Lá thư Quốc khánh của ông Macron gửi ông Aliyev báo hiệu một sự hòa giải thận trọng

Cốt lõi của lá thư kết hợp hai tín hiệu ngoại giao: thứ nhất, mong muốn tái thiết lập quan hệ song phương vốn căng thẳng, và thứ hai, công khai ủng hộ tiến trình hòa bình Armenia – Azerbaijan, một lập trường mà Pháp vẫn duy trì nhưng đã gặp nhiều khó khăn trong việc thúc đẩy một cách hiệu quả . Đối với Baku, lá thư là một sự thừa nhận đáng hoan nghênh rằng Paris đang rời xa cái mà các quan chức Azerbaijan từ lâu mô tả là tư thế nghiêng hẳn về phía Armenia .

Một mối quan hệ bên bờ vực: Tại sao lá thư lại quan trọng

Giọng điệu hòa giải của lá thư được hiểu rõ nhất trong bối cảnh mối quan hệ Paris-Baku gần như đổ vỡ hoàn toàn giữa các năm 2023 và 2025. Căng thẳng đã leo thang vì nhiều lý do liên kết với nhau:

• Sự ủng hộ mạnh mẽ của Pháp dành cho Armenia: Paris là một trong những nước ủng hộ phương Tây mạnh mẽ nhất cho Yerevan, cung cấp viện trợ quân sự và kịch liệt lên án chiến dịch quân sự năm 2023 của Azerbaijan ở Nagorno-Karabakh. Baku thường xuyên cáo buộc Pháp có thái độ "thực dân kiểu mới" và từ bỏ mọi vỏ bọc trung lập .
• Trục xuất ngoại giao: Cuối năm 2023, cả hai nước đã trục xuất hai nhà ngoại giao của nhau trong một vòng xoáy leo thang "ăn miếng trả miếng" .
• Triệu hồi đại sứ và đấu khẩu công khai: Tháng 2 năm 2025, Pháp triệu hồi đại sứ tại Baku để tham vấn, cáo buộc Azerbaijan có "những hành động đơn phương" gây tổn hại quan hệ . Giai đoạn này được đánh dấu bằng những cuộc đấu khẩu công khai, bao gồm việc Tổng thống Aliyev lên án gay gắt Pháp trong hội nghị thượng đỉnh COP29, nơi ông cáo buộc chính phủ của ông Macron phạm phải "tội ác" tại các vùng lãnh thổ hải ngoại của mình .
• Pháp bị gạt khỏi vai trò trung gian hòa bình: Tháng 10 năm 2025, ông Aliyev tuyên bố từ Astana rằng Azerbaijan thấy "không có khả năng để Pháp đóng bất kỳ vai trò nào" trong tiến trình bình thường hóa quan hệ với Armenia, giáng một đòn nặng nề vào tham vọng khu vực của Paris .

Đến đầu năm 2026, Pháp rơi vào tình trạng bị cô lập về mặt ngoại giao tại một khu vực mà họ từ lâu tìm cách trở thành một nhà môi giới quyền lực chủ chốt.

Dấu hiệu tan băng: Dòng thời gian tái tiếp cận

Bất chấp những ồn ào công khai, một số sự kiện đã mở đường cho lá thư tháng 5 năm 2026 của ông Macron:

• Đối thoại không chính thức tại Tirana (tháng 5 năm 2025): Một cuộc trò chuyện không chính thức hiếm hoi giữa ông Macron và ông Aliyev bên lề hội nghị thượng đỉnh Cộng đồng Chính trị Châu Âu đã đánh dấu vết nứt đầu tiên trong mối quan hệ băng giá .
• Một đại sứ mới tại Baku (tháng 8 năm 2025): Pháp bổ nhiệm bà Sophie Lagoutte làm đại sứ mới, một động thái được Baku hiểu rộng rãi là tín hiệu cho một sự tái thiết lập quan hệ ngoại giao mà Paris mong muốn .
• Đột phá hòa bình tại Washington (tháng 8 năm 2025): Ông Aliyev và Thủ tướng Armenia Nikol Pashinyan, dưới sự chủ trì của Hoa Kỳ, đã ký tắt một thỏa thuận hòa bình 17 điều khoản và ký một tuyên bố chung cam kết bình thường hóa quan hệ. Pháp ngay lập tức và công khai hoan nghênh thỏa thuận do Mỹ làm trung gian, một bước tiến lớn để phù hợp với thực tế ngoại giao mới trên thực địa .
• Cuộc phỏng vấn của ông Aliyev với France 24 (tháng 2 năm 2026): Trong một tín hiệu công khai từ Baku, Tổng thống Aliyev tuyên bố rằng "Azerbaijan không tìm kiếm vấn đề gì với Pháp" và cho biết cả hai bên hiện đã ở vị thế tốt hơn để khôi phục quan hệ bình thường .
• Đối thoại chiến lược được nối lại (tháng 3 năm 2026): Các cuộc đàm phán cấp cao Pháp-Azerbaijan đã được nối lại, được cho là do xung đột Iran leo thang và kết quả là sự hội tụ của các lợi ích chiến lược .

Vào thời điểm lá thư của ông Macron đến, những nét phác thảo chung của một sự hòa giải dè dặt đã hiện rõ.

Địa chính trị đằng sau lá thư

Lá thư không chỉ là một cử chỉ thiện chí. Nó là sản phẩm của một bối cảnh địa chính trị mới đầy khắc nghiệt tại Nam Kavkaz. Tiến trình hòa bình Armenia – Azerbaijan, sau nhiều thập kỷ bế tắc, giờ đây chủ yếu do Hoa Kỳ, chứ không phải Pháp hay Nhóm Minsk của OSCE, làm trung gian. Nghị viện Châu Âu đã ghi nhận rằng một "nền hòa bình lâu dài" hiện được coi là có khả năng trong tầm mắt sau đột phá vào tháng 8 năm 2025 .

Pháp đang điều chỉnh lập trường của mình cho phù hợp. Từng là đồng chủ tịch của Nhóm Minsk chi phối các cuộc đàm phán hòa bình trước đây, Paris đã bị đẩy ra bên lề bởi chính mối quan hệ căng thẳng của mình với Baku và bởi sự trung gian hiệu quả hơn của Washington. Thông điệp ủng hộ bình thường hóa của ông Macron – cả giữa Pháp và Azerbaijan lẫn giữa Armenia và Azerbaijan – là một sự thừa nhận rằng thái độ đối kháng trước đây không mang lại ảnh hưởng gì. Con đường duy nhất để có lại vai trò khu vực mang tính xây dựng là thông qua việc tái tiếp cận Baku và công khai ủng hộ khuôn khổ hòa bình do Mỹ dẫn dắt.

Với ý nghĩa này, lá thư vừa là một cành ô liu vừa là một sự toan tính lại chiến lược. Nó không xóa bỏ những bất đồng sâu sắc về các quan điểm lịch sử, hợp tác quân sự với Armenia, hay tình trạng của các công dân Pháp bị giam giữ tại Azerbaijan – tất cả các vấn đề vẫn chưa được giải quyết phía sau hậu trường . Nhưng nó đánh dấu dấu hiệu rõ ràng nhất cho đến nay rằng Paris đang ưu tiên việc tái tiếp cận thay vì đối đầu.