Lời cảnh báo sống còn: CEO Nordex thúc ép EU cấm turbine gió Trung Quốc theo 'Nguyên tắc nguồn gốc phương Tây'

Ngành công nghiệp điện gió châu Âu đang đứng trước một bước ngoặt sinh tử. Vào tháng 5 năm 2026, Tổng giám đốc điều hành của Nordex, ông José Luis Blanco, đã công khai yêu cầu Liên minh châu Âu áp đặt một lệnh cấm toàn diện đối với tất cả các turbine gió Trung Quốc tham gia vào các dự án năng lượng tái tạo kết nối với lưới điện châu Âu . Giải pháp mà ông đề xuất—gọi là "nguyên tắc nguồn gốc phương Tây"—sẽ đánh dấu một sự chuyển dịch quyết liệt, tạo ra một thị trường được bảo hộ cho các nhà sản xuất turbine châu Âu và Mỹ, thay vì chỉ dựa vào các biện pháp áp thuế chống bán phá giá và điều tra trợ cấp như hiện tại.

Cốt lõi trong lập luận của ông Blanco là một lời cảnh báo: châu Âu đang "mộng du" tiến vào một sự phụ thuộc chiến lược mà hậu quả có thể còn tồi tệ hơn cả sự phụ thuộc trước đây vào khí đốt tự nhiên của Nga. Ông nhấn mạnh rằng nếu không cắt giảm sự phụ thuộc vào Trung Quốc cho các công nghệ năng lượng sạch quan trọng, tình hình có thể trở nên "tồi tệ hơn cả những gì đã xảy ra với Nga về khí đốt" . Cách lập luận này, gắn chặt an ninh năng lượng với chính sách công nghiệp, đang ngày càng có sức nặng khi Brussels liên tục đẩy nhanh các hành động thương mại đối với thiết bị công nghệ sạch nhập khẩu từ Trung Quốc.

'Nguyên tắc nguồn gốc phương Tây' thực chất là gì?

Nguyên tắc mà ông Blanco cổ súy rất đơn giản: hạn chế hoặc cấm hoàn toàn thiết bị từ các nhà cung cấp không thuộc phương Tây, chủ yếu là các nhà sản xuất Trung Quốc, được sử dụng trong các trang trại gió của châu Âu, bất kể dự án đó có được tài trợ công hay hoàn toàn là của tư nhân . Trong cuộc trao đổi với tờ Financial Times, ông tuyên bố quy định này nên được áp dụng cho "tất cả công suất gió mới kết nối với lưới điện châu Âu, không chỉ các dự án được hỗ trợ công" .

Động thái này táo bạo hơn nhiều so với công cụ hiện tại của EU là Quy định về Trợ cấp Nước ngoài (FSR), vốn đã khởi động một cuộc điều tra chuyên sâu vào tháng 2 năm 2026 đối với Goldwind, nhà sản xuất turbine gió lớn thứ hai Trung Quốc . FSR cho phép Ủy ban châu Âu xem xét liệu sự hỗ trợ từ nhà nước của Bắc Kinh có giúp các công ty Trung Quốc bỏ thầu với giá thấp hơn các đối thủ châu Âu trong các cuộc đấu thầu công hay không. Nếu EU có thể chứng minh rằng "các khoản trợ cấp nước ngoài có thể bao gồm tiền viện trợ không hoàn lại, các khoản vay ưu đãi, miễn giảm thuế, và việc cung cấp hàng hóa và dịch vụ dưới giá thị trường," họ có thể áp dụng các biện pháp khắc phục .

Tuy nhiên, ông Blanco muốn một "bức tường lửa" pháp lý thực sự, chứ không chỉ là những cuộc điều tra theo từng trường hợp. Mô hình của ông phản ánh các yêu cầu về hàm lượng nội địa trong Đạo luật Giảm lạm phát của Mỹ, nhưng có một sự thay đổi lớn—đối tượng được bảo vệ sẽ là các nhà cung cấp "phương Tây" thay vì chỉ giới hạn trong nước Mỹ . Điều này đồng nghĩa với việc các turbine gió Trung Quốc, vốn thường có giá rẻ hơn từ 20% đến 50% so với hàng châu Âu, sẽ bị loại khỏi các gói thầu mua sắm của EU, bất kể từng nhà sản xuất có bị phát hiện bán phá giá hay nhận trợ cấp bất hợp pháp hay không.

Thực tế tài chính đằng sau lời kêu gọi

Quan điểm cứng rắn của ông Blanco phản ánh thực tế kinh tế khắc nghiệt mà các nhà sản xuất turbine châu Âu đang phải đối mặt. Ngành này đã thua lỗ triền miên trong nhiều năm. Siemens Gamesa, bộ phận điện gió của tập đoàn Siemens Energy, đã báo cáo khoản lỗ trước các khoản mục đặc biệt lên tới 1,78 tỷ Euro trong năm tài chính 2024—dù đã cải thiện hơn so với mức lỗ thảm khốc 4,35 tỷ Euro của năm trước đó, nhưng rõ ràng vẫn đang ngập trong sắc đỏ . Tổng mức lỗ của bốn nhà sản xuất turbine phương Tây lớn nhất—Vestas, Siemens Gamesa, GE và Nordex—đã từng vượt quá 5 tỷ Euro chỉ trong một năm, trên tổng doanh thu hơn 41 tỷ Euro .

Bản thân Nordex cũng không tránh khỏi vòng xoáy này. Công ty đã hòa vốn ở mức EBITDA vào năm 2023 sau khoản lỗ 244 triệu Euro của năm trước đó, nhưng vẫn tiếp tục đối mặt với áp lực thu hẹp biên lợi nhuận do chi phí nguyên liệu thô tăng cao và sự cạnh tranh khốc liệt về giá từ các đối thủ Trung Quốc . Giá turbine cao hơn trong các đơn hàng mới đã phần nào cải thiện triển vọng, nhưng động lực cạnh tranh cơ bản vẫn không hề thay đổi: các nhà sản xuất Trung Quốc như Goldwind và Envision đang tích cực đấu thầu các dự án ở châu Âu, và các công ty châu Âu khẳng định họ không thể cạnh tranh về giá nếu không có sự can thiệp của nhà nước .

Năm 2024 đã đánh dấu một bước ngoặt mang tính biểu tượng: lần đầu tiên các nhà sản xuất turbine phương Tây đánh mất vị trí dẫn đầu thị phần về tay các công ty Trung Quốc trong mảng lắp đặt điện gió trên bờ toàn cầu . Với vai trò là chủ tịch của WindEurope, cơ quan thương mại chính của ngành, ông Blanco đã nhiều lần cảnh báo rằng "việc mở rộng năng lượng gió sẽ được thực hiện ở Trung Quốc, chứ không phải ở châu Âu," nếu các hành động khẩn cấp không được thực hiện .

Lệnh hạn chế biến tần đã mở đường như thế nào

Đề xuất cấm của CEO Nordex không xuất hiện một cách đơn lẻ. Nó là một phần của làn sóng đồng bộ các hành động thương mại của EU nhằm vào thiết bị năng lượng sạch Trung Quốc, đã được xây dựng từ đầu năm 2024.

Vào tháng 5 năm 2026, EU đã thông qua các biện pháp hạn chế phân loại một số biến tần và linh kiện nguồn điện của Trung Quốc là "rủi ro cao", khiến chúng không đủ điều kiện cho các dự án cơ sở hạ tầng lưới điện quan trọng của EU . Đồng thời, Ngân hàng Đầu tư châu Âu và Quỹ Đầu tư châu Âu cũng thắt chặt các điều kiện tài trợ cho các dự án sử dụng thiết bị từ các "quốc gia có rủi ro cao" . Những hạn chế này được thúc đẩy bởi các lo ngại về an ninh mạng, với các báo cáo từ các tổ chức tư vấn cảnh báo rằng linh kiện lưới điện do Trung Quốc sản xuất—bao gồm cả biến tần và hệ thống điều khiển turbine gió—có thể gây ra rủi ro cho cơ sở hạ tầng năng lượng của châu Âu .

Lĩnh vực năng lượng mặt trời, vốn có lịch sử cọ xát thương mại lâu dài hơn giữa EU và Trung Quốc, cũng chứng kiến một loạt các hoạt động gần đây. EU đã tái áp dụng thuế tạm thời đối với các tấm pin mặt trời Trung Quốc vào tháng 6 năm 2025, và một cuộc điều tra rà soát cuối kỳ về thuế chống bán phá giá và chống trợ cấp đối với kính năng lượng mặt trời Trung Quốc vẫn đang diễn ra . Ủy ban châu Âu cũng đã khởi động một cuộc điều tra theo FSR vào tháng 4 năm 2024 đối với việc hai công ty Trung Quốc bị nghi ngờ đã đệ trình hồ sơ dự thầu không công bằng cho một công viên năng lượng mặt trời công suất 110 megawatt ở Romania .

Lời kêu gọi của ông Blanco về một lệnh cấm trực tiếp turbine gió Trung Quốc đi theo mô hình này nhưng nâng mức rủi ro lên đáng kể. Các hạn chế về biến tần nhắm vào các linh kiện bị coi là rủi ro cao; thuế pin mặt trời là các biện pháp chống bán phá giá đã được hiệu chỉnh; các cuộc điều tra FSR đối với turbine gió kiểm tra các trường hợp nghi ngờ có trợ cấp không công bằng cụ thể. Không có cách tiếp cận nào trong số này mạnh tay như sự loại trừ toàn diện mà ông Blanco hiện đang yêu cầu cho tất cả công suất gió mới.

Chiến lược rộng lớn hơn của EU: từ phòng vệ thương mại đến bảo hộ công nghiệp

Thúc đẩy từ CEO của Nordex nằm trong một chiến lược rộng lớn hơn của EU nhằm giảm thiểu rủi ro trong chuỗi cung ứng năng lượng sạch, thứ mà Brussels ngày càng coi là một lỗ hổng chiến lược. Vào cuối năm 2024, Liên minh châu Âu có 192 biện pháp phòng vệ thương mại chính thức có hiệu lực, bao gồm 124 biện pháp chống bán phá giá và 38 lần gia hạn các biện pháp này . Công nghệ năng lượng sạch đang chiếm tỷ trọng ngày càng tăng trong số này.

Ủy ban châu Âu hiện đang đồng thời tiến hành nhiều cuộc điều tra vào các thiết bị năng lượng mặt trời, gió và lưới điện của Trung Quốc, coi chuỗi cung ứng năng lượng sạch là một rủi ro phụ thuộc có thể so sánh với khí đốt của Nga . Quy định FSR, bắt đầu được áp dụng từ tháng 7 năm 2023, đã trở thành một công cụ quan trọng. Nó cho phép Ủy ban điều tra và khắc phục những biến dạng thị trường do trợ cấp nước ngoài gây ra trong mua sắm công và các tình huống thị trường khác . Ngoài cuộc điều tra về Goldwind, vào tháng 4 năm 2024, Ủy ban đã khởi động một cuộc điều tra rộng hơn đối với các nhà sản xuất turbine gió Trung Quốc, ban đầu kiểm tra các hành vi thương mại không công bằng tại năm thị trường: Bulgaria, Pháp, Hy Lạp, Romania và Tây Ban Nha .

Tuy nhiên, phản ứng chính sách vẫn còn phân mảnh. Một số tiếng nói trong giới hoạch định chính sách của EU ủng hộ một cách tiếp cận thiên về thị trường hơn. Một báo cáo chính sách của Hội đồng Quan hệ Đối ngoại châu Âu (ECFR) lập luận rằng châu Âu nên hướng tới việc "biến châu Âu trở thành thị trường cạnh tranh thực sự nhất thế giới cho năng lượng gió—bao gồm cả cho các công ty Trung Quốc," đồng thời phát triển các chuỗi cung ứng bền vững và linh hoạt . Sự căng thẳng giữa bảo hộ và cạnh tranh vẫn chưa được giải quyết.

"Nguyên tắc nguồn gốc phương Tây" của ông Blanco đại diện cho phiên bản quyết liệt nhất của con đường bảo hộ. Nó về cơ bản sẽ tạo ra một bức tường lửa pháp lý bao quanh các thị trường năng lượng tái tạo của châu Âu, từ bỏ vỏ bọc rằng chỉ riêng thuế chống bán phá giá hay điều tra trợ cấp có thể bảo tồn một ngành công nghiệp nội địa đang phải đối mặt với sự cạnh tranh sống còn. Liệu Brussels có áp dụng một biện pháp sâu rộng như vậy hay không vẫn còn là một ẩn số, nhưng các áp lực chính trị—từ thua lỗ của ngành, lo ngại an ninh lưới điện, cho đến bài học về sự phụ thuộc khí đốt Nga—đang tiếp tục đẩy EU tiến tới những hạn chế ngày càng chặt chẽ hơn đối với thiết bị công nghệ sạch Trung Quốc.