Đợt nắng nóng lịch sử đẩy giá lúa mì tăng vọt khi vụ mùa Pháp đối mặt thiệt hại nghiêm trọng

Một đợt nắng nóng lịch sử, phá vỡ mọi kỷ lục đã bao trùm Tây Âu vào cuối tháng 5 năm 2026, đẩy nhiệt độ lên mức chưa từng có và ngay lập tức làm rung chuyển thị trường ngũ cốc toàn cầu. “Vòm nhiệt” đã tạo ra nền nhiệt cao hơn bình thường từ 10 đến 15°C, xô đổ các kỷ lục của tháng 5 tại Pháp, Anh, Tây Ban Nha, Đức và Ireland . Đối với Pháp, quốc gia sản xuất và xuất khẩu lúa mì lớn nhất Liên minh châu Âu (EU), đợt nắng nóng này giáng xuống vào một thời điểm then chốt: giai đoạn vào hạt – lúc hạt lúa mì vụ đông đang tích lũy tinh bột và protein và dễ bị tổn thương nhất trước nắng nóng cực đoan. Giá lúa mì tương lai châu Âu đã tăng vọt khi các nhà giao dịch định giá rủi ro cho vụ mùa đang chín, với hợp đồng lúa mì xay xát trên sàn Euronext Paris tăng điểm do lo ngại rằng đợt nắng nóng dữ dội cùng tình trạng khô hạn đi kèm sẽ vừa làm giảm năng suất, vừa ảnh hưởng đến chất lượng .

Thời điểm này rất then chốt vì lúa mì vụ đông của Pháp đang trong giai đoạn vào hạt hoặc cuối ra hoa khi đỉnh điểm nắng nóng xảy ra. Nhiệt độ lên tới 34–36°C tại các vùng trồng trọt chính bao gồm Nantes, Normandy và vùng bồn địa Paris . Đây là giai đoạn sinh trưởng nhạy cảm nhất với nhiệt trong vòng đời cây trồng, nơi mà sức ép nhiệt đẩy nhanh quá trình già hóa của cây, rút ngắn thời gian vào hạt, và trực tiếp làm giảm trọng lượng cũng như kích cỡ hạt. Khi nhiệt độ vượt quá 30–32°C trong giai đoạn này, cây có thể gặp tình trạng bất thụ ở hoa, thụ phấn kém, và phát triển các hạt “rỗng” hay teo tóp, làm giảm hiệu quả cả năng suất lẫn khối lượng riêng . Thiệt hại càng trầm trọng hơn bởi sức ép về độ ẩm; vòm nhiệt không mang lại cơn mưa có lợi nào cho phần lớn nước Pháp, và các chỉ số thực vật vệ tinh trước đó đã chỉ ra sự thiếu hụt nước ngay cả trước khi nắng nóng ập đến .

Các nhà phân tích tại DTN nhận định rằng “mối đe dọa đáng kể nhất từ đợt nắng nóng này là đối với năng suất lúa mì trong giai đoạn vào hạt” . Sự tập trung của kỷ lục nắng nóng ở miền tây nước Pháp, vựa lúa mì mềm quan trọng nhất của quốc gia này, khiến mức độ rủi ro càng tăng cao. Nếu mưa không quay trở lại vào đầu tháng 6 – một giai đoạn bị thị trường soi xét kỹ lưỡng – thì thiệt hại về năng suất có thể rất nghiêm trọng và cơ hội phục hồi của vụ mùa sẽ mất đi.

Các dự báo sản lượng vốn đã chịu nhiều sức ép

Đợt nắng nóng này làm trầm trọng thêm triển vọng vốn đã yếu hơn cho vụ thu hoạch lúa mì năm 2026 của châu Âu. Rất lâu trước khi nhiệt độ tăng vọt cuối tháng 5, các cơ quan dự báo chính thức đã liên tục hạ thấp kỳ vọng của mình.

Cơ quan Giám sát Mùa vụ EU (MARS): Trong dự báo đầu tiên cho năm 2026, công bố vào tháng 3, MARS dự báo năng suất lúa mì mềm trung bình của EU ở mức 5,98 tấn/ha (tấn trên mỗi héc-ta), giảm 5% so với năm 2025 . Đến bản tin ngày 19 tháng 5 – báo cáo cuối cùng được công bố trước đợt nắng nóng – kỳ vọng năng suất lúa mì mềm đã bị cắt giảm thêm xuống 6,01 tấn/ha, giảm từ mức 6,05 tấn/ha trong tháng trước, với lý do được MARS đưa ra là tình trạng khô hạn dai dẳng ở miền tây nước Pháp và Trung Âu . Bản tin tiếp theo của MARS vào ngày 22 tháng 6 sẽ là đánh giá chính thức đầu tiên ghi nhận toàn bộ tác động của đợt nắng nóng.

Hội đồng Ngũ cốc Quốc tế (IGC): Vào tháng 2 năm 2026, IGC đã công bố triển vọng sơ bộ cho niên vụ 2026/27 và đã cảnh báo về một cán cân cung-cầu lúa mì toàn cầu “thắt chặt hơn một chút”, được thúc đẩy bởi kỳ vọng sản lượng thu hoạch giảm và mức tiêu thụ tiếp tục tăng . Trước đó, IGC đã ước tính sản lượng lúa mì toàn cầu niên vụ 2025/26 ở mức kỷ lục 842 triệu tấn (MMT) , khiến cho bất kỳ sự sụt giảm nào so với cùng kỳ năm trước cũng trở nên đặc biệt quan trọng đối với tâm lý thị trường.

FAO và các tổ chức khác: Dự báo ngày 8 tháng 5 của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO) đã cắt giảm dự báo sản lượng lúa mì toàn cầu xuống còn 817 triệu tấn, giảm khoảng 2% so với cùng kỳ năm trước, đồng thời lưu ý rằng trên khắp EU, “tình trạng khô hạn kéo dài đã làm giảm triển vọng năng suất” . Ước tính tháng 3 năm 2026 của COCERAL dự kiến tổng sản lượng ngũ cốc của EU-27+Vương quốc Anh ở mức 298,8 triệu tấn, thấp hơn đáng kể so với 310,5 triệu tấn đã thu hoạch trong năm 2025 . Trong khi đó, báo cáo tháng 4 của Cơ quan Nông nghiệp Nước ngoài thuộc Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ (FAS/USDA) dự báo sản lượng ngũ cốc của EU niên vụ 2026/27 vào khoảng 277 triệu tấn, giảm rõ rệt từ mức 288,8 triệu tấn của niên vụ 2025/26 .

Tất cả các dự báo này đều được đưa ra trước khi vòm nhiệt cuối tháng 5 hình thành. Với việc các kỷ lục nhiệt độ giờ đây đã bị phá vỡ, nhiều đợt điều chỉnh giảm tiếp theo được dự báo rộng rãi.

Các yếu tố thị trường toàn cầu làm gia tăng sự bất định

Bên cạnh mối đe dọa thời tiết trước mắt, một số yếu tố đan xen đang khuếch đại sự biến động trên thị trường lúa mì toàn cầu. Đồng euro yếu hơn đang làm cho lúa mì định giá bằng đồng euro có tính cạnh tranh cao hơn trên trường quốc tế, có khả năng hỗ trợ giá trên sàn Euronext đồng thời làm phức tạp thêm triển vọng xuất khẩu. Sự bất định về triển vọng thương mại Mỹ-Trung – từ khả năng leo thang thuế quan đến triển vọng về các thỏa thuận mới – có thể làm dịch chuyển dòng chảy thương mại ngũ cốc toàn cầu một cách khó lường .

Tại Hoa Kỳ, các báo cáo Tiến độ Mùa vụ của USDA đã ghi nhận tình trạng xấu đi của lúa mì vụ đông đỏ cứng, đặc biệt là ở Kansas và các vùng đồng bằng phía Nam, làm thắt chặt nguồn cung lúa mì có hàm lượng protein cao toàn cầu. Sự suy giảm này tạo thêm một điểm áp lực khác vào lúc vụ mùa châu Âu đang chịu sức ép nghiêm trọng.

Nghiên cứu khoa học củng cố những gì các nhà giao dịch đang theo dõi trên thực địa. Một nghiên cứu công bố vào tháng 1 năm 2026 trên tạp chí Nature/PMC đã kết luận rằng nắng nóng cực đoan xung quanh thời điểm ra hoa hiện đang đe dọa năng suất lúa mì toàn cầu và các mô hình cho thấy năng suất suy giảm khoảng 6% cho mỗi độ C ấm lên trong các giai đoạn tái tạo nhạy cảm . Áp dụng vào mức dị thường 10–15°C, tiêu chuẩn đó cung cấp cho các nhà giao dịch một khuôn khổ định lượng để ước tính thiệt hại tiềm tàng.

Giờ đây, với các dự báo thời tiết đầu tháng 6 trong tay, thị trường sẽ dõi theo bất kỳ dấu hiệu mưa nào trên khắp nước Pháp. Nếu một hệ thống thời tiết đáng kể xuất hiện trong vòng một tuần đến mười ngày tới, một số tác động của sức ép nhiệt có thể được giảm thiểu phần nào. Không có mưa, sự sụt giảm năng suất từ đợt nắng nóng này sẽ chồng chất trực tiếp lên trên một nền dự báo vốn đã thấp hơn, làm tăng khả năng về những đợt cắt giảm sâu hơn trong ước tính sản lượng của EU và duy trì đà tăng giá mạnh kéo dài cho lúa mì châu Âu .