Dịch Ebola lan từ CHDC Congo sang Uganda: Điều gì đang xảy ra và vì sao chủng Bundibugyo đáng lo?

Giới chức y tế cảnh báo rằng số ca thực tế có thể cao hơn nhiều, vì việc giám sát dịch bệnh tại các khu vực xa xôi gặp nhiều hạn chế.

Ổ dịch bắt đầu từ đâu và lan rộng như thế nào

Ca bệnh đầu tiên được xác nhận ở tỉnh Ituri, đông bắc CHDC Congo sau khi nhiều cụm bệnh nặng và tử vong được phát hiện tại các khu y tế địa phương.

Sau đó, virus lan ra nhiều khu vực khác trong miền đông nước này. Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC), dịch đã ảnh hưởng tới ít nhất 9 khu y tế trong nước.

Ngoài ra, Uganda đã xác nhận các ca Ebola ở những người từng đi từ Congo sang, cho thấy dịch bệnh đã vượt biên giới và trở thành vấn đề của cả khu vực.

Vì sao chủng Bundibugyo đặc biệt đáng lo

Phần lớn các đợt bùng phát Ebola lớn trong thập kỷ qua do chủng Zaire ebolavirus gây ra — loại đã có vaccine và một số liệu pháp điều trị.

Tuy nhiên, ổ dịch hiện nay do virus Bundibugyo gây ra, và điều này tạo ra nhiều thách thức lớn:

• Chưa có vaccine được cấp phép dành cho chủng Bundibugyo.
• Không có thuốc điều trị đặc hiệu đã được phê duyệt.

Vì vậy, các nhóm ứng phó phải dựa chủ yếu vào các biện pháp kiểm soát truyền thống như cách ly bệnh nhân, truy vết tiếp xúc và vận động cộng đồng — những biện pháp đòi hỏi nhiều thời gian và nguồn lực.

Vì sao việc truy vết tiếp xúc rất khó

Để kiểm soát Ebola, các cơ quan y tế thường phải nhanh chóng xác định người nhiễm và theo dõi tất cả những ai từng tiếp xúc gần với họ.

Ở miền đông Congo, điều này cực kỳ khó khăn.

Các khu vực bị ảnh hưởng thường:

• nằm ở vùng xa xôi và hạ tầng y tế hạn chế
• chịu ảnh hưởng của xung đột vũ trang
• có dân cư di dời liên tục

Những yếu tố này khiến việc phát hiện ca bệnh sớm, truy vết tiếp xúc, vận chuyển bệnh nhân và tổ chức mai táng an toàn đều trở nên phức tạp.

WHO cảnh báo quy mô thực sự của dịch có thể lớn hơn nhiều so với số liệu chính thức.

Các quốc gia có nguy cơ lây lan cao

Do dịch đã lan qua biên giới, nhiều quốc gia trong khu vực đang được đặt trong tình trạng cảnh giác cao.

WHO cho biết các nước có chung biên giới với Congo và Uganda có nguy cơ cao xuất hiện ca bệnh mới.

Cơ quan CDC châu Phi cũng cảnh báo một số quốc gia có thể bị ảnh hưởng, gồm:

• Angola
• Burundi
• Cộng hòa Trung Phi
• Cộng hòa Congo
• Ethiopia
• Kenya
• Rwanda
• Nam Sudan
• Tanzania
• Zambia

Phần lớn các quốc gia này có kết nối giao thương hoặc di chuyển dân cư mạnh với khu vực bùng phát dịch.

Phản ứng của cộng đồng quốc tế

WHO và Liên Hợp Quốc

WHO đã triển khai các chuyên gia và mở rộng hoạt động khẩn cấp để hỗ trợ hệ thống y tế của Congo và Uganda. Các nỗ lực tập trung vào:

• giám sát dịch tễ
• mở rộng cơ sở điều trị
• phòng chống lây nhiễm
• truyền thông cộng đồng

Tuyên bố PHEIC cũng giúp huy động tài trợ quốc tế và thúc đẩy các nước láng giềng kích hoạt kế hoạch chuẩn bị ứng phó.

Ngân hàng Thế giới

Ngân hàng Thế giới đã điều nhân sự và nguồn lực đến miền đông Congo và đang chuẩn bị gói tài chính khẩn cấp để hỗ trợ kiểm soát dịch, dù quy mô chính xác của gói hỗ trợ chưa được công bố.

Hoa Kỳ

Mỹ đang tham gia ứng phó thông qua CDC và các cơ quan liên bang khác. Các biện pháp bao gồm:

• hỗ trợ kỹ thuật và phòng xét nghiệm tại Congo và Uganda
• tăng cường giám sát dịch
• áp dụng kiểm tra y tế và hạn chế nhập cảnh đối với một số người từng đến khu vực dịch trong 21 ngày gần đây

Theo CDC, nguy cơ Ebola lan sang Mỹ hiện vẫn thấp, nhưng các biện pháp phòng ngừa được triển khai để giảm nguy cơ ca bệnh nhập cảnh.

Triển vọng sắp tới

WHO đánh giá nguy cơ ở cấp khu vực là cao nhưng nguy cơ toàn cầu hiện vẫn thấp, vì Ebola lây truyền qua tiếp xúc trực tiếp với dịch cơ thể người bệnh chứ không lây qua không khí.

Dù vậy, sự kết hợp giữa một chủng virus hiếm, thiếu vaccine và điều kiện y tế khó khăn tại miền đông Congo khiến dịch bệnh có thể tiếp tục lan rộng nếu không được kiểm soát quyết liệt.

Hiện nỗ lực của cộng đồng y tế quốc tế tập trung vào việc phát hiện ca bệnh sớm, cắt đứt chuỗi lây truyền và ngăn dịch lan sang các quốc gia khác ở Trung và Đông Phi.