Khủng hoảng LNG toàn cầu 2026: Vì sao thế giới đứng trước một mùa hè năng lượng khốc liệt?

Thị trường LNG toàn cầu cuối tháng 5/2026 đã rơi vào một cuộc khủng hoảng đa chiều với mức độ nghiêm trọng chưa từng thấy. Một cú sốc địa chính trị đã thổi bay khoảng 1/5 nguồn cung toàn cầu khỏi thị trường, đúng vào lúc một đợt nắng nóng khắc nghiệt và đến sớm bắt đầu đẩy nhu cầu làm mát ở châu Á lên cao. Trong khi đó, châu Âu – thường đóng vai trò là người mua cân bằng cho thế giới – bước vào mùa bơm khí dự trữ với lượng tồn kho thấp nhất trong 5 năm, đặt lục địa này vào thế cực kỳ yếu trong cuộc đua tranh giành những chuyến hàng khan hiếm. Sự kết hợp này đang tạo ra một vòng xoáy thắt chặt, nơi giá cả tăng vọt, thiếu hụt nguồn cung và cuộc chiến đấu giá xuyên lục địa không chỉ là nguy cơ, mà đã thực sự diễn ra.

Eo biển Hormuz: Cú sốc chủ đạo

Yếu tố lớn nhất và mang tính chi phối là việc eo biển Hormuz gần như bị phong tỏa. Kể từ khi cuộc chiến giữa Mỹ-Israel và Iran nổ ra vào tháng 3/2026, dòng tàu chở LNG qua điểm nghẽn hàng hải trọng yếu này phần lớn đã bị đình trệ. Hậu quả là hơn 80 triệu tấn LNG mỗi năm (Mtpa) từ Vịnh Ba Tư—tương đương khoảng 20% nguồn cung LNG toàn cầu—đang bị mắc kẹt sau bức tường rủi ro địa chính trị và bảo hiểm .

Đây không phải là một sự gián đoạn cục bộ. Các nhà phân tích của Wood Mackenzie mô tả đây là cú sốc nguồn cung năng lượng toàn cầu lớn nhất trong nhiều thập kỷ, sánh ngang với quy mô cắt giảm khí đốt đường ống của Nga vào châu Âu năm 2022 . Một vài tín hiệu nhỏ về sự gia tăng chuyến tàu qua eo biển vào giữa tháng 5 chỉ mang lại sự cứu trợ rất hạn chế; giới quan sát thị trường nhấn mạnh lượng cung bổ sung này là nhỏ giọt và không đủ để tái cân bằng thị trường .

Làm trầm trọng thêm vấn đề, thiệt hại vật chất đối với cơ sở hạ tầng LNG của Qatar đã biến một gián đoạn vận tải thành hạn chế sản xuất dài hạn. Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), cuộc khủng hoảng này sẽ khiến thị trường LNG "thắt chặt" ít nhất cho đến năm 2027 .

Châu Âu cạn kiệt dự trữ: Tấm đệm gần như biến mất

Châu Âu bước vào mùa nạp khí mùa hè với một vị thế yếu chưa từng có. Các cơ sở dự trữ khí đốt của EU chỉ đầy khoảng 37–38% tính đến cuối tháng 5/2026, mức thấp nhất vào mùa xuân trong 5 năm qua và thấp hơn khoảng 16 điểm phần trăm so với mức bình thường theo mùa là khoảng 55% . Tồn kho của Đức có thời điểm tụt xuống chỉ còn 20% trong mùa đông, và khu vực Tây Bắc Âu nói chung kết thúc mùa rút khí ở mức thấp nhất trong nhiều năm .

Tốc độ bơm khí bổ sung cũng đang chạm đáy lịch sử. Dữ liệu từ Gas Infrastructure Europe cho thấy vào các ngày 12, 13 và 14 tháng 5, khối lượng bơm ròng đạt mức thấp nhất từng được ghi nhận cho những ngày này . Một kỷ lục buồn khác lại được thiết lập vào ngày 20 tháng 5 . Với mức thâm hụt sâu như vậy và nguồn cung toàn cầu khan hiếm, châu Âu phải đối mặt với yêu cầu bơm hàng ngày lên tới gần 3.600 GWh để đạt được mục tiêu dự trữ 90% theo quy định của EU vào ngày 1 tháng 11 .

Nhận thấy sự bất khả thi này trong điều kiện hiện tại, Ủy ban châu Âu đã phải nới lỏng chỉ thị, yêu cầu các quốc gia thành viên hướng tới mục tiêu 80%, với một số được phép xuống thấp tới 70% . Các nhà phân tích đã thẳng thắn cảnh báo: nếu gián đoạn ở Hormuz tiếp tục kéo dài thêm ba tháng, châu Âu không thể trụ vững nếu không có những biện pháp cắt giảm nhu cầu đáng kể hoặc nguồn cung thay thế .

Nắng nóng châu Á và nguy cơ El Niño

Về phía nhu cầu, một đợt nắng nóng gay gắt và đến sớm trên khắp châu Á đang hút các chuyến hàng LNG về phía đông. Nhu cầu điện đỉnh điểm của Ấn Độ đã chạm mức kỷ lục 270,82 GW vào ngày 21 tháng 5, đánh dấu kỷ lục ngày thứ tư liên tiếp, được thúc đẩy bởi việc sử dụng điều hòa không khí tăng vọt . Các dự báo mùa hè chỉ ra nhiệt độ cao hơn bình thường trên khắp lục địa, với hình thái thời tiết El Niño đe dọa làm cho tình hình càng thêm nóng bức .

Đông Nam Á được cho là sẽ cảm nhận tác động đầu tiên. Trung tâm Khí tượng Chuyên ngành ASEAN đã dự báo nhiệt độ trên mức trung bình trong giai đoạn tháng 3-5 trên hầu hết khu vực hải đảo và đất liền Đông Nam Á—nơi sinh sống của hơn nửa tỷ người . Nhu cầu làm mát cao hơn đang thúc đẩy các nhà nhập khẩu ở Việt Nam, Thái Lan và Singapore tìm kiếm thêm các chuyến hàng giao ngay với giá cao, ngay cả khi nguồn cung thông thường từ Qatar của họ đã bị cắt đứt .

Nếu nắng nóng cực đoan kích hoạt nhu cầu mạnh mẽ hơn từ Trung Quốc, nước mua LNG lớn nhất thế giới, hoặc Nhật Bản, nước mua lớn thứ hai, thì sự cạnh tranh có thể tăng mạnh . Các nhà phân tích của Kpler lưu ý rằng sự trở lại của El Niño là một biến số chính làm tăng thêm rủi ro cho cán cân LNG và than vốn đã eo hẹp của châu Á .

Cuộc chiến giá cả và an ninh năng lượng bị định hình lại

Giá cả đã và đang tăng

Giá LNG giao ngay châu Á đã ở mức khoảng 19 USD/triệu đơn vị nhiệt Anh (MMBtu) cho kỳ giao hàng tháng 5 vào đầu tháng 4 . Sự kết hợp giữa mất nguồn cung dai dẳng và nhu cầu do nắng nóng đã giữ giá ở mức cao, và các dự báo đều rất ảm đạm. Morgan Stanley dự báo giá chuẩn JKM sẽ đạt 30 USD/MMBtu trong quý 3/2026 và tăng thêm lên 32,50 USD/MMBtu trong quý 4 . Tại châu Âu, các nhà phân tích của ICIS ước tính kịch bản eo Hormuz bị đóng cửa có thể đẩy giá chuẩn TTF lên trên 90 Euro/MWh .

Châu Á đang trả giá cao hơn châu Âu

Mức chênh lệch giá ngày càng nới rộng vào tháng 5/2026 cho thấy thị trường giao ngay châu Á đang giao dịch ở mức giá cao hơn so với châu Âu, một tín hiệu rõ ràng rằng các chuyến hàng đang được chuyển hướng khỏi lục địa già và đến với những người mua châu Á sẵn sàng trả giá cao hơn . Châu Âu cần bơm một lượng lớn khí đốt trong suốt mùa hè, nhưng với nhu cầu châu Á tăng mạnh và nguồn cung khan hiếm, khả năng thu hút các chuyến hàng LNG linh hoạt của họ bị hạn chế nghiêm trọng. Mỹ đã trở thành nhà cung cấp chủ lực cho châu Âu, chiếm 63% lượng LNG nhập khẩu của lục địa này trong quý 1/2026, nhưng chỉ riêng các chuyến hàng từ Mỹ là không đủ để lấp đầy khoảng trống .

Các nền kinh tế dễ tổn thương đối mặt rủi ro lớn nhất

Nam Á nằm trong số những khu vực bị ảnh hưởng nặng nề nhất. Phân tích của Wood Mackenzie cho thấy Ấn Độ, Pakistan và Bangladesh đối mặt với tình trạng thiếu hụt 2-3 triệu tấn LNG trong quý 3/2026 so với dự báo trước khủng hoảng, do lượng hàng bị gián đoạn từ Qatar không thể thay thế . Các quốc gia Đông Nam Á với tiềm lực tài chính yếu hơn có thể bị đẩy bật hoàn toàn khỏi thị trường giao ngay. Bản thân châu Âu cũng không tránh khỏi tổn thương: Wood Mackenzie cảnh báo rằng tình trạng thiếu hụt dầu và LNG kéo dài đến hết quý 3 có thể gây ra một cuộc suy thoái nông trên toàn cầu trong nửa cuối năm 2026 .

Hệ thống LNG toàn cầu hiếm khi phải đối mặt với một tập hợp áp lực chặt chẽ đến vậy: một cú sốc nguồn cung với quy mô lịch sử, nhu cầu làm mát tăng nhanh chóng, và một tấm đệm dự trữ chiến lược đã bị rút cạn từ trước. Biến số lớn nhất xuyên suốt mùa hè này chính là thời gian phong tỏa eo biển Hormuz. Nếu eo biển mở cửa trở lại sớm, thị trường vẫn sẽ thắt chặt nhưng có thể tránh được những kịch bản cực đoan. Nếu không, thế giới đối mặt với nguy cơ khủng hoảng nguồn cung thực sự trước khi mùa đông tới.