ca bệnh và sự lây lan

Bức tranh dịch tễ học tính đến cuối tháng 5 năm 2026 cho thấy một đợt bùng phát bất đối xứng rõ rệt.

Tại Uganda, tình hình vẫn được kiểm soát nhưng mong manh. Tất cả bảy ca xác nhận đều có liên quan trực tiếp đến ổ dịch ở DRC. Chuỗi lây nhiễm bao gồm một tài xế và một nhân viên y tế phơi nhiễm với một bệnh nhân người Congo đã tử vong vào ngày 11 tháng 5, và sau đó là sự lây truyền cục bộ lây nhiễm cho hai nhân viên y tế khác .

Tại DRC, dịch bệnh đã lan rộng hơn rất nhiều. Tính đến ngày 27 tháng 5, quốc gia này báo cáo 1.086 ca nghi ngờ và 119 ca xác nhận, với virus lây lan từ tâm dịch ở tỉnh Ituri đến các tỉnh Bắc Kivu và Nam Kivu . Các con số tổng hợp vẽ nên một bức tranh tỉnh táo: hơn 1.200 tổng số ca nghi ngờ và xác nhận, và ít nhất 264 người tử vong trên cả hai quốc gia .

Cam kết viện trợ toàn cầu: Hàng tỷ USD được kêu gọi, hàng triệu USD được giải ngân

Cộng đồng quốc tế đã đáp trả bằng một mạng lưới phức tạp các cam kết tài chính, mặc dù việc giải ngân và tính kịp thời vẫn là những mối lo ngại.

Hoa Kỳ: Mỹ nổi lên như nhà tài trợ đơn lẻ lớn nhất trong giai đoạn cấp tính. Vào ngày 28 tháng 5 năm 2026, Bộ Ngoại giao Mỹ công bố thêm 80 triệu USD cho các đối tác bao gồm UNICEF, Chương trình Lương thực Thế giới, World Vision, và Tổ chức Di cư Quốc tế để mua sắm thiết bị bảo hộ cá nhân (PPE), vật tư chẩn đoán, và hỗ trợ sàng lọc biên giới . Động thái này được đưa ra sau cam kết 50 triệu USD trước đó để tài trợ cho tối đa 50 đơn vị điều trị Ebola trong vùng dịch . Tính cả khoản viện trợ y tế song phương 23 triệu USD ban đầu, tổng cam kết của Mỹ đã vượt quá 112 triệu USD trong vòng chưa đầy hai tuần .

Africa CDC và Liên Hợp Quốc: Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Châu Phi (Africa CDC) đã kêu gọi gần 319 triệu USD cho một cuộc ứng phó toàn lục địa bao gồm DRC, Uganda và Nam Sudan. Đến cuối tháng 5, chỉ có khoảng 10% số tiền đó—khoảng 32 triệu USD—đã được đảm bảo . Riêng biệt, Quỹ Ứng phó Khẩn cấp Trung ương (CERF) của Liên Hợp Quốc đã phân bổ 60 triệu USD để đẩy nhanh việc kiểm soát dịch trên khắp Trung Phi . Trong một cuộc họp cấp bộ trưởng cấp cao, các chính phủ và đối tác quốc tế đã công bố tổng cộng khoảng 498,8 triệu USD cam kết, mặc dù đây là những lời hứa và không phải tất cả đều được chỉ định cụ thể cho lời kêu gọi của Liên Hợp Quốc tại Uganda .

Tác động của việc cắt giảm tài trợ y tế trên diện rộng

Một lớp phức tạp ẩn bên dưới tình trạng khẩn cấp trước mắt là sự xói mòn năng lực nền tảng của hệ thống y tế. Các báo cáo chỉ ra rằng việc cắt giảm các chương trình viện trợ nước ngoài của Mỹ, vốn là một đóng góp lớn trong lịch sử cho ngành y tế Uganda, đã làm suy yếu ngân sách y tế của nước này và khả năng triển khai một phản ứng nhanh với đầy đủ nguồn lực . Một quan chức cấp cao của Mỹ thừa nhận rằng Washington đã cam kết khoảng 23 triệu USD viện trợ song phương ban đầu, nhưng việc cắt giảm viện trợ nước ngoài trên diện rộng là một hạn chế được trích dẫn rộng rãi trong chính tài liệu kêu gọi của Liên Hợp Quốc .

Sự hội tụ của một chủng virus chưa có vắc-xin, một lỗ hổng tài chính tức thời lên tới hàng triệu đô la, và bối cảnh hỗ trợ hệ thống y tế bị suy giảm tạo ra một thời điểm mong manh duy nhất cho nỗ lực ứng phó của Uganda. Khoảng trống 12,7 triệu USD trong lời kêu gọi của Liên Hợp Quốc không chỉ là một con số tài chính; nó đại diện cho một trở ngại trực tiếp trong việc triển khai các đội phản ứng nhanh, trang bị cho nhân viên y tế, và truy vết những người tiếp xúc có thể đang ủ bệnh—một căn bệnh mà hiện tại chưa có thuốc chữa.