Diễn biến mới nhất của đợt bùng phát Ebola tại CHDC Congo

Tình hình dịch Ebola mới nhất

Một đợt bùng phát Ebola mới đang diễn ra tại Cộng hòa Dân chủ Congo (DRC), chủ yếu ở khu vực miền đông của nước này. Ổ dịch được xác định do virus Ebola chủng Bundibugyo (BDBV) gây ra – một biến thể hiếm gặp nhưng có khả năng gây tử vong cao.

Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC), tính đến 23/05/2026, CHDC Congo đã ghi nhận 1.099 ca nghi nhiễm và xác nhận, trong đó 95 ca đã được xét nghiệm xác nhận và 223 người tử vong. Ở nước láng giềng Uganda, đã có hai ca bệnh xác nhận nhập cảnh từ Congo, bao gồm một trường hợp tử vong.

Các con số thay đổi nhanh theo từng ngày vì nhiều báo cáo sử dụng mốc thời gian khác nhau. Ví dụ:

• 16/05/2026: WHO ghi nhận 246 ca nghi nhiễm và 80 ca tử vong tại ít nhất ba khu vực y tế ở tỉnh Ituri.
• 20/05/2026: Trung tâm Phòng chống Dịch bệnh châu Âu (ECDC) báo cáo gần 600 ca nghi nhiễm và 139 ca tử vong, cùng 51 ca xác nhận tại Congo và 2 ca nhập cảnh tại Uganda.
• 23/05/2026: CDC cập nhật 1.099 ca nghi nhiễm/xác nhận và 223 ca tử vong tại Congo.

Chủng Bundibugyo: vì sao giới y tế lo ngại

Phòng thí nghiệm quốc gia của Congo đã xác định tác nhân gây dịch là Bundibugyo virus.

Đây là một biến thể hiếm của virus Ebola và khiến giới chuyên gia đặc biệt lo ngại vì:

• Không có vaccine được cấp phép riêng cho chủng Bundibugyo.
• Chưa có phương pháp điều trị đặc hiệu được phê duyệt.
• Các vaccine Ebola hiện có chủ yếu được phát triển cho chủng Ebola Zaire, nên không được xem là giải pháp trực tiếp cho BDBV.

Theo dữ liệu lịch sử của CDC, virus Bundibugyo gây tử vong khoảng 30% số người nhiễm, dù tỷ lệ này có thể thay đổi giữa các đợt bùng phát.

Dịch đang lan tới đâu?

Ổ dịch ban đầu được phát hiện tại tỉnh Ituri ở vùng đông bắc CHDC Congo.

Từ đây, dịch đã lan sang các khu vực khác:

• Ituri: tâm điểm ban đầu của dịch.
• North Kivu: các ca bệnh liên quan đến việc di chuyển từ Ituri.
• South Kivu: báo cáo gần đây cho thấy xuất hiện ca xác nhận mới.
• Uganda: hai ca nhập cảnh tại thủ đô Kampala, đều liên quan đến việc đi lại từ Congo.

CDC cho biết ít nhất 9 khu vực y tế tại Congo đã bị ảnh hưởng trong giai đoạn đầu của đợt bùng phát.

Vì sao số ca thực tế có thể cao hơn báo cáo?

Các tổ chức y tế quốc tế cho rằng số ca nhiễm thực tế có thể lớn hơn nhiều vì:

• Khu vực bùng phát nằm ở vùng xa xôi, việc tiếp cận y tế và xét nghiệm khó khăn.
• Hệ thống giám sát dịch bệnh hạn chế và thiếu dữ liệu dịch tễ đầy đủ.
• Phát hiện muộn: ban đầu các ca bệnh được báo cáo chỉ như một “bệnh lạ có tỷ lệ tử vong cao”.

WHO cho biết cảnh báo đầu tiên về dịch xuất hiện vào 05/05/2026, khi nhiều trường hợp tử vong – trong đó có nhân viên y tế – được ghi nhận tại khu vực Mongbwalu, tỉnh Ituri.

Sau khi điều tra, ngày 15/05/2026 phòng thí nghiệm của Viện Nghiên cứu Y sinh Quốc gia tại Kinshasa đã xác nhận virus Bundibugyo.

WHO ban bố tình trạng khẩn cấp y tế toàn cầu

Ngày 16/05/2026, Tổng Giám đốc Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) xác định đợt bùng phát này là Tình trạng khẩn cấp y tế công cộng gây quan ngại quốc tế (PHEIC) theo Quy định Y tế Quốc tế.

Quyết định này được công bố công khai ngày 17/05/2026, nhằm thúc đẩy phối hợp toàn cầu trong việc kiểm soát dịch.

Phản ứng quốc tế

Các cơ quan y tế đã triển khai nhiều biện pháp khẩn cấp:

• CDC Mỹ triển khai chuyên gia dịch tễ, kiểm soát lây nhiễm, phòng xét nghiệm và truyền thông y tế tới khu vực affected.
• Tăng cường truy vết tiếp xúc, giám sát dịch tễ và kiểm soát nhiễm khuẩn.
• WHO kêu gọi thử nghiệm lâm sàng vaccine và thuốc điều trị tiềm năng cho Bundibugyo.

Về đi lại quốc tế:

• CDC ban hành cảnh báo du lịch cấp độ 3 đối với CHDC Congo và cấp độ 1 đối với Uganda ngày 15/05/2026.
• Mỹ cũng tăng cường sàng lọc và hạn chế nhập cảnh đối với một số du khách từng ở Congo, Uganda hoặc Nam Sudan trong vòng 21 ngày.

Vaccine và điều trị hiện nay

Hiện tại:

• Chưa có vaccine được cấp phép cho virus Bundibugyo.
• Chưa có thuốc điều trị đặc hiệu đã được phê duyệt.

Các biện pháp điều trị chủ yếu vẫn là chăm sóc hỗ trợ tích cực như bù dịch, điều trị triệu chứng và kiểm soát nhiễm trùng.

WHO đang kêu gọi các thử nghiệm lâm sàng nhằm tìm kiếm vaccine và liệu pháp kháng thể có hiệu quả với chủng virus này.

Tỷ lệ tử vong

Trong các đợt bùng phát trước đây, virus Bundibugyo có tỷ lệ tử vong khoảng 30%.

Trong giai đoạn đầu của đợt bùng phát hiện nay, tỷ lệ tử vong thô có thể trông cao hơn do:

• nhiều trường hợp được ghi nhận là ca nghi nhiễm,
• hệ thống báo cáo chưa đầy đủ,
• và việc phát hiện bệnh còn chậm.

Các cơ quan y tế quốc tế đang theo dõi chặt chẽ diễn biến dịch vì nguy cơ lây lan xuyên biên giới tại khu vực Trung Phi được đánh giá là cao.