Vì sao chiến tranh Iran buộc các ngân hàng trung ương toàn cầu từ bỏ kế hoạch giảm lãi suất?

Chiến tranh giữa Mỹ và Iran nổ ra vào ngày 28/02/2026 đã thổi bay cuốn sách kịch bản chính sách tiền tệ toàn cầu. Các ngân hàng trung ương vốn dự kiến sẽ tiếp tục nới lỏng lãi suất trong năm 2026 giờ đây đã đồng loạt phanh gấp, chuyển sang một lập trường 'diều hâu' đồng nhất: án binh bất động và quan sát. Vấn đề cốt lõi là một cái bẫy lạm phát đình trệ kinh điển: giá năng lượng tăng vọt đòi hỏi phải thắt chặt chính sách, nhưng sự bất ổn kinh tế do chiến tranh gây ra lại yêu cầu sự thận trọng. Chưa có ngân hàng trung ương lớn nào thực sự tăng lãi suất, nhưng sự đồng thuận đã rất rõ ràng – động thái tiếp theo nhiều khả năng là tăng, chứ không phải giảm.

Xu hướng toàn cầu: Cùng nhau tạm dừng

Cuộc chiến Iran đã đẩy giá dầu thô Brent tương lai lên trên 100 USD/thùng và khiến giá xăng trung bình tại Mỹ vượt qua ngưỡng 4,38 USD/gallon . Cú sốc năng lượng này đã buộc mọi cơ quan tiền tệ lớn phải gần như đồng loạt suy nghĩ lại. Các chu kỳ nới lỏng bị bỏ ngỏ, dự báo lạm phát bị điều chỉnh tăng mạnh, và các nhà hoạch định chính sách công khai cảnh báo rằng việc tăng lãi suất đã trở lại bàn nghị sự. Mấu chốt chung là nỗi lo về lạm phát dai dẳng do chi phí năng lượng thúc đẩy, càng trở nên trầm trọng hơn với nhiều nền kinh tế khi đồng nội tệ suy yếu so với đồng USD mạnh.

Ngân hàng Trung ương Hàn Quốc: Tình thế lạm phát đình trệ sách giáo khoa

Quyết định tháng 4/2026 của Ngân hàng Trung ương Hàn Quốc (BOK) là bức tranh thu nhỏ hoàn hảo cho tình thế khó khăn chung toàn cầu. BOK đã nhất trí giữ nguyên lãi suất cơ bản ở mức 2,50% trong lần thứ bảy liên tiếp, kéo dài thời gian tạm dừng bắt đầu từ tháng 7/2025 . Chỉ vài tuần trước đó, trước khi chiến tranh nổ ra, BOK đã hai lần cắt giảm lãi suất và phát tín hiệu về một lộ trình nới lỏng; cuộc xung đột đã hoàn toàn đảo ngược quỹ đạo đó .

Các nhà hoạch định chính sách chỉ ra rằng chiến tranh đang đồng thời đẩy giá dầu và tỷ giá đồng Won lên cao, tạo ra cả áp lực tăng lạm phát và nguy cơ suy giảm tăng trưởng. Lạm phát hàng năm của Hàn Quốc đã tăng tốc lên 2,2% trong tháng 3/2026, cao hơn mục tiêu 2,0% của ngân hàng trung ương, được thúc đẩy bởi giá các sản phẩm dầu mỏ tăng vọt . Thống đốc BOK cảnh báo rằng lạm phát toàn phần hiện được dự kiến sẽ "vượt xa đáng kể" dự báo hồi tháng 2 và nguy cơ lạm phát đình trệ – tăng trưởng chậm lại đi kèm giá cả cao hơn – là "không thể loại trừ hoàn toàn" .

Suy đoán về việc tăng lãi suất đã quay trở lại Hàn Quốc. Vào tháng 3, cú sốc dầu mỏ đã khiến lợi suất trái phiếu tăng vọt và các nhà kinh tế cảnh báo rằng BOK có thể cần phải điều chỉnh tăng dự báo lạm phát và có khả năng thắt chặt thay vì cắt giảm thêm .

Cục Dự trữ Liên bang Mỹ: Từ cắt giảm đến 'viết sẵn' kịch bản tăng lãi suất

Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) đã thực hiện cú xoay trục 'diều hâu' ngoạn mục nhất. Tại cuộc họp tháng 3/2026, Fed giữ nguyên lãi suất quỹ liên bang trong phạm vi 3,50%–3,75%, nhưng giọng điệu lại thận trọng hơn nhiều so với dự đoán của thị trường . Đến tháng 4, sự thay đổi này đã cứng rắn hơn thành một cuộc thảo luận mở về việc tăng lãi suất.

Biên bản cuộc họp ngày 28-29/04 của Ủy ban Thị trường Mở Liên bang (FOMC) tiết lộ rằng phần lớn các nhà hoạch định chính sách cảm thấy "một số biện pháp thắt chặt chính sách có thể sẽ trở nên phù hợp" nếu lạm phát vẫn dai dẳng trên mục tiêu 2% . Chủ tịch Fed khu vực Austan Goolsbee và Beth Hammack đều nhấn mạnh vào đầu tháng 4 rằng cuộc chiến chống lạm phát đã trở lại là ưu tiên hàng đầu, xếp trên cả những lo ngại về thị trường lao động . Tân Chủ tịch Kevin Warsh, người sẽ tiếp quản sau cuộc họp cuối cùng của Jerome Powell, sẽ kế thừa một ủy ban không chỉ dừng lại ở việc tạm dừng mà đang tích cực nghiêng về hướng thắt chặt.

Toán học về giá dầu đang chi phối những luận điệu này. Fed chi nhánh Dallas ước tính rằng chiến tranh Iran làm tăng thêm 0,6 điểm phần trăm vào lạm phát toàn phần PCE năm 2026 . Oxford Economics đã mô hình hóa một kịch bản tồi tệ nhất—dầu ở mức 140 USD/thùng—sẽ đẩy lạm phát của Mỹ lên 5%, mức cao nhất kể từ tháng 3/2023, nhiều khả năng sẽ buộc Fed phải tăng lãi suất . Thị trường đã định giá không có đợt cắt giảm lãi suất nào trong năm 2026 .

Ngân hàng Trung ương Canada (BoC) cũng tham gia cùng Fed với một tuyên bố giữ nguyên lãi suất mang giọng điệu diều hâu vào tháng 3, khi Hội đồng Quản trị cảnh báo rằng nếu giá năng lượng duy trì ở mức cao, "chúng tôi sẽ không để cho tác động của chúng lan rộng và trở thành lạm phát dai dẳng" .

Ngân hàng Trung ương Châu Âu: Dự báo bị cắt giảm mạnh khi thực tế cắn trả

ECB đã giữ nguyên các mức lãi suất chủ chốt lần thứ sáu liên tiếp vào tháng 3/2026 nhưng đã nâng mạnh các dự báo lạm phát của mình. Kịch bản cơ sở mới dự kiến lạm phát toàn phần năm 2026 đạt trung bình 2,6%, tăng mạnh so với dự báo trước chiến tranh chỉ là 1,9% hồi tháng 12/2025 . Lạm phát lõi, không bao gồm năng lượng và thực phẩm, được dự báo ở mức 2,3% cho năm 2026 .

Những dự báo này thậm chí có vẻ đã lạc quan. Lạm phát toàn phần thực tế của khu vực đồng Euro đã đạt 3,0% vào tháng 4/2026, được thúc đẩy bởi mức tăng 10,9% so với cùng kỳ năm trước của giá năng lượng . Lạm phát lõi không bao gồm năng lượng ở mức 2,2% . Động lực chính là không thể nhầm lẫn: sau khi giảm 3,1% hồi tháng 2, lạm phát năng lượng đã bùng nổ lên 4,9% chỉ trong tháng 3 khi chiến tranh và sự đóng cửa gần như hoàn toàn eo biển Hormuz đẩy giá dầu và khí đốt tăng vọt .

Các dự báo cơ sở của ECB dựa trên giả định giá dầu và khí đốt sẽ đạt đỉnh ở khoảng 90 USD/thùng trong quý II/2026 và sau đó giảm dần . Tuy nhiên, vào thời điểm dự báo được công bố, dầu thô Brent đã giao dịch ở mức 112-115 USD/thùng . Bản thân ECB thừa nhận rằng trong một kịch bản nghiêm trọng—nơi giá năng lượng duy trì ở mức cao trong thời gian dài—lạm phát toàn phần của khu vực đồng Euro có thể lên tới 4,4% trong năm 2026 .

Chủ tịch ECB Christine Lagarde cảnh báo rằng chiến tranh có "tác động vật chất đến lạm phát trong ngắn hạn" . Bởi vì khu vực đồng Euro là một nhà nhập khẩu ròng lớn về năng lượng, một cuộc xung đột kéo dài ở Trung Đông là một lực cản đặc biệt mạnh, vừa đẩy giá lên cao, vừa làm giảm tiêu dùng và đầu tư .

Điều gì sẽ xảy ra tiếp theo: Một thế giới lạm phát đình trệ

Phản ứng đồng bộ của các ngân hàng trung ương hé lộ một thực tế duy nhất và đầy khó chịu: nền kinh tế toàn cầu đã tái bước vào một môi trường sốc cung mà các ngân hàng trung ương khó lòng dễ dàng quản lý. Tăng lãi suất để chống lại lạm phát do năng lượng thúc đẩy có nguy cơ kìm hãm tăng trưởng vào thời điểm nhu cầu vốn đã mong manh. Việc giữ nguyên lãi suất và hy vọng điều tốt đẹp nhất—chiến lược hiện tại—sẽ khiến các nhà hoạch định chính sách dễ bị tổn thương nếu giá dầu duy trì ở mức cao và kỳ vọng lạm phát bị bung neo.

Chủ tịch Fed New York John Williams đã thẳng thắn tóm tắt rủi ro này vào giữa tháng 4, cảnh báo rằng cuộc xung đột Trung Đông đặt ra nguy cơ về một "cú sốc cung lớn" có thể đồng thời làm tăng lạm phát và kìm hãm hoạt động kinh tế—định nghĩa trong sách giáo khoa về lạm phát đình trệ .

Tính đến giữa năm 2026, mọi ngân hàng trung ương lớn đều đã tạm dừng chu kỳ nới lỏng của mình. Nếu lạm phát do năng lượng thúc đẩy kéo dài đến mùa hè, câu hỏi sẽ chuyển nhanh từ "Liệu họ có giảm lãi suất không?" thành "Ai sẽ là người tăng lãi suất trước?".