Những điều cần biết về ổ dịch Ebola mới ở CHDC Congo và Uganda

Một đợt bùng phát bệnh do virus Ebola mới tại Trung Phi đã khiến các cơ quan y tế toàn cầu báo động sau khi các ca bệnh xuất hiện ở Cộng hòa Dân chủ Congo (DRC) và lan sang Uganda. Theo cơ quan y tế, ổ dịch bắt đầu tại tỉnh Ituri ở đông bắc DRC và nhanh chóng ghi nhận hàng trăm ca nghi nhiễm cùng nhiều ca tử vong.

Ổ dịch đang xảy ra ở đâu?

Các ca Ebola đầu tiên được xác nhận tại tỉnh Ituri, miền đông DRC — khu vực từng nhiều lần đối mặt với dịch Ebola trong quá khứ. Sau đó, Uganda phát hiện các ca bệnh liên quan đến người di chuyển từ DRC, xác nhận virus đã lây qua biên giới.

Khu vực này có biên giới tương đối mở và lượng người di chuyển lớn giữa các quốc gia, khiến nguy cơ lây lan sang các nước láng giềng tăng cao nếu không kiểm soát tốt.

Số ca mắc và tử vong được báo cáo

Theo các báo cáo ban đầu từ cơ quan y tế:

• 336 ca nghi nhiễm Ebola
• 88 ca tử vong liên quan đến ổ dịch

Các số liệu này được Africa Centres for Disease Control and Prevention (Africa CDC) công bố trong giai đoạn đầu của tình trạng khẩn cấp và được nhiều hãng tin quốc tế dẫn lại.

Các chuyên gia y tế công cộng lưu ý rằng quy mô thực tế của ổ dịch có thể lớn hơn, vì trong giai đoạn đầu thường có nhiều ca nghi nhiễm chưa được xác nhận bằng xét nghiệm.

Chủng virus gây ra ổ dịch

Ổ dịch hiện nay do chủng Bundibugyo của virus Ebola (Bundibugyo ebolavirus) gây ra.

Đây là chủng ít gặp hơn so với chủng Zaire từng gây đại dịch Ebola ở Tây Phi giai đoạn 2014–2016. Tuy nhiên, Bundibugyo vẫn có thể gây sốt xuất huyết nghiêm trọng với tỷ lệ tử vong cao.

Điều khiến giới chuyên gia đặc biệt lo ngại là hiện chưa có vaccine được cấp phép riêng cho chủng Bundibugyo, khiến việc kiểm soát dịch bằng tiêm chủng gặp nhiều hạn chế trong giai đoạn đầu.

WHO tuyên bố tình trạng khẩn cấp y tế toàn cầu

Ngày 17/5/2026, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã tuyên bố ổ dịch là "Tình trạng khẩn cấp y tế công cộng gây quan ngại quốc tế" (Public Health Emergency of International Concern – PHEIC) theo Quy định Y tế Quốc tế.

Đây là mức cảnh báo cao nhất của WHO đối với các ổ dịch có nguy cơ lan ra nhiều quốc gia. Việc ban bố PHEIC giúp:

• tăng cường phối hợp quốc tế
• huy động nguồn lực y tế
• nâng cao giám sát dịch tễ ở các quốc gia liên quan

WHO cũng nhấn mạnh rằng tình hình chưa đạt tiêu chí để coi là “tình trạng khẩn cấp đại dịch”, một phân loại mới được đưa ra sau đại dịch COVID‑19.

Africa CDC ban bố tình trạng khẩn cấp toàn châu lục

Song song với WHO, Africa Centres for Disease Control and Prevention (Africa CDC) cũng tuyên bố ổ dịch là "Tình trạng khẩn cấp y tế về an ninh toàn châu lục".

Quyết định này cho phép cơ quan y tế của Liên minh châu Phi:

• điều phối phản ứng khu vực
• triển khai đội phản ứng nhanh
• tăng cường giám sát dịch bệnh tại các quốc gia thành viên

10 quốc gia châu Phi có nguy cơ bị ảnh hưởng

Africa CDC cảnh báo 10 quốc gia châu Phi khác có nguy cơ cao bị lây lan Ebola, chủ yếu do gần biên giới với DRC hoặc Uganda. Các nước gồm:

• Angola
• Burundi
• Cộng hòa Trung Phi
• Cộng hòa Congo
• Ethiopia
• Kenya
• Rwanda
• Nam Sudan
• Tanzania
• Zambia

Ngoại trừ Ethiopia, hầu hết các quốc gia này có chung đường biên giới với DRC hoặc Uganda, khiến việc virus lan sang các nước láng giềng có thể xảy ra nếu giám sát y tế không kịp thời.

Phản ứng quốc tế và các biện pháp phòng ngừa

Sau khi tình trạng khẩn cấp được công bố, nhiều cơ quan quốc tế đã bắt đầu phản ứng.

Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC) cho biết họ đã:

• triển khai các hoạt động hỗ trợ phản ứng dịch
• phát cảnh báo y tế cho bác sĩ và cơ quan y tế công cộng liên quan đến ổ dịch tại DRC và Uganda

Một số quốc gia cũng áp dụng các biện pháp phòng ngừa. Ví dụ, Ấn Độ đã hoãn Hội nghị Thượng đỉnh Diễn đàn Ấn Độ – châu Phi lần thứ tư, dự kiến diễn ra cuối tháng 5/2026 tại New Delhi, do lo ngại về tình hình Ebola đang diễn biến phức tạp.

Vì sao giới chuyên gia lo ngại?

Các nhà dịch tễ cho rằng có nhiều yếu tố khiến ổ dịch này đáng lo ngại:

• Virus đã lây lan qua biên giới giữa DRC và Uganda.
• Chủng Bundibugyo chưa có vaccine đặc hiệu.
• Dữ liệu ban đầu cho thấy số ca thực tế có thể cao hơn nhiều so với số được xác nhận.

Các cơ quan y tế nhấn mạnh rằng việc phát hiện sớm, cách ly bệnh nhân, truy vết tiếp xúc và tuyên truyền cộng đồng là những yếu tố then chốt để ngăn dịch lan rộng.

Dù nguy cơ đối với các khu vực ngoài Trung Phi hiện vẫn được đánh giá là thấp, các tổ chức y tế toàn cầu đang theo dõi sát sao diễn biến của ổ dịch khi các đội phản ứng khẩn cấp nỗ lực khống chế sự lây lan.