Khủng hoảng AI tại các ngân hàng châu Âu: Chi phí leo thang, bị từ chối công nghệ và cuộc đua giành chủ quyền số

Lĩnh vực ngân hàng châu Âu đang bước vào một chương mới đầy biến động trong mối quan hệ với trí tuệ nhân tạo. Những tổ chức tài chính từng xem các mô hình AI do Mỹ sản xuất là lợi thế cạnh tranh giờ đây đang phải đối mặt với một thực tế phũ phàng: chi phí leo thang nhanh chóng, quyền truy cập vào các công cụ mạnh nhất bị hạn chế, và hàng loạt cảnh báo từ các cơ quan quản lý. Sự phụ thuộc vào một nhóm nhỏ các công ty công nghệ Mỹ đã tạo ra thứ mà các cơ quan giám sát châu Âu gọi là rủi ro hệ thống, làm dấy lên một nỗ lực cấp bách và có sự phối hợp nhằm xây dựng một giải pháp thay thế khả thi và tự chủ.

Cú sốc kép: Hóa đơn tăng vọt và sự phong tỏa bí ẩn

Nỗi đau về tài chính là ngay lập tức và có thể đo lường được. Tần suất các giám đốc điều hành ngân hàng châu Âu nhắc đến "chi phí" hoặc "phí tổn" đã tăng hơn 25% vào đầu năm 2026, đạt mức chưa từng thấy kể từ đợt lạm phát tăng vọt vào đầu năm 2023 . Trung tâm của sự thất vọng này là Claude, trợ lý AI nổi tiếng của công ty Anthropic, vốn được các "tín đồ công nghệ" trong giới ngân hàng ưa chuộng, với chi phí đang trên đà tăng từ vài chục nghìn đô la cho một công ty lên đến những khoản tiền khổng lồ ở cấp độ doanh nghiệp. Ngay cả thỏa thuận cấp cao giữa Anthropic và SpaceX nhằm tăng cường năng lực xử lý cũng không thể giảm bớt cơn khát nguồn cung .

Cuộc khủng hoảng chi phí này còn trở nên trầm trọng hơn bởi một sự phong tỏa mang tính chiến lược. Các cuộc đàm phán cấp cao giữa Liên minh châu Âu (EU) và Anthropic về quyền truy cập vào mô hình tiên tiến nhất của họ đã bị đình trệ, khiến các ngân hàng châu Âu không có được những năng lực mà các đối thủ Mỹ của họ đang sở hữu . Bộ trưởng Kinh tế Tây Ban Nha, ông Carlos Cuerpo, đã tiết lộ rằng các nhà chức trách hầu như không đạt được tiến triển nào trong việc thuyết phục công ty này giúp kiểm tra các hệ thống của châu Âu trước mô hình mới đầy quyền năng, tuyên bố thẳng thắn: "Thật không may, các cuộc đàm phán không tiến triển" .

Vì sao các cơ quan quản lý gióng chuông báo động

Mô hình đứng ở trung tâm của bế tắc ngoại giao này là bản xem trước Claude Mythos của Anthropic, một hệ thống AI được thiết kế để vượt qua các ranh giới của kỹ thuật phần mềm và điều hướng các cơ sở mã (codebase) rộng lớn, phức tạp. Tuy nhiên, chính những khả năng đó lại là lý do khiến các cơ quan quản lý châu Âu coi nó là một mối đe dọa an ninh mạng nghiêm trọng, vì lo ngại nó có thể được sử dụng để siêu tăng cường các cuộc tấn công mạng tự động và gian lận .

Phản ứng của các cơ quan quản lý rất nhanh chóng và nghiêm khắc. Vào tháng 5 năm 2026, Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) đã triệu tập các ngân hàng lớn đến một cuộc họp đặc biệt để giải quyết các rủi ro an ninh mạng bị phơi bày bởi các mô hình AI mới nhất, nhấn mạnh mức độ nghiêm trọng của mối đe dọa, đồng thời thúc giục các ngân hàng Mỹ có quyền truy cập vào Mythos chia sẻ thông tin với các đối tác châu Âu bị khóa quyền truy cập . Ủy ban Rủi ro Hệ thống châu Âu (ESRB) đã đánh dấu sự tập trung nhà cung cấp, tính không minh bạch của mô hình, hành vi bầy đàn và rủi ro mạng là những mối đe dọa mang tính hệ thống đối với sự ổn định tài chính . Thêm vào đó, Cơ quan Ngân hàng châu Âu (EBA) đã xác định rủi ro gian lận bị khuếch đại bởi AI hiện là rủi ro vận hành nghiêm trọng thứ hai mà ngành này phải đối mặt .

Cuộc đua giành chủ quyền: Xây dựng giải pháp của riêng châu Âu

Đối mặt với sự phụ thuộc vừa quá đắt đỏ, vừa bị hạn chế, lại vừa quá rủi ro, các ngân hàng và nhà hoạch định chính sách châu Âu đang viết nên một kịch bản mới. Mục tiêu không còn chỉ là sử dụng AI, mà là làm chủ toàn bộ hệ thống công nghệ dưới quyền tài phán của châu Âu.

• Mistral AI chiếm vị trí trung tâm. Startup của Pháp này đã nổi lên như trụ cột cho luận thuyết về chủ quyền AI của châu lục, với doanh thu tăng trưởng gấp khoảng 20 lần so với cùng kỳ năm trước, đạt doanh thu định kỳ hàng năm (ARR) khoảng 1 tỷ đô la vào tháng 5 năm 2026. Mistral hiện đang trong các cuộc đàm phán tích cực với các ngân hàng châu Âu để phát triển một mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) chuyên biệt về an ninh mạng, được thiết kế rõ ràng như một giải pháp thay thế tự chủ cho Mythos của Anthropic . Để xây dựng cơ sở hạ tầng cho tham vọng này, Mistral đã huy động được 830 triệu đô la từ một tập đoàn gồm bảy ngân hàng để triển khai 13.800 bộ xử lý đồ họa (GPU) của Nvidia .

• Một thế lực mới không thuộc Mỹ xuất hiện. Trong một động thái hợp nhất mang tính bước ngoặt, công ty Cohere của Canada đã mua lại Aleph Alpha của Đức trong một thỏa thuận trị giá 20 tỷ đô la vào tháng 4 năm 2026, tạo ra hệ thống AI doanh nghiệp đáng tin cậy nhất không thuộc về Mỹ hay Trung Quốc. Thực thể kết hợp này chạy trên STACKIT, một cơ sở hạ tầng đám mây tuân thủ các quy định của EU do Tập đoàn Schwarz sở hữu, cung cấp cho các ngân hàng một bề mặt triển khai hoàn toàn tự chủ, nơi dữ liệu không bao giờ rời khỏi lãnh thổ châu Âu .

• Sự trỗi dậy của mã nguồn mở và các mô hình nhỏ hơn. Không phải giải pháp nào cũng cần phải là một mô hình tiên tiến nhất. Nhiều công ty fintech (công nghệ tài chính) châu Âu đang có chủ ý áp dụng các mô hình ngôn ngữ nhỏ (SLM) để tránh bị khóa chặt vào một nhà cung cấp. Những mô hình đơn giản hơn này, chẳng hạn như T-Free mã nguồn mở của Aleph Alpha hay Bielik của Ba Lan, có thể chạy trên máy chủ nội bộ, tạo ra ít "ảo giác" (kết quả sai lệch) hơn và hoàn toàn cách ly khỏi phạm vi của Đạo luật CLOUD của Mỹ .

• Quay trở lại với phát triển nội bộ. Các hội thảo của ECB đã xác nhận rằng đa số các ngân hàng châu Âu đã tự phát triển các mô hình AI trong nội bộ cho các mục đích quan trọng như chấm điểm tín dụng và phát hiện gian lận, ngay cả khi chúng được lưu trữ trên các nền tảng đám mây bên ngoài . EBA ủng hộ rõ ràng chiến lược này, khuyến nghị các ngân hàng phát triển AI nội bộ hoặc giữ quyền kiểm soát các thành phần chính để giảm sự phụ thuộc vào kinh doanh và kỹ thuật đối với các nhà cung cấp bên thứ ba .