Vì sao Tổng thống Macron gọi cho lãnh đạo Belarus lần đầu từ năm 2022?

Một cuộc điện đàm hiếm hoi giữa Tổng thống Pháp Emmanuel Macron và lãnh đạo Belarus Alexander Lukashenko đã thu hút sự chú ý tại châu Âu vì đánh dấu việc nối lại liên lạc cấp cao sau thời gian dài gần như đóng băng ngoại giao.

Theo thông tin từ phía Belarus, cuộc gọi diễn ra vào ngày 24/5 và là liên hệ đầu tiên được biết đến giữa hai nhà lãnh đạo kể từ tháng 2/2022, thời điểm ngay sau khi Nga phát động cuộc xâm lược toàn diện vào Ukraine. Minsk cho biết cuộc điện đàm được thực hiện theo sáng kiến của phía Pháp và tập trung vào các vấn đề khu vực cũng như quan hệ giữa Belarus với Liên minh châu Âu và với Paris.

Tuy nhiên, Điện Élysée (phủ tổng thống Pháp) chưa công bố bản tường thuật chi tiết về nội dung cuộc gọi, khiến mục tiêu cụ thể của cuộc tiếp xúc vẫn chưa rõ ràng.

Hai bên đã nói gì trong cuộc điện đàm?

Các thông tin công khai hiện khá hạn chế. Theo thông báo từ phía Belarus, nội dung thảo luận xoay quanh:

• Tình hình an ninh khu vực
• Quan hệ giữa Belarus và Liên minh châu Âu (EU)
• Quan hệ song phương giữa Minsk và Paris

Không có thỏa thuận cụ thể hay bước đi chính sách mới nào được công bố sau cuộc gọi.

Lần liên lạc đầu tiên kể từ khi chiến tranh Ukraine bùng nổ

Việc hai nhà lãnh đạo nói chuyện lại đáng chú ý vì các tiếp xúc cấp cao giữa Pháp và Belarus gần như dừng lại sau đầu năm 2022.

Lần gần nhất Macron và Lukashenko điện đàm là ngày 26/2/2022, chỉ vài ngày sau khi Nga tấn công Ukraine. Khi đó, Macron kêu gọi Belarus không hỗ trợ chiến dịch quân sự của Nga và thúc đẩy việc rút quân Nga khỏi lãnh thổ Belarus.

Vai trò của Belarus trong giai đoạn đầu cuộc chiến — khi Nga sử dụng lãnh thổ nước này làm bàn đạp cho chiến dịch quân sự — khiến việc đối thoại trực tiếp với Lukashenko trở nên nhạy cảm về chính trị đối với nhiều lãnh đạo châu Âu.

Vì sao Paris có thể muốn mở lại kênh liên lạc?

Pháp chưa giải thích chính thức lý do cho cuộc gọi. Tuy vậy, thời điểm diễn ra cuộc điện đàm trùng với giai đoạn căng thẳng quân sự gia tăng tại khu vực Đông Âu.

Các báo cáo gần đây cho thấy:

• Ukraine cảnh báo về “hoạt động bất thường” gần biên giới Belarus.
• Nga và Belarus tiến hành các cuộc tập trận chung, làm gia tăng lo ngại tại Kyiv và các nước NATO.

Trong bối cảnh đó, việc Paris chủ động liên hệ có thể nhằm duy trì kênh đối thoại trong lúc tình hình an ninh khu vực nhạy cảm. Trong ngoại giao khủng hoảng, các nước thường vẫn giữ liên lạc tối thiểu ngay cả với những chính phủ mà họ có quan hệ căng thẳng.

Quan hệ EU–Belarus đã rạn nứt từ năm 2020

Cuộc điện đàm cũng phải được nhìn trong bối cảnh quan hệ giữa Belarus và châu Âu đã xấu đi nhiều năm.

Khủng hoảng bắt đầu sau cuộc bầu cử tổng thống Belarus tháng 8/2020, mà nhiều chính phủ và tổ chức châu Âu cho rằng không tự do và không công bằng. Các cuộc biểu tình lớn sau đó bị trấn áp mạnh, dẫn đến làn sóng chỉ trích và trừng phạt quốc tế.

Quan hệ tiếp tục xấu đi bởi nhiều sự kiện sau đó, bao gồm:

• Việc trấn áp phe đối lập và người biểu tình
• Vụ chuyển hướng bắt buộc máy bay Ryanair năm 2021
• Sự liên kết của Belarus với Nga trong cuộc chiến Ukraine

EU đã áp đặt nhiều vòng trừng phạt đối với quan chức và các lĩnh vực kinh tế của Belarus.

Lukashenko cũng phát tín hiệu với Ukraine

Tình hình ngoại giao càng phức tạp khi Lukashenko gần đây gợi ý khả năng gặp Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskyy, dù Kyiv vẫn thận trọng vì hợp tác quân sự giữa Belarus và Nga.

Ukraine trong những năm qua đã tăng cường phòng thủ dọc biên giới phía bắc và cho biết đang theo dõi sát mọi động thái từ phía Belarus.

Một tín hiệu nhỏ trong bức tranh ngoại giao lớn hơn

Cuộc điện đàm Macron–Lukashenko chưa phải dấu hiệu rõ ràng của việc cải thiện quan hệ giữa Belarus và châu Âu. Thay vào đó, nó có thể phản ánh cách tiếp cận thực dụng thường thấy trong các cuộc khủng hoảng quốc tế: giữ kênh liên lạc mở, ngay cả với các đối thủ chính trị.

Trong khi Pháp và các nước phương Tây vẫn tiếp tục ủng hộ Ukraine, những cuộc tiếp xúc ngoại giao hạn chế như vậy đôi khi được sử dụng để quản lý rủi ro an ninh khu vực và tìm kiếm khả năng giảm căng thẳng trong cuộc chiến đang diễn ra.