Cái chết của tình nguyện viên Chữ thập đỏ hé lộ dịch Ebola ở Congo đã bùng phát sớm hơn hàng tuần

Cả ba sau đó đã qua đời sau khi đổ bệnh. Bởi vì họ bị nhiễm bệnh trong quá trình xử lý thi thể nhiều tuần trước khi đợt bùng phát được chính thức công nhận, các nhà dịch tễ học tin rằng sự lây truyền trong cộng đồng đã diễn ra từ cuối tháng 3. Phải đến ngày 15 tháng 5 năm 2026, các xét nghiệm khẳng định virus Bundibugyo đầu tiên mới được ghi nhận, khi cơ quan y tế DRC và nước láng giềng Uganda tuyên bố bùng phát dịch.

Khoảng trống thời gian này cho thấy virus đã lưu hành mà không bị phát hiện trong vài tuần, có thể xen lẫn trong các chùm ca bệnh và tử vong không rõ nguyên nhân mà chưa được liên kết với Ebola.

Số ca mắc và tử vong mới nhất

Tình hình đang diễn biến rất nhanh và các báo cáo khác nhau phản ánh dữ liệu được thu thập ở những thời điểm khác nhau.

• Một bản cập nhật của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cho biết có 82 ca xác nhận và 7 ca tử vong được xác nhận ở DRC, cùng với gần 750 ca nghi nhiễm và 177 ca tử vong nghi do Ebola.
• Một báo cáo truyền thông sau đó trích dẫn từ cơ quan y tế Congo cho biết số người chết vì đợt dịch này đã tăng lên 204 người trên tổng số 867 ca nghi nhiễm tại một số tỉnh.

Các quan chức y tế nhấn mạnh rằng số ca được xác nhận thường thấp hơn nhiều so với tổng số ca nghi nhiễm trong các đợt bùng phát vì quá trình xét nghiệm, truy vết tiếp xúc và xác minh ca bệnh cần có thời gian. Do đó, quy mô lây truyền thực tế ban đầu có thể bị đánh giá thấp hơn thực tế.

Tại sao các đội mai táng phải đối mặt với rủi ro đặc biệt

Những nhân viên tuyến đầu tham gia vào công tác quản lý người tử vong là một trong những đối tượng dễ bị tổn thương nhất trong các đợt bùng phát Ebola.

Ebola lây lan qua tiếp xúc trực tiếp với máu hoặc dịch cơ thể bị nhiễm bệnh, bao gồm cả dịch từ những người đã tử vong vì căn bệnh này.

Thi thể của các nạn nhân Ebola đặc biệt nguy hiểm vì lượng virus đạt đỉnh vào khoảng thời gian tử vong và có thể duy trì ở mức cao sau đó. Việc xử lý thi thể, tắm rửa cho tang lễ hoặc chuẩn bị chôn cất do đó có thể khiến nhân viên phơi nhiễm với chất dịch truyền nhiễm.

Các nghiên cứu từ những đợt bùng phát trước đây đã chỉ ra rằng các tập tục mai táng không an toàn có thể thúc đẩy sự lây truyền, với một số nghiên cứu liên kết một tỷ lệ đáng kể các ca nhiễm mới với việc tiếp xúc với người đã khuất trong đám tang.

Vì những rủi ro này, các đội mai táng được đào tạo phải sử dụng đầy đủ thiết bị bảo hộ và các quy trình nghiêm ngặt để thực hiện điều mà các cơ quan y tế gọi là "chôn cất an toàn và trang trọng".

WHO tuyên bố Tình trạng Khẩn cấp Y tế Quốc tế

Khi đợt bùng phát lan rộng khắp vùng đông bắc DRC và sang Uganda, Tổ chức Y tế Thế giới đã tuyên bố tình hình này là Tình trạng Khẩn cấp Y tế Công cộng Quốc tế (PHEIC) vào ngày 17 tháng 5 năm 2026.

Việc chỉ định PHEIC báo hiệu rằng một đợt bùng phát gây ra rủi ro nghiêm trọng về sức khỏe cộng đồng xuyên biên giới và đòi hỏi hành động phối hợp quốc tế.

Kể từ đó, WHO đã làm việc với chính phủ DRC và các đối tác để tăng cường:

• Giám sát dịch bệnh và phát hiện ca bệnh
• Cách ly và chăm sóc lâm sàng
• Xét nghiệm trong phòng thí nghiệm
• Phòng ngừa và kiểm soát nhiễm khuẩn
• Truy vết tiếp xúc và gắn kết cộng đồng

Tổ chức này đã cảnh báo rằng rủi ro cấp quốc gia tại DRC là "rất cao", mặc dù rủi ro toàn cầu vẫn ở mức thấp hơn.

Cảnh báo đi lại và các biện pháp phòng ngừa quốc tế

Các chính phủ và cơ quan y tế công cộng cũng đã thực hiện các bước phòng ngừa để giảm nguy cơ lây lan quốc tế.

• Vào ngày 15 tháng 5 năm 2026, Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC) đã ban hành Cảnh báo Sức khỏe Đi lại Cấp độ 3 cho DRC và cảnh báo Cấp độ 1 cho Uganda.
• Vào ngày 18 tháng 5, CDC và Bộ An ninh Nội địa Hoa Kỳ đã công bố tăng cường sàng lọc và giám sát đối với du khách đến từ DRC, Uganda và Nam Sudan, cùng với các biện pháp y tế công cộng khác.

Các quan chức cho biết nguy cơ Ebola lây lan sang Hoa Kỳ vẫn ở mức thấp, mặc dù các biện pháp giám sát và chuẩn bị sẵn sàng đang được áp dụng.

Tại sao phát hiện sớm là quan trọng

Cái chết của các tình nguyện viên Chữ thập đỏ làm nổi bật một thách thức chung trong các đợt bùng phát mới nổi: dịch bệnh có thể âm thầm lưu hành trước khi được nhận diện.

Ở những vùng xa xôi với năng lực chẩn đoán hạn chế, các cụm bệnh không rõ nguyên nhân ban đầu có thể bị quy cho các bệnh khác. Chỉ sau khi xét nghiệm xác định được virus, các nhà chức trách mới có thể xác nhận một đợt bùng phát.

Trong trường hợp này, sự phơi nhiễm vào ngày 27 tháng 3 cho thấy rằng đợt bùng phát Ebola chủng Bundibugyo ở miền đông DRC có khả năng đã bắt đầu từ nhiều tuần trước khi được tuyên bố chính thức, nhấn mạnh tầm quan trọng sống còn của việc phát hiện nhanh chóng, các tập quán mai táng an toàn và giám sát sớm trong việc ngăn chặn các mầm bệnh chết người.