Trung tâm Đổi mới AI ASEAN – Trung Quốc: Nền tảng mới cho hợp tác công nghệ khu vực

Trí tuệ nhân tạo (AI) đang nhanh chóng trở thành trung tâm của hợp tác—và cạnh tranh—tại Đông Nam Á. Vào tháng 5 năm 2026, Trung Quốc và các đối tác ASEAN đã chính thức ra mắt Trung tâm Đổi mới Ngành Công nghiệp AI ASEAN-Trung Quốc tại Bắc Kinh, tạo ra một đầu mối thể chế mới được thiết kế để biến các thỏa thuận kỹ thuật số cấp khu vực thành hành động hợp tác thực tiễn.

Với mục tiêu điều phối nghiên cứu, đối tác công nghiệp, đối thoại quản trị và phát triển nhân tài trong toàn bộ hệ sinh thái số ASEAN-Trung Quốc, sự kiện ra mắt trung tâm cũng đồng thời nhấn mạnh tầm quan trọng ngày càng lớn của Đông Nam Á trong bức tranh cạnh tranh AI và các cuộc tranh luận về quản trị công nghệ toàn cầu.

Nền tảng mới để làm sâu sắc hợp tác AI ASEAN-Trung Quốc

Trung tâm đặt tại Bắc Kinh được thành lập vào ngày 24 tháng 5 năm 2026 như một nền tảng hợp tác đa phương, tập trung vào việc thúc đẩy hợp tác AI giữa Trung Quốc và các quốc gia ASEAN.

Theo các mô tả chính thức, sáng kiến này tập trung vào bốn lĩnh vực cốt lõi:

• Nghiên cứu và đổi mới công nghệ chung, bao gồm hợp tác về các mô hình AI lớn và các ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong các ngành công nghiệp.
• Xây dựng hệ sinh thái ngành, với các cơ chế đối thoại kết nối các công ty, nhà đầu tư và nhà hoạch định chính sách AI của Trung Quốc và ASEAN.
• Phối hợp quản trị và tiêu chuẩn, thúc đẩy hợp tác về đạo đức AI, khung pháp lý và các tiêu chuẩn kỹ thuật.
• Phát triển nhân tài và năng lực, bao gồm các chương trình đào tạo và chia sẻ cơ sở hạ tầng số nhằm mở rộng khả năng tiếp cận công nghệ AI trong khu vực.

Bằng cách kết hợp các chức năng này trong một thể chế duy nhất, trung tâm hướng tới mục tiêu biến các cam kết chính trị thành sự hợp tác vận hành liên tục giữa các chính phủ, viện nghiên cứu và các công ty tư nhân.

Hành trình từ các thỏa thuận đến hiện thực

Trung tâm Bắc Kinh không phải là một sáng kiến đơn lẻ. Nó là kết quả của một chuỗi các sáng kiến hợp tác số ASEAN-Trung Quốc được thúc đẩy mạnh mẽ trong giai đoạn 2025–2026.

1. Hoạch định đối tác chiến lược (2025)

ASEAN và Trung Quốc đã thông qua Kế hoạch hành động Đối tác Chiến lược Toàn diện cho giai đoạn 2026–2030, đặt ra các mục tiêu lớn hơn cho hợp tác trên nhiều lĩnh vực, bao gồm công nghệ số và đổi mới sáng tạo.

2. Hội nghị Bộ trưởng Kỹ thuật số ASEAN tháng 1/2026

Động lực được thúc đẩy rõ rệt trong Hội nghị Bộ trưởng Kỹ thuật số ASEAN lần thứ 6 (ADGMIN) tổ chức tại Hà Nội vào tháng 1 năm 2026. Hội nghị tập trung vào việc tăng cường hợp tác số trong khu vực và mở rộng ứng dụng AI trên khắp Đông Nam Á.

Trong khuôn khổ các cuộc họp này:

• ASEAN và Trung Quốc đã nhất trí làm sâu sắc hơn hợp tác trong các lĩnh vực AI, an ninh mạng và kinh tế số.
• Các quan chức xác nhận kế hoạch thành lập các thể chế hợp tác mới, bao gồm một Học viện Số ASEAN-Trung Quốc và chính Trung tâm Đổi mới Ngành Công nghiệp AI ASEAN-Trung Quốc.

3. Kế hoạch hợp tác hệ sinh thái số 2026–2030

Các bộ trưởng cũng đã thông qua Kế hoạch ASEAN-Trung Quốc về Xây dựng Hệ sinh thái Số Bền vững và Bao trùm (2026–2030), trong đó vạch ra lộ trình hợp tác dài hạn về chính sách số, cơ sở hạ tầng và các công nghệ mới nổi như AI.

Trung tâm Bắc Kinh đóng vai trò như một trong những cơ chế then chốt để triển khai kế hoạch này, bằng cách cung cấp một địa điểm thường trực cho các dự án chung, đối thoại và điều phối thể chế.

Mối liên hệ với Trung tâm Hợp tác Ứng dụng AI Nam Ninh

Trung tâm Bắc Kinh là một phần của một mạng lưới các sáng kiến AI Trung Quốc-ASEAN rộng lớn hơn, chứ không phải là một dự án độc lập.

Một sáng kiến bổ trợ quan trọng khác là Trung tâm Hợp tác Ứng dụng AI giữa các quốc gia ASEAN-Trung Quốc tại Nam Ninh, được khởi động vào tháng 9 năm 2025 trong khuôn khổ một hội nghị bàn tròn cấp bộ trưởng về AI.

Trung tâm Nam Ninh tập trung mạnh vào triển khai thực tế và cơ sở hạ tầng, bao gồm:

• xây dựng hạ tầng AI và các nền tảng mã nguồn mở
• hỗ trợ các ứng dụng trong công nghiệp
• đào tạo nhân tài AI cho các dự án trong khu vực

Tính đến cuối năm 2025, các nền tảng đổi mới liên quan tại Nam Ninh đã ký kết 51 dự án trong nước và 16 dự án có sự tham gia của các nước ASEAN, phản ánh sự hợp tác xuyên biên giới ngày càng tăng.

Các sự kiện hệ sinh thái quy mô lớn cũng đã thúc đẩy tiến trình này. Tại Hội nghị Trao đổi Hệ sinh thái Ứng dụng AI Trung Quốc (Quảng Tây)–ASEAN 2025, hơn 30 thành tựu AI xuyên biên giới đã được công bố và hơn 50 thỏa thuận hợp tác đã được ký kết.

Về mặt thực tiễn, hai trung tâm dường như đóng vai trò bổ trợ cho nhau:

• Bắc Kinh: trung tâm điều phối chính sách, đối thoại ngành, khuôn khổ quản trị và hoạch định chiến lược.
• Nam Ninh: các dự án thí điểm, phát triển ứng dụng và triển khai công nghệ trên nhiều lĩnh vực.

Cùng với đó, chúng tạo nên cả một trung tâm chính sách và một trung tâm triển khai cho hợp tác AI ASEAN-Trung Quốc.

Ý nghĩa trong cuộc đua AI toàn cầu

Sự ra đời của trung tâm Bắc Kinh diễn ra vào thời điểm Đông Nam Á đang trở thành một đấu trường quan trọng trong quá trình phát triển AI toàn cầu.

Có một số yếu tố giải thích cho tầm quan trọng chiến lược của khu vực:

• Đông Nam Á đang nhanh chóng mở rộng cơ sở hạ tầng trung tâm dữ liệu và kỹ thuật số, thu hút các khoản đầu tư lớn từ các tập đoàn công nghệ toàn cầu.
• Chính phủ các nước trong khu vực vẫn đang trong quá trình phát triển khung quản trị AI, tạo ra dư địa cho các đối tác quốc tế ảnh hưởng đến các tiêu chuẩn và mô hình quản lý.

Bối cảnh này làm gia tăng sự cạnh tranh giữa các cường quốc—đặc biệt là Hoa Kỳ và Trung Quốc—trong việc định hình hệ sinh thái AI của khu vực.

Các nhà phân tích ghi nhận rằng Trung Quốc đã theo đuổi chiến lược mở rộng hợp tác AI ra nước ngoài thông qua khuếch tán công nghệ, các dự án cơ sở hạ tầng và quan hệ đối tác công nghiệp, qua đó xây dựng các mối quan hệ kinh tế lâu dài.

Do đó, các nền tảng thể chế như Trung tâm Đổi mới AI ASEAN-Trung Quốc mang trọng lượng chiến lược đáng kể. Bằng cách liên kết nghiên cứu, triển khai công nghiệp, thảo luận quản trị và đào tạo trong một khuôn khổ duy nhất, trung tâm giúp các bên liên quan của Trung Quốc và ASEAN gắn kết chặt chẽ hơn trong một hệ sinh thái số chung.

Những điều vẫn còn bỏ ngỏ

Thông tin công khai về cấu trúc rộng hơn của trung tâm vẫn còn hạn chế. Các chi tiết quan trọng—như mô hình quản trị, ngân sách, và những công ty hay trường đại học cụ thể tham gia—vẫn chưa được báo cáo rộng rãi.

Điều rõ ràng là trung tâm Bắc Kinh đại diện cho một nỗ lực nhằm đưa hợp tác AI ASEAN-Trung Quốc từ các dự án riêng lẻ hướng tới một nền tảng khu vực có sự phối hợp.

Khi AI ngày càng trở nên trung tâm đối với tăng trưởng kinh tế và quản trị số, những thể chế như thế này có thể đóng một vai trò quan trọng trong việc định hình cách trí tuệ nhân tạo được phát triển, triển khai và quản lý trên khắp Đông Nam Á.